Trekking mùa mưa, đôi chân thường ướt trước tiên: nước từ cỏ cây hai bên lối mòn, bùn, suối nhỏ, và nước mưa chảy dọc ống quần vào giày. Giải pháp không phải lúc nào cũng là quần chống nước. Ở rừng nhiệt đới ấm, nhiều người chọn quần nhanh khô kèm xà cạp (gaiter) che từ cổ giày lên bắp chân, chấp nhận ướt nhưng không bí. Quần chống nước hợp hơn ở núi cao lạnh, gió, nơi giữ ấm quan trọng hơn thoát mồ hôi.
Ở nhiều cánh rừng Việt Nam mùa mưa, vắt (con vắt sống trên cạn, khác đỉa sống dưới nước) là nỗi lo lớn hơn cả nước. Xà cạp, tất chống vắt và cách buộc ống quần đúng giúp giảm đáng kể số lần bị vắt bám. Phần dưới đi qua từng lựa chọn, ưu nhược điểm, và cách chăm đôi chân để đi được nhiều ngày.
Quần chống nước hay quần nhanh khô
Không có lựa chọn đúng cho mọi tuyến. So sánh dưới đây giúp bạn chọn theo khí hậu và kiểu đường.
| Quần chống nước | Quần nhanh khô | |
|---|---|---|
| Giữ chân khô khỏi mưa | Tốt, nếu ống quần phủ ngoài giày hoặc xà cạp | Không, ướt ngay khi mưa |
| Thoáng, thoát mồ hôi | Kém, nhất là khi leo dốc trong rừng ấm | Tốt, khô nhanh khi tạnh mưa |
| Giữ ấm trong gió lạnh | Tốt, chặn gió | Kém khi ướt và có gió |
| Độ bền với gai, đá | Lớp màng có thể bị thủng khi cọ gai | Thường bền, dễ vá |
| Hợp với | Núi cao lạnh, mưa phùn, gió, nghỉ đêm trên cao | Rừng nhiệt đới ấm, lội suối nông, đường lầy |
| Cách mặc phổ biến | Mặc ngoài quần dài mỏng khi trời mưa lạnh | Mặc cả ngày, kèm xà cạp |
Nhiều người mang cả hai: quần nhanh khô mặc hằng ngày, quần chống nước mỏng gấp gọn trong ba lô cho lúc lên đỉnh, nghỉ lâu, hay trời chuyển lạnh. Tránh quần jean và quần kaki cotton dày khi trekking mưa — ướt thì nặng, cọ xát gây trầy da, và khó khô qua đêm.
Xà cạp: món nhỏ làm nhiều việc
Xà cạp là một ống vải bọc từ cổ giày lên tới dưới gối, có dây đi dưới đế giày và móc vào dây giày phía trước, khoá dọc ống bằng dán gai hoặc khoá kéo. Việc chính của nó là chặn nước, bùn, sỏi, hạt cỏ rơi vào giày từ phía trên, và che phần ống quần thấp nhất — chỗ thường ướt và rách nhất.
Có hai kiểu chính. Xà cạp thấp chỉ che cổ chân, nhẹ, hợp với đường khô có sỏi cát. Xà cạp cao che tới bắp chân, hợp với rừng mưa, cỏ ướt, bùn và vắt. Chất liệu có thể là vải chống nước có màng, vải dày phủ chống thấm, hoặc vải thường; với rừng ấm ở Việt Nam, vải nhẹ chống thấm vừa phải thường dễ chịu hơn loại kín hoàn toàn.
Mặc đúng cách: xà cạp mặc ngoài ống quần, mép dưới ôm kín cổ giày, dây dưới đế kéo chặt để không trượt lên. Nếu mặc quần chống nước dài, ống quần có thể mặc ngoài xà cạp để nước mưa chảy ra ngoài; nếu mặc quần nhanh khô, nhét ống quần vào trong xà cạp để chặn vắt và bùn.
Chống vắt: những điều có tác dụng
Che kín đường từ giày lên. Vắt thường bám vào giày từ lá mục, cỏ ướt rồi bò lên tìm chỗ hở ở cổ chân. Tất chống vắt — loại tất vải dày dệt kín, dài tới dưới gối, buộc dây ở trên — kết hợp với nhét ống quần vào tất hoặc xà cạp là cách được nhiều người đi rừng nhiệt đới dùng.
Màu sáng giúp phát hiện sớm. Tất, xà cạp màu sáng làm vắt dễ thấy hơn khi chúng đang bò lên. Mỗi lần dừng nghỉ, kiểm giày, cổ chân, và nhờ người đi cùng nhìn sau lưng, gáy.
Đi đúng lối mòn. Vắt tập trung ở lá mục ẩm, ven suối và lối đi ít người. Bám theo lối mòn rõ và tránh ngồi nghỉ trên đống lá ẩm.
Khi bị bám. Nhiều hướng dẫn khuyên không giật mạnh vắt ra để tránh để lại vết thương rộng; dùng móng tay hoặc vật dẹt luồn dưới miệng hút để gỡ. Vết cắn thường chảy máu khá lâu do chất chống đông, rửa sạch và băng lại.
Khi nào cần khám. Vết cắn sưng đỏ lan rộng, nóng, có mủ, sốt sau vài ngày — gặp bác sĩ. Người có tiền sử dị ứng nặng cũng nên hỏi bác sĩ trước chuyến đi rừng.
Các loại thuốc xịt, bột rắc. Một số người dùng thuốc chống côn trùng hay các loại bột rắc quanh giày. Hiệu quả với vắt không đồng đều; nếu dùng, đọc nhãn sản phẩm, tránh để dính vào mắt và vết thương hở.
Chọn và mặc quần chống nước cho núi cao
Khi tuyến đi lên cao, lạnh và gió, quần chống nước trở thành món cần thiết. Những điểm nên kiểm khi chọn:
- Khoá kéo dọc ống bên hông, dài tới gối hoặc dài suốt ống, để mặc vào cởi ra mà không phải tháo giày — việc rất khó khi đang đứng trên dốc ướt.
- Đũng và đầu gối cắt rộng vừa đủ để bước cao lên bậc đá; quần bó quá sẽ bị kéo căng, đường may dễ bung.
- Đường may dán kín ở đũng và hai bên, vì đó là chỗ ma sát và chịu nước nhiều nhất.
- Lưng thun có dây rút, không cần thắt lưng để đai hông ba lô không đè lên khoá.
- Gấu ống có dây rút hoặc dán gai để ôm cổ giày, hoặc mặc ngoài xà cạp.
- Chất liệu nhẹ, gấp nhỏ để nằm trong ba lô phần lớn thời gian.
Mặc quần chống nước khi bắt đầu lạnh, khi dừng nghỉ trên cao hoặc khi gió mạnh; cởi ra khi xuống thấp, trời ấm và bắt đầu leo dốc dài. Mặc cả ngày trong rừng ấm thường làm bạn ướt mồ hôi nhiều hơn ướt mưa.
Quần chống nước có lớp màng mỏng rất sợ gai và đá sắc. Ở đoạn rừng rậm, mặc quần nhanh khô bền bên ngoài; giữ quần chống nước cho đoạn trống gió phía trên.
Giày khô hay giày ướt: hai trường phái
Trường phái thứ nhất cố giữ chân khô: giày chống nước có lớp màng, xà cạp cao, quần chống nước phủ ngoài. Ở núi cao lạnh, đường ít suối, cách này giữ ấm chân tốt. Nhưng khi đã lội qua một con suối cao hơn cổ giày, hay mưa cả ngày, nước vào giày rồi thì lớp màng lại giữ nước bên trong, giày rất lâu khô.
Trường phái thứ hai chấp nhận ướt: giày thoát nước nhanh, đế bám, lưới thoáng; tất mỏng nhanh khô hoặc tất len mỏng. Lội suối thì cứ lội, ra khỏi suối đi một lúc là nước chảy hết. Ở rừng nhiệt đới ấm với nhiều suối nhỏ, nhiều người đi lâu năm chọn cách này vì chân không bị ngâm trong nước đọng.
Bất kể chọn trường phái nào, đế giày phải bám tốt trên đá ướt và rễ cây. Ủng cao su của người làm vườn có đế bám tốt trên bùn và được nhiều đơn vị dẫn đoàn ở một số tuyến khuyên dùng vì chống vắt và lội bùn tốt; nhưng ủng không ôm cổ chân, đi đá dốc dễ trẹo, và nếu nước tràn vào thì nặng. Hỏi đơn vị dẫn đoàn về loại giày phù hợp với tuyến cụ thể.
Chăm đôi chân qua nhiều ngày ướt
Chân ngâm ẩm lâu dễ phồng rộp, nứt nẻ, nấm. Một nề nếp đơn giản giúp bạn đi hết chuyến:
- Trước chuyến: cắt móng chân gọn, không quá sát; đi giày mới ít nhất vài buổi cho quen.
- Mỗi lần nghỉ dài: cởi giày, vắt tất, để chân khô thoáng vài phút nếu không có vắt xung quanh.
- Thấy chỗ nóng rát: dán băng chống phồng ngay khi còn là vết đỏ, đừng đợi phồng nước.
- Cuối ngày: rửa chân bằng nước sạch, lau thật khô, kể cả kẽ ngón; mặc tất khô ngủ.
- Giày ướt: tháo lót giày ra, nhét giấy hoặc khăn khô, để nơi thoáng; không hơ sát lửa vì keo đế dễ bong.
- Sáng hôm sau: dùng tất khô nếu còn, dù giày còn ẩm.
Vết phồng vỡ, vết trầy ở chân trong điều kiện ẩm bùn dễ nhiễm trùng. Rửa sạch, che lại bằng băng sạch. Nếu sưng đỏ lan, đau tăng hay sốt, cần gặp nhân viên y tế. Danh mục túi sơ cứu cho chuyến đi rừng thuộc các bài an toàn dã ngoại ở trang chuyên về cứu hộ.
Mặc theo chặng trong một ngày trekking mưa
Buổi sáng xuất phát: trời thường mát, cỏ cây còn đọng nước đêm. Mặc quần nhanh khô, tất chống vắt hoặc xà cạp, áo mỏng; áo khoác hoặc poncho để ở chỗ lấy nhanh. Chân sẽ ướt trong nửa giờ đầu vì sương, chấp nhận điều đó.
Giữa ngày, leo dốc: người nóng lên, mồ hôi nhiều. Nếu mưa nhẹ và ấm, nhiều người chỉ mặc áo mỏng và để mưa làm mát, giữ áo khoác khô cho lúc dừng. Nếu mưa lớn và gió, mặc áo khoác, mở khoá nách.
Khi dừng nghỉ, ăn trưa: mặc thêm lớp ngoài ngay, kể cả khi chưa thấy lạnh. Nếu lên tới đoạn trống cao, mặc quần chống nước. Kiểm vắt ở chân, cổ, lưng.
Chiều tới lán: cởi đồ ướt, lau khô người, mặc ngay bộ khô để dành, tất khô. Treo đồ ướt ở chỗ thoáng gần bếp nếu chủ lán cho phép. Kiểm chân: phồng, trầy, vết cắn.
Nhịp mặc vào cởi ra liên tục nghe thì phiền, nhưng đó là cách người đi núi lâu năm giữ được thân nhiệt ổn định. Đồ mưa nằm ở chỗ lấy nhanh là điều kiện để làm được nhịp này.
Lội suối và an toàn với nước
Mùa mưa, những con suối cạn trên tuyến có thể dâng nhanh sau một trận mưa ở thượng nguồn, ngay cả khi chỗ bạn đứng trời chưa mưa. Nước đổi màu đục, nghe tiếng ầm lớn dần, có rác cây trôi theo là dấu hiệu nước đang lên. Lúc đó không lội qua; lùi lên chỗ cao, chờ nước rút, hoặc quay lại theo hướng dẫn của người dẫn đoàn.
Khi lội suối nông, nước trong, chảy chậm: mở đai hông ba lô để có thể thoát ra nếu ngã, dùng gậy làm điểm tựa thứ ba, đi chéo nhẹ theo hướng nước, bước từng bước chắc. Không lội chân trần qua lòng suối có đá sắc. Xà cạp và quần dài ướt nặng hơn khi lội; quần nhanh khô có ưu thế ở đây.
Trên tuyến có cảnh báo lũ quét, sạt lở, hay khi mưa lớn kéo dài, hoãn chuyến là quyết định đúng. Không có đồ mưa nào bảo vệ được trước dòng lũ.
Câu hỏi thường gặp
Mặc quần short đi trekking mùa mưa được không?
Ở rừng ấm, một số người thích quần short vì không ướt nặng. Nhưng chân trần dễ bị trầy, côn trùng, vắt và gai cào. Nếu mặc short, dùng tất chống vắt dài hoặc xà cạp cao. Với tuyến lạ, quần dài nhẹ nhanh khô an toàn hơn.
Tất chống vắt có nóng không?
Tất chống vắt dệt dày, dài đến gối nên có ấm hơn tất thường, nhưng trong rừng mưa ẩm thì đa phần người dùng thấy chấp nhận được. Mặc bên ngoài tất mỏng, nhét ống quần vào trong, buộc dây vừa chặt để không tụt.
Có cần mua xà cạp đắt tiền không?
Không nhất thiết. Với đa số tuyến trong nước, xà cạp vải chống thấm vừa phải, dây dưới đế chắc, khoá dán gai tốt là đủ. Điểm cần kiểm là dây đế có chịu được đá sắc không, vì đó là chỗ hay đứt nhất.
Đi giày chạy bộ trekking mùa mưa được không?
Giày chạy bộ đường mòn có đế bám có thể dùng trên tuyến dễ. Giày chạy đường nhựa đế phẳng rất trơn trên đá ướt và bùn. Kiểm độ bám đế trước, và hỏi đơn vị dẫn đoàn về địa hình tuyến.
Bị vắt cắn có nguy hiểm không?
Thường vết cắn chỉ chảy máu lâu và ngứa. Giữ sạch, băng lại để tránh nhiễm trùng. Nếu vết cắn sưng đỏ lan rộng, mưng mủ, sốt, hoặc bạn có tiền sử dị ứng nặng, hãy gặp bác sĩ.
Quần chống nước có bị rách khi đi rừng gai không?
Có thể. Lớp màng mỏng dễ thủng khi cọ gai, cành khô. Ở rừng rậm, mặc quần nhanh khô bền bên ngoài, để quần chống nước trong ba lô cho lúc cần giữ ấm. Mang băng keo vá để xử lý lỗ thủng nhỏ.