Ủng đi mưa là giày liền khối không có đường may ở phần thân, nên nước không có chỗ thấm qua. Ba chất liệu phổ biến là cao su (bền, mềm, đế bám, nặng hơn), PVC (rẻ, nhiều kiểu dáng, cứng hơn khi lạnh) và EVA (rất nhẹ, giữ ấm, kém chống mài mòn và cắt). Chiều cao cổ quyết định bạn đi được trong bao nhiêu nước bắn và mưa, nhưng không phải để lội ngập.
Chọn ủng đúng là chọn theo việc: đi bộ trong phố mùa mưa, làm vườn, ra đồng, đi chợ, hay đi xe máy. Mỗi việc đòi hỏi trọng lượng, độ ôm cổ chân và kiểu đế khác nhau. Phần dưới so sánh ba chất liệu, các mức cổ, cách chọn size, và những giới hạn an toàn của ủng.
Nếu bạn đang phân vân giữa ủng và bọc giày: bọc giày gọn, giữ được đôi giày đang đi bên trong, hợp với người phải vào văn phòng; ủng bền, kín, hợp với người ở ngoài trời lâu hoặc đi trên bùn đất. Bài về bọc giày đi mưa trong mục này so sánh kỹ các loại bọc giày.
Ba chất liệu ủng phổ biến
Đây là khác biệt chung giữa các nhóm chất liệu; chất lượng cụ thể còn tuỳ công thức và độ dày của từng sản phẩm.
| Cao su | PVC | EVA | |
|---|---|---|---|
| Trọng lượng | Nặng hơn | Trung bình | Rất nhẹ |
| Độ mềm | Mềm, dẻo kể cả khi lạnh | Có thể cứng khi trời lạnh | Mềm, xốp |
| Độ bám đế | Thường tốt | Tuỳ hoa văn đế | Tuỳ hoa văn; đế mềm mòn nhanh |
| Chống cắt, đâm thủng | Khá | Khá | Kém hơn |
| Giữ ấm | Trung bình | Kém | Tốt hơn nhờ cấu trúc xốp |
| Hay gặp | Ủng làm vườn, ủng đi mưa bền | Ủng thời trang, ủng lao động phổ thông | Ủng nhẹ, ủng trẻ em |
Với người hay đi mưa ở vùng lạnh, ủng EVA hoặc ủng cao su có lót giữ ấm dễ chịu hơn PVC trơn. Với người cần ủng rẻ để dự phòng ở nhà, đi ra vườn, ra chợ một lát, ủng PVC cổ thấp là đủ.
Ủng cao su để lâu dưới nắng hoặc nơi nóng có thể xuất hiện lớp phấn trắng trên bề mặt; đó thường là hiện tượng các thành phần trong cao su di chuyển ra ngoài, lau đi được, không nhất thiết là ủng hỏng. Ủng nứt ở nếp gập mũi chân thì đã lão hoá, nên thay.
Chiều cao cổ: chọn theo việc, không theo độ sâu nước
Ủng cổ thấp (qua mắt cá) nhẹ, xỏ nhanh, đi trong phố, đi chợ, ra vào nhà tiện. Nó chặn nước mưa và nước bắn từ mặt đường, không chặn được nước từ ống quần chảy xuống nếu ống quần nhét trong ủng.
Ủng cổ trung (giữa bắp chân) là mức thông dụng cho mùa mưa: đủ cao để ống quần nhét vào trong khi đi bộ trên đường ướt, cỏ ướt, hoặc mặc ống quần ra ngoài khi trời mưa to. Ủng cổ cao (gần gối) dùng cho làm vườn, ra đồng, công việc ngoài trời; nóng, nặng, ngồi xe máy thì vướng.
Một hiểu lầm phổ biến là chọn cổ cao để lội được nước sâu hơn. Ủng không phải đồ để lội đường ngập. Khi nước tràn qua miệng ủng, ủng trở thành hai cái xô nặng, kéo chân xuống, làm bạn mất thăng bằng. Trên đường ngập còn có hố ga, rãnh nước, dòng chảy và nguy cơ điện rò. Đừng để chiếc ủng cao khiến bạn tự tin bước vào chỗ không nên bước.
Nếu phải đi qua đoạn nước nông không tránh được, đi chậm, dò từng bước, bám theo mép đường có vật làm mốc, tránh chỗ nước xoáy hay chảy mạnh — đó thường là miệng cống. Khi không thấy mặt đường, quay lại.
Chọn size ủng cho đúng
Tính cả tất. Ủng thường đi kèm tất dày hơn giày thường, nhất là mùa lạnh. Thử ủng với loại tất bạn sẽ mang.
Gót không nhấc quá nhiều. Ủng không có dây buộc nên gót luôn nhấc lên một chút khi bước. Nhấc nhiều thì cọ phồng gót và dễ vấp; chọn ủng có phần gót ôm hơn hoặc dùng lót đế dày thêm.
Mũi chân có khoảng trống. Ngón chân không chạm mũi ủng khi đứng; khoảng trống vừa một ngón tay là hợp lý, đủ cho chân khi đi xuống dốc.
Chu vi cổ. Người có bắp chân to hay nhỏ cần thử cổ ủng: cổ quá chật khó xỏ và cản máu lưu thông, cổ quá rộng thì nước và bùn dễ vào, đôi khi có dây khoá điều chỉnh.
Đi thử vài phút. Đi lên xuống bậc, ngồi xổm, đứng dậy. Ủng cứng gập ở mũi chân có thể cấn đau mu bàn chân khi ngồi xổm.
Ủng thời trang và ủng đi mưa thật: phân biệt thế nào
Trên thị trường có rất nhiều ủng kiểu dáng đẹp, màu sắc tươi, bán như ủng đi mưa. Một số đúng là ủng chống nước tốt; một số khác chỉ có vẻ ngoài của ủng nhưng thân là vải phủ nhựa mỏng, có đường may, đế dán bằng keo. Mưa nhẹ thì không sao; đi trong nước bắn liên tục, nước ngấm qua đường may và chân đế.
Cách kiểm tại chỗ: nhìn kỹ thân ủng có đường may không, nhất là quanh mắt cá và mũi. Ủng đúc liền khối không có đường may ở phần dưới. Lật xem đế: đế đúc liền với thân thì kín hơn đế dán riêng. Bóp thử phần mũi: nhựa quá mỏng, gập để lại vết trắng thì dễ nứt sau một mùa.
Không phải ủng thời trang là xấu. Nếu bạn chỉ đi quãng ngắn trong phố, từ nhà ra xe, từ bãi xe vào văn phòng, một đôi ủng ngắn đẹp mắt vẫn làm tốt việc của nó. Nhưng nếu bạn cần đi bộ lâu dưới mưa, đứng ngoài trời, hay đi trên cỏ ướt, bùn đất, hãy kiểm những dấu hiệu trên trước khi chọn.
Một chi tiết nữa là lót trong. Ủng có lót vải mềm dễ chịu hơn khi đi lâu nhưng lót vải ẩm sẽ lâu khô; ủng trơn bên trong thì lau khô nhanh nhưng có thể dính chân khi trời nóng. Chọn theo thói quen phơi và tần suất bạn dùng.
Mang ủng cả ngày không đau chân
Tất là nửa câu chuyện. Tất cotton mỏng ướt mồ hôi trong ủng kín làm chân ẩm, dễ phồng và có mùi. Tất pha sợi tổng hợp hoặc len mỏng thoát ẩm tốt hơn. Tất đủ dài hơn cổ ủng giúp mép ủng không cọ vào da bắp chân.
Lót đế rời. Nhiều ủng có đế trong mỏng và phẳng. Một miếng lót đế êm, có vòm nhẹ giúp đỡ mỏi khi đứng lâu; chọn loại không thấm nước hoặc nhanh khô để không thành miếng bọt biển ngậm nước.
Nghỉ cho chân thở. Khi vào trong nhà, nơi khô ráo, cởi ủng ra một lúc, để chân và mặt trong ủng thoáng khí.
Đổi giày khi trời tạnh. Mang theo một đôi dép hoặc giày nhẹ để thay khi không còn cần ủng. Đi ủng trên đường khô nóng nhiều giờ vừa mệt vừa không cần thiết.
Để ý dấu hiệu. Chân tê, đau ở mu bàn chân, hoặc vết đỏ cọ xát lặp lại ở cùng một chỗ là dấu hiệu ủng không vừa. Đổi size hoặc kiểu ủng thay vì cố chịu; vết phồng vỡ trong ủng ẩm dễ nhiễm trùng, sưng đỏ lan thì nên đi khám.
Ủng khi đi xe máy
Nhiều người đi xe máy mùa mưa thích ủng vì giữ chân khô hơn bọc giày. Điều cần kiểm là ủng có ảnh hưởng đến việc điều khiển xe không. Với xe số, mũi ủng dày và cứng có thể khó luồn dưới cần số, khó cảm nhận cần số và phanh chân. Thử ngồi lên xe, đặt chân vào vị trí, sang số vài lần trước khi ra đường.
Ủng cổ cao làm gối khó co, đặc biệt trên xe tay ga có sàn để chân hẹp. Đế ủng bám tốt giúp bạn chống chân vững khi dừng đèn đỏ trên mặt đường ướt. Đế láng, mòn thì nguy hiểm khi chống chân xuống vạch sơn hay nắp cống.
Mặc ống quần mưa phủ ra ngoài cổ ủng khi chạy trong mưa; nếu nhét ống quần vào trong ủng, nước từ quần sẽ chảy thẳng vào ủng. Kiểm không có dây buộc, quai ủng lủng lẳng gần xích. Găng tay, bọc giày và những phụ kiện khác dành cho xe máy có bài riêng của mục này.
Ủng cho công việc ngoài trời
Với nông dân ra đồng, người làm vườn, người dọn vệ sinh đường phố, ủng là đồ dùng hằng ngày. Một vài điểm cần lưu ý:
- Công việc có hoá chất (thuốc bảo vệ thực vật, chất tẩy rửa mạnh) cần ủng có khả năng chịu hoá chất theo đúng quy định bảo hộ của nghề — ủng đi mưa thông thường không thay được.
- Làm việc ở nơi có vật sắc, đinh, mảnh kính nên dùng ủng có lót chống đâm xuyên theo yêu cầu bảo hộ.
- Đứng trong nước nhiều giờ: thay tất khô giữa ca nếu được, lau khô chân, để ủng khô thoáng qua đêm.
- Đi trên ruộng bùn sâu: ủng cổ cao có thể bị bùn giữ lại khi rút chân; buộc dây cổ nếu có, hoặc dùng loại ôm bắp chân.
- Ủng của người lao động cần kiểm thường xuyên vết nứt ở nếp gập và đế mòn.
Áo mưa và đồ đi mưa cho từng nghề có mục riêng của trang. Ở đây chỉ nói ủng ở mức đồ đi mưa thông thường; đồ bảo hộ chuyên dụng theo quy định riêng của từng ngành nghề.
Phơi và cất ủng để không mốc, không nứt
Ủng hư nhanh nhất vì cất sai, không phải vì đi nhiều.
- Rửa bùn bên ngoài bằng nước sạch, chà đế bằng bàn chải mềm.
- Lau mặt trong bằng khăn ẩm, nếu có lót rời thì rút ra phơi riêng.
- Phơi úp ngược hoặc dựng đứng ở nơi thoáng, có bóng râm; tránh nắng gắt nhiều giờ và tránh sát nguồn nhiệt.
- Nhét giấy vào trong để hút ẩm nếu mặt trong ướt, thay giấy khi giấy ẩm.
- Cất ở nơi khô ráo, dựng đứng hoặc treo ngược, không đè vật nặng lên làm gập cổ.
- Qua mùa nồm, mở ra kiểm mặt trong xem có mốc không.
Mặt trong có mùi hôi lâu ngày có thể rửa bằng nước xà phòng nhẹ rồi phơi khô hoàn toàn. Không trộn các chất tẩy rửa khác nhau để khử mùi; đọc nhãn sản phẩm và làm ở nơi thoáng khí.
Cuối mùa mưa, trước khi cất ủng qua mùa khô, kiểm một lượt nếp gập mũi chân, đường viền đế, và mặt trong. Vết nứt chân chim ở nếp gập là dấu hiệu sắp thủng; biết sớm thì mua thay trước khi mùa mưa sau bắt đầu, không phải đợi đến buổi sáng mưa to đầu tiên.
Câu hỏi thường gặp
Ủng EVA có đi mưa lâu được không?
Ủng EVA nhẹ, giữ ấm, hợp đi mưa trong phố và cho trẻ em. Nhưng đế EVA mềm mòn nhanh hơn cao su, và dễ bị vật sắc cắt. Đi làm ngoài trời nhiều giờ trên địa hình thô thì ủng cao su bền hơn.
Ủng có gây đau chân không?
Ủng không có đệm và độ ôm như giày thể thao, đi xa có thể mỏi và cọ phồng. Dùng lót đế êm, tất dày vừa, chọn đúng size. Nếu cần đi bộ nhiều trong mưa, giày chống nước có dây buộc thường dễ chịu hơn ủng.
Có nên đi ủng cho trẻ đi học mùa mưa không?
Ủng nhẹ đúng cỡ, đế bám, dễ tự xỏ là lựa chọn tốt cho trẻ đi bộ đến trường. Mang theo giày hoặc dép để thay khi vào lớp. Không để trẻ dùng ủng lội vũng nước sâu hay đường ngập.
Ủng PVC có mùi nhựa nặng có sao không?
Mùi nhựa thường nhạt dần khi phơi thoáng vài ngày. Nếu mùi nặng kéo dài, gây khó chịu, cân nhắc đổi sản phẩm khác. Không có cơ sở để kết luận độc hay không chỉ dựa vào mùi; nên chọn sản phẩm có nguồn gốc, nhãn mác rõ ràng.
Ủng bị thủng nhỏ có vá được không?
Ủng cao su và PVC thủng nhỏ có thể vá bằng miếng vá và keo phù hợp, tương tự vá săm, làm theo hướng dẫn của bộ vá. Chỗ thủng ở nếp gập mũi chân thường bung lại nhanh vì chịu gập liên tục.
Đi ủng có trơn hơn đi giày không?
Tuỳ đế. Ủng đế cao su gai sâu thường bám tốt trên bùn và đường ướt. Ủng đế phẳng láng, nhất là ủng thời trang, có thể rất trơn trên gạch men ướt. Kiểm hoa văn đế trước khi mua.