TPU, viết tắt của thermoplastic polyurethane (polyurethane nhiệt dẻo), là loại nhựa dẻo dai, đàn hồi, chịu mài mòn tốt; trong áo mưa, TPU được dùng theo hai cách: làm tấm áo nhựa nguyên khối, hoặc làm một màng mỏng ép lên mặt trong của vải để tạo vải chống thấm.
So với PVC, TPU mềm mà không cần chất hoá dẻo, ít cứng khi lạnh, chịu kéo và chịu xé tốt hơn ở cùng độ dày. So với lớp phủ PU thông thường, màng TPU ép thường đều và bền hơn. Đổi lại, áo TPU thường có giá cao hơn và vẫn có những giới hạn riêng. Bài này giải thích TPU là gì, khác các chất liệu khác ra sao, và khi nào đáng chọn.
TPU khác PU phủ thông thường ở đâu
Cả TPU và lớp phủ PU trên vải dù đều thuộc họ polyurethane, nên tên gọi dễ gây nhầm. Khác biệt nằm ở dạng và cách đưa lên vải. Lớp phủ PU thông thường được pha thành dung dịch hoặc dạng nhão, quét lên vải rồi cho khô và đóng rắn; độ dày phụ thuộc vào lượng quét, có thể không đều. TPU là nhựa nhiệt dẻo, được đùn thành tấm hoặc màng có độ dày xác định, rồi ép nóng dính lên vải hoặc dùng trực tiếp làm tấm áo.
Vì là màng đã định hình sẵn, lớp TPU thường đều hơn, liên tục hơn, ít có điểm mỏng. Nhựa nhiệt dẻo cũng có nghĩa là TPU mềm ra khi nóng và cứng lại khi nguội, nhờ đó có thể hàn bằng nhiệt hoặc sóng cao tần, tạo đường nối kín không cần may. Nhiều áo cao cấp dùng vải ép màng TPU và hàn kín đường nối thay vì may rồi dán băng.
Một điểm cần biết: TPU có nhiều loại, khác nhau ở thành phần. Trong ngành, người ta thường chia TPU theo gốc polyester hoặc polyether; loại gốc polyether thường được đánh giá chịu thuỷ phân tốt hơn trong môi trường ẩm. Người mua lẻ hiếm khi có thông tin này, nên không thể suy ra mọi áo TPU đều bền như nhau.
TPU, PVC và EVA: so sánh nhanh
Bảng dưới so ba chất liệu áo mưa nhựa ở cùng độ dày tương đương, nhìn từ góc người dùng.
| Tiêu chí | TPU | PVC dẻo | EVA, PEVA |
|---|---|---|---|
| Độ mềm | Mềm, đàn hồi như cao su mỏng | Mềm nhờ chất hoá dẻo | Mềm |
| Chất hoá dẻo | Không cần | Cần | Không cần |
| Khi lạnh | Giữ mềm khá tốt | Cứng lại | Giữ mềm khá tốt |
| Chịu xé, chịu mài mòn | Tốt | Khá | Kém hơn |
| Hàn kín đường nối | Hàn nhiệt hoặc cao tần được | Hàn cao tần tốt | Thường hàn nhiệt |
| Thoáng khí | Có loại màng thoáng khí | Không | Không |
| Giá thường gặp | Cao hơn | Phổ biến nhiều mức | Thấp đến trung bình |
TPU không phải là "nhựa tốt nhất" một cách tuyệt đối. Nó cân bằng tốt nhiều tiêu chí cùng lúc, nên hợp với áo cần nhẹ, dai, dùng nhiều mùa. Với áo dự phòng dùng vài lần mỗi năm, khoản chênh giá của TPU có thể không cần thiết.
Cũng cần nhớ rằng bảng này so chất liệu ở trạng thái tốt. Một áo PVC dày, đường hàn cao tần chuẩn có thể bền hơn một áo TPU mỏng làm ẩu. Chất liệu tạo ra tiềm năng, còn độ dày, cách ghép nối và cách bạn dùng mới quyết định áo thật sự sống được bao lâu.
Ưu điểm thật của áo TPU
Dai và chịu xé. Cùng độ dày, tấm TPU chịu kéo và chịu xé tốt hơn EVA và thường tốt hơn PVC. Áo ít rách ở cổ, nách, góc vạt khi gió giật.
Đàn hồi. TPU giãn ra rồi co lại, không để lại vết trắng khi gập. Áo gấp đi gấp lại nhiều lần vẫn giữ bề mặt đẹp hơn PVC trong.
Không cần chất hoá dẻo. Không có hiện tượng chất hoá dẻo di chuyển ra bề mặt làm áo dính như PVC cũ. Áo TPU vẫn có thể lão hoá theo kiểu khác, nhưng không dính theo cơ chế đó.
Ít cứng khi lạnh. Mùa rét, áo TPU vẫn mềm, mặc và gấp dễ, không nứt nếp gấp.
Làm được màng thoáng khí. Có loại màng TPU cho hơi nước khuếch tán qua trong khi vẫn chặn nước lỏng, giúp áo bớt bí khi mặc lâu.
Mặt áo trong đẹp. TPU trong có độ trong cao, ít ngả vàng hơn một số PVC trong, nên hay được dùng cho áo mưa trong suốt kiểu thời trang.
Giới hạn của TPU cần biết trước khi bỏ thêm tiền
TPU có ưu điểm thật, nhưng một số kỳ vọng phổ biến không đúng hoàn toàn.
- Không phải mọi áo TPU đều thoáng khí. Tấm TPU đặc dày vẫn kín như nhựa thường. Chỉ màng TPU được thiết kế thoáng khí mới cho hơi ẩm qua, và điều đó thường được ghi rõ.
- Vẫn có thể thuỷ phân. TPU là polyurethane; một số loại vẫn xuống cấp trong môi trường nóng ẩm kéo dài. Phơi khô, cất nơi mát vẫn là quy tắc.
- Vải ép màng có thể bong lớp. Với vải ép màng TPU, nếu keo ép kém hoặc áo bị gập, nóng nhiều, màng có thể tách khỏi vải ở một số vùng, tạo bọng.
- Đường nối vẫn là điểm yếu. Áo TPU may rồi không dán băng vẫn thấm ở đường may như mọi áo vải khác.
- Khó nhận biết bằng mắt. Người bán có thể gọi chung "nhựa cao cấp". Nếu không có thông tin chất liệu rõ, khó biết chắc đó là TPU.
- Không thay được an toàn khi chạy xe. Chất liệu tốt không làm vạt áo cánh dơi bớt nguy hiểm; cách gom vạt, phản quang, dừng trú khi giông vẫn như với mọi áo.
Nếu bạn chọn TPU vì độ bền, hãy kiểm thêm đường nối và cách làm áo. Chất liệu chỉ là một nửa câu chuyện; nửa còn lại là cách áo được ghép lại.
Áo TPU nguyên tấm và vải ép màng TPU: hai trải nghiệm khác nhau
Áo TPU nguyên tấm là áo nhựa, giống PVC hay EVA về hình thức: một tấm nhựa cắt theo hình áo, đường nối hàn. Nó cho cảm giác mềm, dai, hơi dính nhẹ khi chạm, trong hoặc mờ. Hợp làm áo cánh dơi, áo choàng, poncho cao cấp hơn áo nhựa phổ thông, gấp gọn mà không sợ nứt.
Vải ép màng TPU thì là áo vải: mặt ngoài là vải dệt, mặt trong là màng TPU mỏng, đôi khi có thêm lớp lót lưới hoặc lớp in bảo vệ. Cảm giác giống áo khoác, ít tiếng sột soạt, có thể may thành áo bộ, áo khoác mưa có nhiều chi tiết. Đây là dạng TPU phổ biến trong đồ dã ngoại và áo mưa dùng nhiều mùa.
Khi chọn, hãy hỏi mình cần cảm giác của áo nhựa hay áo vải. Người chạy xe cả ngày thường thích vải ép màng vì bền và không cứng; người cần áo dự phòng gọn trong cốp có thể chọn TPU nguyên tấm mỏng. Trong cả hai trường hợp, vẫn kiểm đường nối, mũ trùm, khoá và cổ tay như với mọi áo mưa.
Kiểm một chiếc áo được giới thiệu là TPU
Vì khó nhận biết bằng mắt, bạn nên dựa vào vài phép kiểm kết hợp thay vì tin vào một dấu hiệu.
- Đọc thông tin chất liệu trên nhãn hoặc bao bì: tìm chữ TPU, thermoplastic polyurethane, hoặc mô tả lớp màng TPU ép lên vải.
- Kéo giãn nhẹ một góc áo: TPU đàn hồi và co lại; PVC giãn ít và có thể để vết; EVA mỏng giãn và dễ để lại vết trắng.
- Gập mạnh một góc và mở ra: TPU thường không để lại vết trắng rõ.
- Ngửi: TPU thường ít mùi so với PVC mới, nhưng mùi không phải dấu hiệu chắc chắn.
- Với vải ép màng: lộn mặt trong, xem màng có phủ đều, có bọng, có vùng tách khỏi vải không.
- Kiểm đường nối: hàn kín hoặc may có băng dán; đường may trần là điểm thấm dù chất liệu tốt.
Không có phép thử tại quầy nào chắc chắn tuyệt đối. Nếu thông tin chất liệu quan trọng với bạn, chọn sản phẩm có ghi rõ thành phần và có nơi bán chịu trách nhiệm về thông tin đó.
TPU có phải là lựa chọn "xanh" hơn không
TPU thường được giới thiệu là thân thiện hơn PVC vì không chứa clo và không cần chất hoá dẻo. Hai điểm đó có ý nghĩa thật: khi xử lý cuối đời sản phẩm, đặc biệt nếu bị đốt ngoài ý muốn, nhựa không chứa clo tránh được nhóm sản phẩm cháy có clo; không có chất hoá dẻo nghĩa là không có chuyện chất hoá dẻo thôi ra bề mặt.
Tuy nhiên, TPU vẫn là nhựa gốc hoá thạch phổ biến, không tự phân huỷ nhanh ngoài môi trường. Vải ép màng TPU là vật liệu ghép hai lớp khác nhau, khó tách ra để tái chế. Nói cách khác, TPU có thể bớt một số vấn đề của PVC, nhưng không phải là chất liệu không để lại rác.
Yếu tố quyết định lượng rác vẫn là số năm bạn dùng được chiếc áo. Một chiếc áo TPU dùng năm mùa có tác động khác hẳn so với một chiếc áo TPU dùng một mùa rồi bỏ vì bong màng do cất ẩm. Chọn chất liệu bền chỉ có ý nghĩa khi đi kèm thói quen bảo quản giúp nó bền thật.
Dùng và bảo quản áo TPU để giữ độ dai
TPU dai hơn nhiều chất liệu khác, nhưng vẫn có những thói quen làm nó xuống cấp sớm. Vài bước đơn giản giúp áo giữ được ưu điểm qua nhiều mùa.
- Sau khi dùng, lắc bớt nước, treo ở nơi thoáng, để khô cả mặt trong; với vải ép màng, lộn mặt trong ra cho màng khô nhanh.
- Lau bùn đất bằng khăn mềm ẩm; tránh dung môi, cồn đậm đặc và chất tẩy mạnh vì có thể làm bề mặt mờ, giòn.
- Không phơi nắng gắt nhiều giờ, không để trong cốp xe nắng nhiều ngày; nhiệt và tia cực tím là kẻ thù chung của mọi loại nhựa.
- Gấp lỏng hoặc cuộn, đổi nếp gấp mỗi lần; với vải ép màng, tránh gập mạnh một chỗ lặp đi lặp lại vì dễ làm màng tách khỏi vải ở nếp đó.
- Cất qua mùa khô ở nơi mát, khô; mở ra kiểm một lần giữa mùa nếu nhà hay nồm ẩm.
- Đầu mùa mưa, kiểm đường nối, vùng vai và nếp gấp, thử xả nước nếu nghi ngờ.
Áo TPU chăm đúng cách thường giữ được độ mềm và độ kín lâu hơn áo PVC cùng giá. Nhưng ưu điểm này chỉ thể hiện khi áo không bị gấp ướt, không bị nung trong cốp xe; với thói quen bảo quản kém, khoảng cách giữa các chất liệu thu hẹp đáng kể, và khoản tiền bỏ thêm cho TPU khó còn ý nghĩa.
Câu hỏi thường gặp
Áo TPU có cần phơi khô trước khi gấp không?
Có. Dù TPU không mốc ở chính chất liệu như vải, hơi ẩm đọng ở đường nối, lớp vải và phụ kiện vẫn gây mốc, mùi. Với vải ép màng, hơi ẩm và nhiệt kéo dài có thể làm màng xuống cấp hoặc bong khỏi vải.
Áo TPU trong có ngả vàng không?
Có thể, nhưng nhiều loại TPU trong giữ trong tốt hơn một số PVC trong. Tia cực tím và nhiệt độ cao vẫn làm áo ngả màu theo thời gian. Phơi trong bóng râm và cất nơi mát giúp kéo dài độ trong.
Vì sao áo TPU có vết bọng ở mặt trong?
Với vải ép màng TPU, bọng là dấu hiệu màng tách khỏi vải ở vùng đó, có thể do keo ép kém, gập mạnh, hoặc nhiệt độ cao. Vùng bọng nhỏ vẫn có thể kín nước, nhưng sẽ dễ rách màng khi cọ xát. Nếu bọng lan rộng, cân nhắc đổi áo nếu còn bảo hành.
Áo TPU có giặt máy được không?
Tuỳ sản phẩm, xem nhãn giặt. Vải ép màng TPU nhiều loại cho phép giặt nhẹ, nước không nóng, không xả vải, không sấy nóng. Áo TPU nguyên tấm nên lau tay, không giặt máy.
Có nên mua áo TPU cho trẻ em không?
TPU mềm, dai, không cần chất hoá dẻo, nên được nhiều phụ huynh chọn. Dù chất liệu nào, tiêu chí an toàn quan trọng hơn: cỡ vừa, không dây rút cổ, mũ trùm không che mắt, có phản quang, khuy dễ bấm.