Khi trẻ đi mưa về bị ướt, việc cần làm ngay là cởi áo quần ướt, lau khô người và tóc, thay đồ khô vừa đủ ấm, cho trẻ uống nước ấm và nghỉ ngơi. Nếu trẻ ướt lạnh nhiều, có thể tắm nhanh bằng nước ấm ở phòng kín gió rồi lau khô ngay. Phần lớn trẻ khoẻ mạnh dính một trận mưa rồi được chăm sóc như vậy sẽ không sao.
Bài viết là kiến thức chung, không thay khám bệnh. Trẻ nhỏ, đặc biệt trẻ dưới ba tháng tuổi có sốt, trẻ có bệnh nền, hoặc trẻ có dấu hiệu bất thường như sốt cao, li bì, khó thở, co giật cần được đưa đi khám ngay. Bố mẹ không tự cho trẻ dùng thuốc khi chưa hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ.
Phần dưới đi theo thứ tự thời gian: hiểu vì sao bị ướt làm trẻ mệt, việc làm trong nửa giờ đầu, những thói quen dân gian nên cân nhắc, các dấu hiệu cần đi khám, rồi tới cách phòng để lần sau trẻ ít bị ướt hơn và lưu ý riêng cho trẻ rất nhỏ.
Vì sao bị ướt làm trẻ dễ mệt
Nước dẫn nhiệt tốt hơn không khí nhiều lần, nên quần áo ướt dính vào người làm cơ thể mất nhiệt nhanh, nhất là khi có gió. Trẻ nhỏ có tỷ lệ diện tích da so với cân nặng lớn hơn người lớn, nên mất nhiệt nhanh hơn. Một quãng đường ngồi sau xe máy trong mưa lạnh có gió có thể làm trẻ run, môi tái, tay chân lạnh.
Bản thân việc bị ướt không trực tiếp gây ra các bệnh nhiễm trùng như cảm lạnh, cúm; các bệnh này do virus, vi khuẩn gây ra. Nhưng khi cơ thể bị lạnh và mệt, trẻ có thể cảm thấy không khoẻ, và mùa mưa cũng là mùa nhiều bệnh hô hấp lây lan trong lớp học. Đó là lý do việc giữ trẻ khô và ấm vẫn quan trọng.
Ở chiều ngược lại, áo mưa kín mặc lâu trong trời nóng ẩm khiến trẻ đổ nhiều mồ hôi, quần áo bên trong ướt mồ hôi. Khi cởi áo ra gặp gió điều hoà hoặc gió lạnh, trẻ cũng bị lạnh đột ngột. Vì thế "ướt" có hai nguồn: mưa và mồ hôi, và cả hai đều cần được lau khô.
Nửa giờ đầu sau khi về nhà: thứ tự nên làm
Thứ tự dưới đây là cách làm phổ biến, đơn giản. Điều chỉnh theo tuổi và tình trạng của trẻ.
- Vào nhà, đóng cửa tránh gió lùa. Cởi áo mưa ở cửa, cởi ủng hoặc giày.
- Cởi hết quần áo ướt, kể cả quần áo bên trong ướt mồ hôi. Không để trẻ ngồi chờ trong quần áo ướt.
- Lau khô người bằng khăn mềm, lau kỹ tóc, sau tai, cổ, nách, kẽ tay chân.
- Nếu trẻ ướt lạnh nhiều, run, có thể tắm nhanh bằng nước ấm vừa phải ở phòng kín gió, rồi lau khô ngay. Không tắm nước quá nóng.
- Thay quần áo khô, vừa đủ ấm theo thời tiết, không quấn quá nhiều lớp.
- Cho trẻ uống nước ấm, ăn nhẹ nếu đói, nghỉ ngơi.
- Sấy tóc ở mức ấm nhẹ và giữ khoảng cách nếu tóc dày lâu khô; không để trẻ đi ngủ khi tóc còn ướt.
Sau đó, theo dõi trẻ trong một hai ngày tiếp theo: ăn uống, ngủ, chơi, nhiệt độ cơ thể. Ghi lại nếu có gì khác thường để kể với bác sĩ nếu cần đi khám.
Quan niệm dân gian và điều nên cân nhắc
Nhiều gia đình có thói quen riêng khi trẻ dính mưa. Bảng dưới đây không bác bỏ truyền thống, chỉ gợi ý điều nên cân nhắc. Khi nghi ngờ, hỏi bác sĩ.
| Thói quen | Điều nên cân nhắc |
|---|---|
| Không tắm sau khi dính mưa | Tắm nhanh bằng nước ấm ở phòng kín gió rồi lau khô thường giúp trẻ ấm lên và sạch nước mưa bẩn; điều cần tránh là để trẻ ướt lâu và gió lùa |
| Quấn thật nhiều chăn áo cho ra mồ hôi | Quấn quá nhiều có thể làm trẻ nóng quá mức, đặc biệt trẻ nhỏ; mặc vừa đủ ấm theo thời tiết |
| Xông, đánh cảm bằng các cách mạnh tay | Da trẻ mỏng, dễ tổn thương; các cách dùng nhiệt hoặc chà xát mạnh có thể gây bỏng, trầy da |
| Tự cho trẻ uống thuốc hạ sốt, kháng sinh còn ở nhà | Thuốc và liều dùng cho trẻ cần theo chỉ dẫn của bác sĩ, dược sĩ; kháng sinh không có tác dụng với virus |
| Cho trẻ uống nước gừng, nước ấm | Nước ấm giúp trẻ dễ chịu và đủ nước; với trẻ nhỏ và các loại thảo dược, hỏi bác sĩ trước |
Điểm chung của các dòng trên là: lau khô, giữ ấm vừa đủ, cho uống đủ nước và theo dõi. Những biện pháp mạnh tay hay dùng thuốc thì để bác sĩ quyết định.
Dấu hiệu cần đưa trẻ đi khám
Danh sách dưới đây là những dấu hiệu thường được các hướng dẫn chăm sóc trẻ nhắc tới. Không chờ đủ các dấu hiệu; chỉ cần một, hoặc khi bố mẹ thấy lo, hãy đưa trẻ đi khám.
- Trẻ dưới ba tháng tuổi có sốt.
- Sốt cao, hoặc sốt kéo dài nhiều ngày, hoặc sốt kèm phát ban.
- Li bì, khó đánh thức, quấy khóc không dỗ được, hoặc mệt lả bất thường.
- Thở nhanh, thở rít, rút lõm lồng ngực, môi hoặc đầu ngón tím tái.
- Co giật.
- Bỏ ăn, bỏ bú, nôn nhiều, tiểu ít đi rõ rệt.
- Run lạnh không dứt dù đã ủ ấm, da lạnh, nhợt nhạt.
- Trẻ có bệnh nền (tim, phổi, hen, suy giảm miễn dịch...) và có bất kỳ dấu hiệu không khoẻ nào.
Với các dấu hiệu nặng như khó thở, tím tái, co giật, li bì, gọi cấp cứu hoặc đưa trẻ tới cơ sở y tế gần nhất ngay. Bài viết không thay được đánh giá của bác sĩ; khi phân vân, đi khám luôn là lựa chọn an toàn hơn.
Phòng trước: để trẻ ít bị ướt ngay từ đầu
Chăm sóc tốt nhất là để trẻ ít bị ướt. Áo mưa vừa người, mũ trùm và cổ áo kín vừa phải, ống tay, ống quần khép lại, ủng hoặc giày phù hợp là nền tảng. Các bài khác trong chuyên mục này nói chi tiết về chọn size, chọn kiểu áo, ủng giày cho trẻ.
Mang theo đồ dự phòng: một bộ quần áo khô, đôi tất, chiếc khăn nhỏ trong túi chống nước. Nếu trẻ ướt ở trường, thay ngay khi tới lớp thay vì để ướt cả buổi. Báo cô giáo nếu trẻ có tình trạng sức khoẻ cần lưu ý khi bị lạnh.
Khi thời tiết xấu, mưa lạnh có gió, cân nhắc đường đi ngắn hơn, phương tiện có mái che, hoặc chờ mưa ngớt. Trẻ nhỏ ngồi sau xe máy chịu gió và nước nhiều hơn người lái, và không tự nói ra được là mình lạnh.
Một thói quen đơn giản là kiểm tra dự báo thời tiết buổi tối hôm trước, chuẩn bị sẵn áo mưa, ủng, đồ dự phòng cho trẻ cạnh cửa. Sáng hôm sau, nếu mưa, không ai phải lục tìm trong vội vàng.
Áo mưa ướt, ủng ướt: xử lý luôn để lần sau khô ráo
Sau khi lo cho trẻ, đừng quên đồ đi mưa. Treo áo mưa lên móc ở nơi thoáng, lộn trái để mặt trong cũng khô. Đổ nước khỏi ủng, nhét giấy báo cũ vào trong. Cặp sách nếu ẩm thì mở ra, lấy sách vở ra phơi.
Áo mưa ướt để nguyên trong túi nilon qua đêm sẽ có mùi và mốc; lần sau trẻ mặc vào, mùi đó dính lên quần áo. Ủng ẩm làm chân trẻ bí, dễ hăm. Những việc nhỏ này giúp sáng hôm sau trẻ có đồ khô, sạch để đi tiếp.
Chi tiết về phơi, chống mốc, khử mùi áo mưa được bàn trong chuyên mục bảo quản, giặt và sửa áo mưa.
Nếu trẻ ướt mưa ở trường và mang đồ ướt về trong túi kín, mở túi ra ngay khi về tới nhà. Quần áo ướt mồ hôi và nước mưa để trong túi vài giờ đã có mùi; để qua đêm thì khó giặt sạch mùi. Giặt đồ ướt của trẻ như đồ bẩn bình thường rồi phơi khô hẳn.
Khi trẻ hay bị mệt mỗi lần dính mưa
Có những trẻ cứ dính mưa là mệt, sổ mũi, ho. Có thể là trùng hợp với mùa bệnh hô hấp, cũng có thể trẻ có cơ địa nhạy cảm, viêm mũi dị ứng, hen, hoặc một vấn đề sức khoẻ khác cần được đánh giá. Ghi lại những lần như vậy: ngày nào, ướt bao lâu, triệu chứng gì, kéo dài bao lâu.
Mang ghi chép này tới bác sĩ nhi trong lần khám định kỳ hoặc khi cần. Bác sĩ có thể giúp xác định có vấn đề cần theo dõi không và hướng dẫn cách chăm sóc riêng cho trẻ.
Trong lúc chờ, giữ trẻ khô và ấm, ngủ đủ, ăn uống đủ chất, tiêm chủng theo lịch, rửa tay thường xuyên, là những việc nền tảng mà hướng dẫn y tế nào cũng khuyên. Không tự cho trẻ dùng thuốc phòng hay thực phẩm chức năng khi chưa hỏi bác sĩ.
Một điều cũng cần lưu ý: nếu trẻ thường xuyên ho, khò khè, khó thở sau khi bị lạnh hoặc gắng sức, đó là thông tin quan trọng cho bác sĩ. Đừng chờ lần khám định kỳ nếu các đợt này nặng lên hoặc làm trẻ khó ngủ, khó chơi.
Trẻ sơ sinh và trẻ rất nhỏ: thận trọng hơn
Trẻ sơ sinh và trẻ dưới một tuổi điều hoà thân nhiệt kém hơn trẻ lớn, mất nhiệt nhanh hơn khi bị ướt, và không tự báo được khi lạnh. Với nhóm tuổi này, cách tốt nhất là hạn chế ra ngoài khi mưa lạnh. Nếu bắt buộc phải đưa trẻ đi, chọn phương tiện có mái che, chuẩn bị đủ khăn, chăn mỏng, quần áo khô.
Khi bế trẻ nhỏ đi mưa, người lớn mặc áo đủ rộng để che cả hai nhưng mặt trẻ phải luôn để hở, không trùm kín đầu trẻ trong vạt áo nhựa. Không đặt trẻ nhỏ ngồi sau xe máy. Nếu trẻ bị ướt, về tới nơi lau khô và thay đồ ngay, ủ ấm vừa phải.
Trẻ dưới ba tháng tuổi có sốt, dù nhẹ, cần được bác sĩ khám sớm theo khuyến cáo của nhiều hướng dẫn nhi khoa. Bố mẹ không nên chờ xem hay tự xử trí ở nhà với nhóm tuổi này. Trẻ lớn hơn có dấu hiệu bất thường, làm theo danh sách dấu hiệu ở trên.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ dính mưa có nên tắm ngay không?
Nhiều bác sĩ cho rằng tắm nhanh bằng nước ấm ở phòng kín gió rồi lau khô ngay giúp trẻ ấm lên và sạch nước mưa. Điều cần tránh là để trẻ ướt lâu, tắm nơi gió lùa, hoặc để tóc ướt khi ngủ. Nếu trẻ đang sốt hay mệt, hỏi bác sĩ.
Dính mưa có làm trẻ bị cảm không?
Cảm lạnh và cúm do virus gây ra, không phải do nước mưa. Nhưng bị lạnh, mệt có thể làm trẻ khó chịu hơn, và mùa mưa thường là mùa bệnh hô hấp lây lan. Giữ trẻ khô, ấm, nghỉ ngơi và rửa tay là cách phòng hợp lý.
Trẻ sốt sau khi đi mưa có tự cho uống thuốc được không?
Không nên tự cho trẻ dùng thuốc, nhất là thuốc còn sót ở nhà, khi chưa hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ về loại và liều phù hợp với tuổi, cân nặng. Trẻ dưới ba tháng có sốt, hoặc có dấu hiệu nặng, cần đi khám ngay.
Có nên quấn nhiều chăn cho trẻ ra mồ hôi sau khi dính mưa?
Mặc vừa đủ ấm theo thời tiết là đủ. Quấn quá nhiều lớp có thể làm trẻ nóng quá mức, khó chịu, nhất là trẻ nhỏ. Lau khô, thay đồ khô, uống nước ấm, nghỉ ngơi là những việc chính.
Trẻ run lập cập sau khi đi mưa về, làm gì?
Cởi ngay quần áo ướt, lau khô, thay đồ khô ấm, quấn khăn, cho uống nước ấm, ở trong phòng kín gió. Nếu trẻ run không dứt dù đã ủ ấm, da lạnh, nhợt, li bì, hãy đưa trẻ đến cơ sở y tế.
Làm sao biết trẻ lạnh khi đang ngồi sau xe máy?
Trẻ nhỏ không tự nói được. Hỏi chuyện bé thường xuyên, chạm vào tay bé khi dừng đèn đỏ. Tay lạnh, bé im lặng, run là dấu hiệu cần tìm chỗ dừng để kiểm tra và giữ ấm cho bé.