Poncho trekking là một tấm áo mưa rộng không tay hoặc tay liền, có mũ trùm, phần lưng làm dài ra để trùm luôn cả ba lô đang đeo. Ưu điểm lớn nhất là thoáng: không khí lưu thông từ dưới lên nên ít bí mồ hôi hơn áo khoác kín, mặc vào cởi ra trong vài giây, và một tấm thay được cả áo mưa lẫn áo trùm ba lô. Nhược điểm là sợ gió, vướng khi leo dốc dùng tay, và che tầm nhìn xuống chân.
Poncho hợp với đường mòn rừng có tán che, đường đất thoải, mưa rào nhiệt đới đến rồi đi. Nó không hợp với sống núi trống gió mạnh, đoạn vách phải bám tay, hay đường xe máy. Chọn đúng cỡ và biết cách cố định vạt áo là hai thứ khiến poncho dễ chịu hay phiền phức suốt chuyến.
Poncho khác áo mưa thường ở chỗ nào
Một tấm poncho trekking thường gồm thân trước ngắn hơn thân sau, phần thân sau có một túi giãn hoặc đường may tạo khoảng phồng để chứa ba lô. Hai bên hông có khuy bấm hoặc dây để khép lại thành ống tay giả, hoặc để mở phẳng thành một tấm vuông. Mũ trùm có dây rút quanh mặt và đôi khi có vành cứng nhỏ để nước không chảy vào mắt.
Áo mưa thường phải mặc dưới ba lô hoặc phải có thêm áo trùm ba lô riêng. Khi mặc dưới, quai đeo ép áo vào vai, mồ hôi đọng lại ở vùng lưng tiếp xúc ba lô, và nước chảy từ đỉnh ba lô xuống khe giữa lưng và ba lô rồi vào trong. Poncho trùm cả hai nên nước chảy từ đỉnh mũ xuống thẳng vạt ngoài.
Ở nhiều nơi, poncho còn kiêm luôn tấm che: căng bằng dây và gậy leo núi làm mái tạm khi nghỉ trưa, hay trải làm tấm lót ngồi trên đất ướt. Không nên trông vào poncho làm chỗ ngủ qua đêm trong mưa lớn — đó là việc của lều và tấm bạt đúng kích thước.
Chọn kích thước theo người và ba lô
Cỡ poncho nên chọn theo chiều cao người đeo và dung tích ba lô thường mang. Các khoảng dưới đây là cách nghĩ, không phải bảng size chuẩn của nhà sản xuất nào — luôn thử với ba lô thật.
| Tình huống | Điều cần kiểm | Lỗi hay gặp |
|---|---|---|
| Đi ngày, ba lô nhỏ | Poncho ngắn, phần lưng mở rộng ít; vạt trước đến gối | Poncho quá dài, vạt trước bị giẫm lên khi bước bậc đá |
| Đi nhiều ngày, ba lô lớn | Phần lưng đủ trùm đỉnh ba lô và đáy ba lô; khoảng phồng đủ sâu | Lưng ngắn, đáy ba lô lộ ra và hứng nước |
| Người thấp | Vạt trước không quá cổ chân khi đứng thẳng | Vấp khi đi xuống dốc vì không nhìn thấy chân |
| Người cao, vai rộng | Hai bên hông đủ rộng để khép khuy khi tay vung | Khuy bị kéo bung, tay lộ ra mưa |
| Đi có trẻ lớn đi cùng | Poncho riêng đúng cỡ trẻ, mũ không che mắt, không dây rút ở cổ | Cho trẻ mặc poncho người lớn, vạt kéo lê và vướng chân |
Cách thử nhanh tại cửa hàng hoặc ở nhà: đeo ba lô đã xếp đầy, mặc poncho, bước lên bậc cầu thang hai bậc một lúc, cúi xuống buộc dây giày, rồi giơ tay như đang chống gậy. Nếu vạt bị kéo căng hoặc chạm đất, đổi cỡ.
Chất liệu poncho và cân nặng
Nylon hoặc polyester phủ PU. Phổ biến nhất, nhẹ, gấp nhỏ, đủ chống nước cho mưa rào. Lớp phủ PU lâu ngày có thể dính và bong nếu cất ẩm. Đây là loại hợp với đa số chuyến đi trong nước.
Vải phủ silicon. Nhẹ hơn và bền xé hơn ở cùng độ dày, trơn, khó dán băng keo đường may; thường thấy ở đồ dã ngoại siêu nhẹ. Nước đọng thành giọt và lăn đi nhanh.
PVC hoặc EVA dày. Rẻ, chắc, chống nước tốt, nhưng nặng và cứng, gấp chiếm chỗ, gió lạnh thì cứng đơ. Hợp cho đi tham quan ngắn, ít hợp cho đi bộ nhiều giờ.
Poncho mỏng dùng một lần. Nhẹ như túi ni lông, rách ngay khi vướng cành. Chỉ nên làm đồ dự phòng; đi rừng nửa ngày là có thể thành mảnh vụn và thành rác giữa rừng.
Đường may và mũ. Đường may vai nên được dán kín; mũ có dây rút quanh mặt để không trượt che mắt. Poncho có ô cửa sổ trong suốt ở mặt trước cho phép nhìn bản đồ hay điện thoại thì tiện, nhưng hiếm và không cần thiết.
Mặc và cố định poncho khi có gió
Gió là kẻ thù của poncho. Một tấm vải rộng không được giữ chặt sẽ thành cánh buồm, kéo người lệch khỏi lối đi trên sống núi. Vài thao tác giúp poncho ngoan hơn:
- Đeo ba lô trước, siết dây vai và đai hông xong mới trùm poncho. Đai hông nằm bên trong poncho để giữ ba lô sát người.
- Kéo mũ trùm vừa mặt, rút dây quanh mặt vừa đủ. Nếu đội mũ lưỡi trai bên trong, vành mũ giữ nước khỏi chảy vào mắt và giữ mũ trùm không sụp xuống.
- Khép tất cả khuy bấm hai bên hông. Nếu poncho có dây eo, buộc lỏng quanh hông ngoài vạt để vạt trước không bay lên.
- Khi gió mạnh, quấn vạt thừa phía trước rồi kẹp bằng một dây thun hoặc kẹp nhỏ vào đai hông ba lô qua lớp vải.
- Ở đoạn cần bám tay, leo đá, hay qua cầu khỉ, cởi poncho cất đi hoặc buộc gọn hẳn lên — một vạt áo vướng vào đá hay cành có thể làm bạn mất thăng bằng.
Nếu gió mạnh liên tục trên đỉnh trống và bạn không giữ được tấm áo, đó là lúc chuyển sang áo khoác chống nước và áo trùm ba lô riêng, hoặc xuống thấp vào chỗ có tán cây.
Lỗi hay gặp khi lần đầu mang poncho đi rừng
Mua poncho theo cỡ người mà quên ba lô. Tấm áo vừa khít khi thử tay không sẽ thiếu hẳn một đoạn khi ba lô bốn năm chục lít nằm sau lưng. Đáy ba lô lộ ra, nước từ vạt chảy thẳng vào túi đáy — thường là chỗ đựng túi ngủ hay quần áo khô.
Cất poncho tận đáy ba lô. Mưa rừng đến rất nhanh. Nếu phải tháo ba lô, lôi hết đồ ra mới lấy được áo, khi mặc xong thì mọi thứ đã ướt. Poncho nên nằm ở túi lưới ngoài hoặc ngăn trên cùng.
Mặc poncho khi đang chống gậy mà không khép hông. Tay vung theo gậy kéo vạt áo hở hai bên, nước tạt vào hông và đùi. Khép khuy hai bên, hoặc chọn poncho có ống tay giả.
Nghĩ poncho giữ ấm. Poncho chặn nước, không chặn được gió lùa từ dưới lên. Khi trời lạnh và gió, người mặc poncho vẫn mất nhiệt nhanh nếu bên trong chỉ là áo cộc tay ướt.
Để vạt kéo lê trên bùn. Vạt dính bùn nặng thêm, trượt trên đá ướt, và quệt bùn lên chân người đi sau. Buộc gọn vạt khi đường lầy.
Vứt poncho rách lại giữa rừng. Mảnh nhựa rách không phân huỷ, bay vào khe suối. Mang ra khỏi rừng, như mọi rác khác của chuyến đi.
Gấp gọn và lấy ra nhanh khi mưa đổ xuống
Một tấm poncho nylon gấp lại thường chỉ cỡ một chai nước nhỏ, nhưng gấp sai thì thành cục lùng nhùng khó mở. Cách gọn nhất là trải phẳng, gập hai vạt hông vào giữa, gập mũ trùm xuống, rồi cuộn từ dưới lên về phía cổ, cho vào túi đựng đi kèm hoặc buộc một dây thun. Khi cần, chỉ việc mở dây, cầm cổ áo giũ một cái là tấm áo bung ra đúng chiều.
Nhiều người đi rừng nhiều ngày giữ poncho trong một túi lưới ở hông ba lô, chỗ có thể với tay ra sau lấy mà không phải dừng hẳn. Khi trời có dấu hiệu sắp mưa — gió đổi hướng, mây đen kéo qua đỉnh, tán lá trở mặt — người đi đầu báo cả đoàn dừng ở chỗ bằng, mọi người mặc cùng lúc. Mặc trên đoạn dốc trơn vừa mất thăng bằng vừa làm đoàn đứt quãng.
Sau cơn mưa, nếu tạnh hẳn, cởi poncho ra cho khô người và ba lô, giũ nước rồi buộc ngoài ba lô cho gió hong. Đừng cuộn tấm áo đầm nước nhét lại vào túi kín; đến cuối ngày nó sẽ còn ướt nguyên và có mùi.
Khi nào áo khoác chống nước tốt hơn poncho
Áo khoác ôm người nên không bị gió giật, cho phép vung tay tự do, nhìn rõ chân, và giữ ấm tốt hơn khi gió lạnh. Trên sống núi trống, độ cao lớn, hoặc mùa lạnh ở vùng núi phía Bắc, áo khoác kèm áo trùm ba lô là lựa chọn an toàn hơn. Poncho còn bất lợi khi đi xuyên rừng rậm nhiều gai, vì vải rộng vướng cành, rách và phát ra tiếng sột soạt liên tục.
Ngược lại, poncho thắng ở rừng nhiệt đới ấm ẩm, đường mòn có tán, những ngày mưa rào ngắt quãng: bạn không phải cởi ba lô ra mỗi lần mưa đến, và không bị ướt từ trong vì mồ hôi. Nhiều người đi trekking ở miền Trung và Tây Nguyên mang cả hai: áo khoác mỏng chống gió trong ba lô, poncho ở túi ngoài để lấy nhanh.
Một cách nghĩ đơn giản: nếu trên tuyến bạn định đi có đoạn trống gió dài hơn chừng nửa giờ, hoặc nhiệt độ có thể xuống thấp làm bạn run khi ướt, đừng chỉ mang poncho. Bài về áo khoác chống nước khi leo núi đi sâu vào cách chọn loại này.
Những điều an toàn khi mặc poncho trên đường mòn
Poncho đổi cách bạn nhìn và cử động, nên vài nguyên tắc an toàn đi kèm:
- Nhìn đường bằng cách hơi nghiêng người, kéo vạt trước lên một tay khi xuống dốc; bậc đá ướt là nơi té ngã nhiều nhất.
- Không mặc poncho khi lội suối, qua dòng chảy: vạt áo ngấm nước kéo người theo dòng. Khi suối dâng đục và chảy xiết sau mưa, không qua — chờ nước rút hoặc quay lại.
- Mưa giông có sét trên đỉnh trống: xuống thấp, tránh đỉnh, tránh cây đơn độc; poncho không bảo vệ gì trước sét.
- Chọn màu dễ nhìn thấy như cam, đỏ, vàng để người cùng đoàn và đội cứu hộ thấy bạn trong rừng.
- Giữ một áo lót khô trong túi kín. Poncho giữ phần lớn người khô nhưng tay, chân dưới gối thường ướt; khi dừng nghỉ lâu, người ướt mất nhiệt nhanh.
Lập kế hoạch tuyến, chọn đơn vị dẫn đoàn và chuẩn bị đồ an toàn dã ngoại có bài riêng ở các trang chuyên về du lịch và cứu hộ. Mưa lớn kéo dài, có cảnh báo lũ quét hay sạt lở thì hoãn chuyến, không có tấm áo nào bù được rủi ro đó.
Câu hỏi thường gặp
Poncho trekking có dùng đi xe máy được không?
Không nên. Poncho rộng và dài, khi xe chạy sẽ phồng gió, che tầm nhìn xuống chân và gương, vạt có thể bay về phía bánh xe và xích. Đi xe máy hãy dùng áo bộ hoặc áo được thiết kế cho xe máy.
Poncho có thay được áo trùm ba lô không?
Trong lúc đang đi thì có, vì nó trùm cả ba lô. Nhưng khi bạn cởi ba lô để nghỉ hoặc lúc ba lô buộc trên xe, ba lô lại không được che. Nhiều người vẫn lót túi chống nước bên trong ba lô để đồ khô dù không mặc poncho.
Làm sao để poncho không dính vào người khi trời nóng?
Mặc áo lót nhanh khô, giữ khuy hai bên hông mở hơn một chút khi không có gió, và để đai hông ba lô tạo khoảng cách giữa người và vải. Poncho vải phủ silicon thường ít dính hơn loại PVC.
Có nên mua poncho có tay áo không?
Poncho có tay giúp che tay tốt hơn và ít bay vạt hơn, nhưng kém thoáng và khó mặc nhanh. Nếu bạn thường dùng gậy leo núi hoặc đi nơi gió, loại có tay hoặc có khuy khép thành ống tay sẽ dễ chịu hơn.
Poncho có dùng làm mái che tạm được không?
Một số poncho có khoen ở góc và mép để căng làm mái che nhỏ khi nghỉ trưa. Cần dây, cọc hoặc gậy leo núi. Mái này chỉ đủ che một người ngồi, không thay được lều khi mưa lớn và gió mạnh.
Poncho ướt cất thế nào giữa chuyến đi?
Giũ nước, cuộn lại và cất vào túi lưới ngoài ba lô hoặc túi riêng, không nhét vào chung với quần áo khô. Đến chỗ nghỉ thì treo ra cho khô trước khi gấp, tránh mùi và tránh lớp phủ bị dính lại với nhau.