Đạp xe đường dài trong mưa, đồ mưa nên là một áo khoác ôm người có vạt sau dài hơn vạt trước, ống tay đủ dài khi vươn ra ghi đông, kèm quần mưa nhẹ hoặc ống che gối, bọc giày, và quan trọng không kém là chắn bùn trên xe. Áo cánh dơi hay poncho dùng cho xe máy không hợp với xe đạp: chúng phồng gió, vướng vào đùi khi đạp và có thể cuốn vào nan hoa.
Khác với xe máy, người đạp xe tự sinh nhiệt rất nhiều. Áo quá kín làm bạn ướt mồ hôi nhanh hơn ướt mưa. Vì vậy đồ mưa xe đạp là bài toán cân bằng: chặn đủ nước và gió ở phía trước, thoát đủ hơi ở lưng và nách, và giữ được nhiệt khi xuống dốc dài hoặc khi dừng nghỉ.
Vì sao áo mưa xe máy không dùng cho xe đạp
Áo cánh dơi và áo choàng được thiết kế để trùm qua tay lái xe máy, người lái ngồi yên hai chân. Người đạp xe liên tục nâng hạ đùi; vạt áo rộng sẽ bị đầu gối hất lên, quấn vào yên, rồi bị kéo về phía bánh sau. Đây là rủi ro thật: vải cuốn vào nan hoa hay xích có thể khoá bánh xe đột ngột.
Áo cánh dơi còn hứng gió rất lớn so với sức một người đạp. Ở tốc độ đạp xe, lực này không làm xe lao đi như xe máy nhưng làm bạn mất sức, và gió ngang trên cầu, ven biển có thể đẩy xe lệch làn. Poncho đi bộ cũng vậy.
Áo mưa bộ của xe máy thì mặc được, nhưng thường quá dày và quá bí cho người đạp. Áo khoác đạp xe chuyên dụng cắt ngắn ở phía trước, dài ở phía sau, ống tay dài, vai có khớp cử động — vì tư thế cúi người về trước. Nếu không có, một áo khoác chống nước nhẹ dùng đi bộ cũng ổn, miễn vạt sau che được thắt lưng khi bạn cúi.
Từng món đồ mưa và việc của nó
Không cần đủ mọi món ngay từ đầu. Bảng dưới xếp theo mức hữu ích cho người đạp xe đường dài trong mưa nhiệt đới.
| Món | Việc nó làm | Lưu ý khi chọn |
|---|---|---|
| Chắn bùn trước và sau | Chặn nước và bùn bắn từ bánh lên lưng, mặt, chân, và lên người đi sau | Chắn sau đủ dài; xe chở túi treo cần chắn không chạm túi |
| Áo khoác chống nước | Chặn mưa và gió ở thân trên | Vạt sau dài, có khe thoát hơi ở lưng hoặc nách, màu sáng |
| Quần mưa nhẹ hoặc ống che chân | Giữ đùi và gối khô, ấm khi xuống dốc | Ống quần gọn, có dây bó hoặc chun để không cuốn vào xích |
| Bọc giày | Giữ chân khô và ấm hơn | Có lỗ cho can khoá nếu dùng giày khoá; đế không quá trơn khi đi bộ |
| Găng tay chống nước | Giữ tay ấm, bám ghi đông, bóp phanh chắc | Không quá dày làm mất cảm giác phanh |
| Mũ vải mỏng có lưỡi dưới mũ bảo hiểm | Giữ nước khỏi chảy vào mắt | Không thay cho mũ bảo hiểm |
| Đèn trước và sau, phản quang | Giúp xe khác thấy bạn trong mưa mù | Bật cả ban ngày khi mưa to |
| Túi treo xe chống nước | Giữ đồ đạc khô | Cuộn miệng kín; hoặc lót túi khô bên trong túi thường |
Nếu chỉ chọn được một món, hãy chọn chắn bùn. Không có chắn bùn, nước bắn từ bánh sau thành một vệt dọc lưng, thấm từ dưới lên dù áo khoác có tốt đến đâu, và người đi sau bạn trong đoàn nhận cả vệt bùn vào mặt.
Giữ nhiệt: lên dốc nóng, xuống dốc lạnh
Lên dốc, mở bớt. Khi đạp lên dốc dài, mở khoá cổ, khoá nách nếu có. Ướt mồ hôi trong áo khoác kín rồi xuống dốc gặp gió lạnh là cách nhanh nhất để run cầm cập.
Trước khi xuống dốc, đóng lại. Dừng một phút ở đỉnh dốc, kéo khoá lên, đeo găng, kéo ống tay xuống. Xuống dốc dài vài cây số trong mưa, gió và nước bốc hơi làm mất nhiệt rất nhanh dù trời không lạnh lắm.
Lớp trong nhanh khô. Áo đạp xe sợi tổng hợp hoặc len mỏng; tránh áo cotton vì giữ nước và lạnh khi ướt.
Ăn và uống đều. Cơ thể cần năng lượng để giữ ấm. Đạp trong mưa người ta thường quên uống vì không thấy khát, nhưng vẫn mất nước qua mồ hôi.
Dừng nghỉ trong nhà. Nghỉ ngoài trời khi người ướt làm nhiệt độ cơ thể tụt nhanh. Chọn quán có mái, thay áo lót nếu nghỉ lâu.
Nhận ra lạnh quá mức. Run liên tục, ngón tay vụng không đổi số được, nói chậm, bực bội vô cớ là những dấu hiệu nên dừng hẳn, vào nơi ấm, thay đồ khô. Người đi cùng thường nhận ra trước chính người bị lạnh; trong đoàn nên để ý lẫn nhau.
Tay và chân: hai chỗ lạnh trước nhất
Khi đạp trong mưa, thân người được áo khoác che và tự sinh nhiệt, nhưng bàn tay nắm ghi đông và bàn chân ở phía trước đón gió và nước trực tiếp. Tay lạnh cứng thì bóp phanh kém chính xác, sang số chậm; chân lạnh ướt thì tê, dễ phồng rộp khi đạp nhiều giờ. Đó là lý do găng và bọc giày nằm ở hàng đầu danh sách, ngay sau chắn bùn.
Găng tay cho mưa nên có lòng bàn tay bám, ngón không quá dày để cảm nhận cần phanh. Một cách nhiều người dùng là đeo găng mỏng giữ nhiệt bên trong, găng chống nước bên ngoài; khi găng ngoài ướt sũng, vẫn còn lớp trong. Mang thêm một đôi găng khô trong túi kín cho nửa ngày sau.
Bọc giày cho xe đạp khác bọc giày đi bộ: ôm sát giày, có lỗ đế cho can khoá nếu dùng giày khoá, mép trên bó quanh cổ chân. Ống quần mưa phủ ra ngoài mép bọc giày để nước chảy xuống mặt ngoài. Tất len mỏng giữ ấm ngay cả khi ẩm, tốt hơn tất cotton. Nếu chân đã ướt, khi nghỉ trưa lau khô và thay tất nếu có tất dự phòng.
Chọn áo khoác đạp xe chống nước: những điểm nhỏ quyết định
Ngoài việc chống nước, áo khoác cho người đạp xe đường dài cần thêm vài đặc điểm mà áo đi bộ thường không có:
- Vạt sau dài hơn hẳn vạt trước, che thắt lưng và mông khi cúi người trên ghi đông.
- Ống tay dài, cổ tay ôm để không hở ra khi vươn tay.
- Khe thoát nhiệt ở lưng hoặc khoá nách, vì người đạp sinh nhiệt nhiều hơn người đi bộ cùng tốc độ.
- Mũ trùm mỏng mặc được dưới mũ bảo hiểm, hoặc không có mũ — nhiều người đạp xe dùng mũ vải mỏng có lưỡi thay mũ trùm.
- Gấp nhỏ được để cho vào túi khung hoặc túi sau áo khi tạnh mưa.
- Màu sáng và có chi tiết phản quang ở lưng, cánh tay.
Áo khoác chống nước loại đi bộ vẫn dùng được nếu vạt sau đủ dài. Thử bằng cách ngồi lên xe, cầm ghi đông, nhờ người nhìn phía sau xem lưng có hở không. Nếu hở, mặc thêm áo dài bên trong không giải quyết được — nước vẫn chảy vào chỗ hở.
An toàn khi đường trơn và tầm nhìn kém
Mặt đường ướt làm quãng phanh dài hơn, đặc biệt với phanh vành vì nước làm giảm ma sát giữa má phanh và vành. Bóp nhẹ phanh vài lần trước khi cần phanh thật để lau nước khỏi vành. Vào cua chậm hơn, giữ xe thẳng khi qua vạch sơn, nắp cống, đường ray, ván gỗ cầu — những chỗ trơn nhất khi ướt. Lớp dầu nhớt nổi lên mặt đường trong cơn mưa đầu mùa cũng làm đường trơn hơn thường lệ.
Tầm nhìn của bạn và của xe khác cùng giảm. Mặc màu sáng, bật đèn trước sau cả ban ngày, đi gọn về phía lề nhưng không sát mép đến mức lọt vào ổ gà đầy nước. Nước đọng che mất ổ gà, nắp cống mở, đá dăm — đi chậm qua vũng nước, tránh lội nếu không thấy đáy.
Mưa giông có sấm sét, gió giật mạnh làm xe chao, nước ngập ngang trục bánh, hay mưa đến mức không thấy rõ phía trước vài chục mét: dừng lại ở chỗ an toàn có mái chắc, không đứng dưới cây đơn độc hay cột điện, và chờ. Đường đèo mùa mưa có nguy cơ sạt lở; theo dõi thông báo địa phương, sẵn sàng đổi tuyến hoặc nghỉ thêm ngày.
Xe đạp cũng cần chuẩn bị cho mưa
Đồ mưa cho người chỉ là một nửa. Chiếc xe đi qua vài ngày mưa liền cũng cần được chăm:
- Dầu xích loại chịu nước bám lâu hơn dầu cho đường khô; lau và tra lại sau mỗi ngày mưa.
- Kiểm má phanh thường xuyên hơn, vì cát bùn trong mưa mài má phanh nhanh hơn ngày khô.
- Lốp có gai vừa và áp suất thấp hơn một chút trong giới hạn nhà sản xuất cho phép giúp bám đường ướt tốt hơn; không xả quá thấp vì dễ thủng.
- Túi treo, túi khung: cho đồ vào túi khô trước rồi mới cho vào túi treo, kể cả khi túi treo ghi chống nước.
- Mang khăn lau nhỏ, ít dây buộc, băng keo vải để xử lý chắn bùn lỏng, túi rách.
Cách chọn xe, chỉnh size, tra dầu xích và vá săm có bài riêng ở trang chuyên về đạp xe thể thao. Ở đây chỉ nhắc những điểm gắn với đi mưa.
Nếu đi theo đoàn có xe hỗ trợ, gửi bộ đồ khô và túi dụng cụ lên xe, chỉ mang theo người áo mưa, đồ ăn và nước. Xe nhẹ hơn thì bám đường ướt tốt hơn, và bạn bớt mệt trong những đoạn đạp dưới mưa.
Khi về đến chỗ nghỉ
Cởi đồ mưa, giũ nước, treo áo khoác và quần mưa lộn mặt trong ra. Bọc giày tháo ra, lau bùn, treo ngược. Giày đạp xe ướt nhét giấy hoặc khăn khô, thay giấy một hai lần trong tối. Đừng phơi đồ mưa nylon hay PVC sát bếp lửa, sát bóng đèn nóng: vải nóng chảy, lớp phủ bong rất nhanh.
Lau xe, nhất là xích, líp, vành. Một chiếc xe để nguyên bùn qua đêm sẽ khô cứng, sáng ra xích kêu và mòn nhanh. Nếu đi nhiều ngày liền, thói quen lau xe và phơi đồ mỗi tối quyết định bạn đi hết chuyến được hay phải dừng giữa đường vì hỏng hóc.
Cuối chuyến, giặt áo khoác theo nhãn, phơi khô hẳn trước khi cất, kiểm đường dán ở vai và mũ. Những vết rách nhỏ vá ngay khi còn nhỏ.
Một thói quen nhỏ đáng giữ: ghi lại trong điện thoại chỗ nào của bộ đồ đã thấm, món nào thiếu, món nào mang mà không dùng. Chuyến sau bạn sẽ mang nhẹ hơn và khô hơn, vì danh sách đồ mưa tốt nhất là danh sách được sửa sau mỗi lần ướt thật.
Câu hỏi thường gặp
Đạp xe trong phố đi làm thì có cần đủ bộ đồ mưa như đi đường dài không?
Không cần đủ. Quãng ngắn trong phố, áo khoác chống nước nhẹ, chắn bùn và bọc giày thường là đủ. Mang thêm một áo lót khô để thay khi đến nơi. Đi đường dài nhiều giờ mới cần thêm quần mưa, găng tay và đồ giữ nhiệt.
Có dùng ô khi đạp xe được không?
Không nên. Cầm ô một tay khiến bạn chỉ còn một tay lái và phanh, ô hứng gió kéo lệch xe, và che tầm nhìn. Ô gắn lên xe đạp cũng có những rủi ro tương tự. Dùng áo khoác chống nước thay cho ô.
Áo khoác đạp xe màu đen có ổn không?
Màu đen ít lộ bẩn nhưng khó thấy trong mưa và trời tối. Nếu áo màu tối, thêm dải phản quang ở lưng, tay, cổ chân và bật đèn cả ban ngày khi mưa. Áo màu vàng, cam, xanh lá sáng dễ thấy hơn.
Đạp xe trong mưa có làm hỏng xe không?
Nước và bùn làm xích, líp, má phanh mòn nhanh hơn, các ổ trục có thể bị nước vào nếu lội sâu. Lau và tra dầu sau mỗi lần đi mưa giúp hạn chế phần lớn hư hại. Tránh lội nước ngập ngang trục.
Mặc quần mưa đạp xe có bị cuốn vào xích không?
Có thể nếu ống quần rộng. Chọn quần có ống bó bằng chun hoặc dây dán gai, hoặc dùng kẹp ống quần ở bên phải phía có xích. Kiểm lại khi đã đạp vài phút.
Đi đoàn đạp xe trong mưa cần lưu ý gì?
Giữ khoảng cách xa hơn ngày khô vì quãng phanh dài hơn và nước bắn từ bánh người trước. Người dẫn đầu báo hiệu ổ gà, vũng nước rõ ràng hơn. Ai cũng nên có đèn sau, và cả đoàn thống nhất điểm dừng trú khi mưa giông.