Với người làm ngoài trời mặc áo mưa nhiều giờ, nhiều ngày, áo dày bền thường rẻ hơn áo mỏng khi tính theo chi phí cho mỗi ngày mưa dùng được, dù giá mua cao hơn vài lần. Áo mỏng chỉ thắng khi số ngày mặc trong năm ít, khi dùng như áo dự phòng, hoặc khi điều kiện làm việc khiến áo nào cũng nhanh hỏng.
Phép tính không chỉ có tiền mua áo. Nó còn gồm thời gian mất khi áo rách giữa ca, chi phí đồ đạc bị ướt, và lượng rác nhựa thải ra. Bài này đưa ra một khung tính với số liệu ví dụ giả định để bạn thay bằng số của chính mình.
Người đọc chính là người tự mua áo cho mình: shipper, tài xế, công nhân, nông dân, người bán hàng rong. Doanh nghiệp mua cho người lao động dùng được cùng khung tính, chỉ cần nhân lên theo số người và cộng thêm phần dự phòng.
Dày và mỏng khác nhau ở đâu, ngoài độ dày
Khi nói áo mưa "dày" và "mỏng", người mua thường nghĩ tới độ dày của tấm nhựa. Nhưng độ bền của một chiếc áo mưa phụ thuộc vào nhiều thứ hơn: chất liệu nền (nhựa PE mỏng, PVC, EVA, vải dù phủ PU hay vải phủ PVC), cách nối (dán, hàn nhiệt, may rồi dán băng kín), phụ kiện (khoá kéo, khuy bấm, dây rút) và thiết kế (có gia cố vai, đáy quần hay không).
Áo nhựa PE mỏng, loại hay bán gấp gọn trong túi nhỏ, nhẹ và rẻ nhưng rất dễ rách khi cọ, khi gió giật, khi móc vào cạnh sắc. Đường hàn mỏng tách ra sau vài lần kéo căng. Áo PVC dày hơn chịu cọ xát tốt hơn nhiều, nhưng nặng, bí và cứng khi trời lạnh. Áo vải dù phủ chống thấm nằm giữa: nhẹ hơn PVC dày, bền hơn PE mỏng, thoát hơi khá hơn, nhưng lớp phủ có tuổi thọ và có thể bong theo thời gian.
Vì vậy so sánh "dày hay mỏng" thật ra là so sánh hai nhóm: áo dùng ngắn hạn, gần như dùng một lần hoặc vài lần, và áo dùng dài hạn, được thiết kế để mặc hàng trăm lần. Phép tính trong bài so sánh hai nhóm này.
Một điểm cần lưu ý: dày không tự động bền. Một chiếc áo nhựa dày nhưng đường may thường, khoá kém có thể hỏng nhanh hơn chiếc áo vải nhẹ nhưng đường may dán kín, khoá tốt. Khi mua, xem cả cách nối và phụ kiện, không chỉ sờ độ dày.
Khung tính chi phí trên mỗi ngày mưa
Bảng dưới dùng số liệu ví dụ giả định cho một người làm ngoài trời có khoảng 100 ngày mặc áo mưa mỗi năm. Đơn vị tiền là "đơn vị" để tránh hiểu nhầm là giá thật; bạn thay bằng số của mình.
| Khoản | Áo mỏng | Áo dày bền |
|---|---|---|
| Giá mỗi chiếc (ví dụ giả định) | 1 đơn vị | 8 đơn vị |
| Số ngày mặc được trước khi hỏng (ví dụ giả định) | 5 ngày | 150 ngày, dùng qua hai mùa |
| Số chiếc cần cho 100 ngày | 20 chiếc | Khoảng 0,67 chiếc |
| Tiền áo cho 100 ngày | 20 đơn vị | Khoảng 5,3 đơn vị |
| Số lần áo hỏng giữa ca (ước tính) | Nhiều, có thể 10 lần | Hiếm |
| Chi phí ướt đồ, mất giờ làm khi áo hỏng | Đáng kể | Thấp |
| Số áo nhựa thải ra | 20 chiếc | Dưới 1 chiếc |
Với giả định này, áo dày rẻ hơn khoảng bốn lần chỉ tính tiền áo, chưa kể chi phí áo hỏng giữa ca. Nhưng nếu áo dày thực tế chỉ dùng được 40 ngày vì bị rách do công việc, hoặc áo mỏng dùng được 15 ngày vì người mặc giữ gìn tốt, kết quả có thể thay đổi đáng kể. Phép tính chỉ đúng khi dùng số ngày dùng thực tế của chính bạn.
Những chi phí không nằm trên giá áo
Chi phí lớn nhất của áo mỏng thường không phải tiền mua mà là những lần hỏng giữa chừng. Áo rách ở vai lúc đang giao hàng, đang làm đồng, đang trực cổng nghĩa là phải dừng việc, tìm chỗ mua áo mới, hoặc chịu ướt đến hết ca. Với người làm theo đơn, theo sản phẩm, mỗi lần dừng là mất thu nhập; với người làm theo ca, ướt cả ca là mệt, lạnh và dễ ốm.
Đồ đạc bị ướt là khoản thứ hai: điện thoại vào nước, giấy tờ nhòe, hàng hoá hỏng phải đền. Một lần điện thoại hỏng có thể tốn hơn tiền áo mưa của cả năm. Khoản này khó ước tính trước, nhưng người làm nghề lâu năm thường nhớ rõ những lần như vậy.
Khoản thứ ba là thời gian đi mua áo. Người dùng áo mỏng thường phải mua lại liên tục, mỗi lần mất vài phút đến vài chục phút tuỳ chỗ, cộng dồn qua một mùa không nhỏ. Nhiều khi áo rách vào đúng hôm mưa to, cửa hàng gần nhất đã hết hàng hoặc phải mua với giá cao hơn ngày thường vì nhu cầu dồn một lúc.
Ngược lại, áo dày cũng có chi phí ẩn: nặng và bí hơn, mất thời gian phơi khô, chiếm chỗ trong cốp xe hay ba lô. Với người phải mang theo áo dự phòng mọi lúc, sự gọn nhẹ của áo mỏng có giá trị thật. Không có lựa chọn nào không đánh đổi; phép tính giúp thấy rõ mình đang đổi cái gì lấy cái gì.
Khi nào áo mỏng vẫn là lựa chọn hợp lý
Khi số ngày mặc trong năm rất ít. Người làm văn phòng chỉ thỉnh thoảng gặp mưa trên đường, hoặc người sống ở vùng ít mưa, mua một chiếc áo dày có thể không bao giờ dùng hết tuổi thọ của nó trước khi lớp phủ tự lão hoá.
Khi dùng làm áo dự phòng. Một chiếc áo mỏng gấp gọn trong túi xe, túi xách để dùng khi bị mưa bất chợt là hợp lý, kể cả với người đã có áo dày ở nhà.
Khi cần áo cho người khác dùng một lần. Áo cho khách đi xe, khách tham quan, khách sự kiện thường là áo mỏng vì yêu cầu vệ sinh và không thu hồi được.
Khi công việc làm hỏng áo nào cũng nhanh. Một số việc có vật sắc, hoá chất hay nhiệt khiến cả áo dày cũng hỏng nhanh. Khi đó cần đồ bảo hộ chuyên dụng cho công việc, còn áo mưa thông thường chỉ là lớp tạm.
Khi chưa biết mình cần gì. Người mới làm nghề ngoài trời có thể dùng áo mỏng vài tuần để hiểu mình hay hỏng áo ở đâu, cần chi tiết gì, rồi mới đầu tư áo dày phù hợp. Vài tuần quan sát như vậy thường cho thông tin chính xác hơn mọi lời giới thiệu ở cửa hàng.
Rác nhựa từ áo mưa: một phần của phép tính
Mỗi chiếc áo mưa mỏng bỏ đi là một mẩu nhựa mỏng, nhẹ, dễ bay, khó thu gom. Áo mưa nhựa mỏng rất khó tái chế trong thực tế vì bẩn, lẫn chất liệu và khối lượng nhỏ. Phần lớn đi vào bãi rác, một phần trôi ra cống rãnh, kênh mương, góp vào tình trạng tắc nghẽn thoát nước mỗi mùa mưa.
Với một người, hai mươi chiếc áo mỗi năm không phải con số lớn. Với một doanh nghiệp có hàng trăm người lao động dùng áo mỏng, hoặc một sự kiện phát áo dùng một lần cho hàng nghìn khách, lượng rác nhựa thải ra là đáng kể. Một số doanh nghiệp đã đưa tiêu chí giảm rác nhựa vào việc chọn đồ trang bị, và áo mưa là một hạng mục dễ cải thiện.
Áo dày dùng nhiều mùa không phải không có rác: khi hỏng, nó cũng thành rác, và nặng hơn. Nhưng tính trên mỗi ngày dùng, lượng nhựa thải ra thường thấp hơn nhiều. Lấy lại ví dụ giả định ở bảng trên: hai mươi chiếc áo mỏng mỗi chiếc nặng khoảng một lạng cộng lại nặng hơn một chiếc áo dày nặng vài lạng dùng được hơn một năm.
Khi bỏ áo, cắt bỏ khoá kéo, khuy kim loại nếu có thể để phân loại; gấp gọn bỏ vào túi rác thay vì để rời dễ bay. Đừng đốt áo mưa nhựa ở nhà, vì khói đốt nhựa, nhất là PVC, có thể chứa chất có hại.
Tự làm phép tính cho mình trong năm phút
Không cần bảng tính phức tạp. Các bước dưới đây đủ để quyết định cho một người hoặc một nhóm nhỏ.
- Ước tính số ngày bạn mặc áo mưa trong một năm, dựa trên mùa mưa ở nơi mình làm việc và tính chất công việc.
- Nhớ lại áo mỏng gần nhất của bạn dùng được bao nhiêu ngày trước khi rách hoặc thấm.
- Hỏi người bán, hoặc người cùng nghề, áo dày loại bạn định mua thường dùng được bao lâu trong điều kiện tương tự; nghe nhiều người để lấy con số thận trọng.
- Chia giá mỗi chiếc cho số ngày dùng được để ra chi phí mỗi ngày của từng loại.
- Cộng thêm ước tính chi phí khi áo hỏng giữa ca: thời gian mất, đồ hỏng.
- So sánh, rồi xem thêm các yếu tố không tính bằng tiền: nặng, bí, gọn, rác thải.
Nếu kết quả hai loại gần nhau, ưu tiên yếu tố quan trọng nhất với bạn. Người đi xe máy cả ngày thường ưu tiên bền; người hay đi bộ, đi phương tiện công cộng thường ưu tiên gọn.
Giữ cho áo dày thực sự dùng được nhiều mùa
Áo dày chỉ rẻ khi nó dùng được đúng tuổi thọ dự kiến. Hai thứ hay rút ngắn tuổi thọ nhất là gấp khi còn ướt và phơi nắng gắt. Gấp ướt làm lớp phủ thuỷ phân, dính, bong; nắng gắt làm nhựa giòn, nứt ở nếp gấp. Phơi khô trong bóng râm thoáng gió rồi mới gấp lỏng là thói quen quyết định.
Thứ hai là sửa sớm. Một vết rách nhỏ, một đoạn đường may bong, một khuy lỏng sửa ngay thì tốn ít; để đến khi lan rộng thì không sửa được nữa. Bộ vá nhỏ cho áo mưa nhựa hoặc vải phủ không đắt, nên có sẵn.
Thứ ba là cất đúng qua mùa khô: giặt sạch, phơi khô hẳn, cuộn lỏng, để nơi khô, tránh nhiệt. Áo dày bỏ quên trong cốp xe suốt mùa khô thường đến mùa mưa sau đã dính lại hoặc giòn nứt. Trước mùa mưa mới, lấy áo ra trải phẳng, dội nước thử ở vai và đáy quần, kéo khoá vài lần; phát hiện lỗi lúc này còn kịp sửa, phát hiện giữa ca thì đã muộn.
Với cách chăm như vậy, áo dày mới đạt được số ngày dùng đưa vào phép tính. Nếu bạn biết mình không có điều kiện phơi khô sau mỗi lần mặc, hãy dùng số ngày thận trọng hơn khi tính.
Câu hỏi thường gặp
Áo mưa dày có phải lúc nào cũng bền hơn áo mỏng?
Không hẳn. Độ bền còn phụ thuộc chất liệu, cách nối đường may, khoá kéo và thiết kế. Áo nhựa dày nhưng đường may thường, khoá kém có thể hỏng sớm hơn áo vải nhẹ đường may dán kín, khoá tốt.
Làm sao biết áo mưa dày dùng được bao lâu trước khi mua?
Không có con số chắc chắn vì tuỳ cách dùng. Hỏi người cùng nghề đang dùng loại tương tự, xem đường may, khoá, chỗ gia cố, và chọn con số thận trọng khi tính. Ghi lại số ngày dùng thực tế để lần sau tính chính xác hơn.
Áo mưa mỏng có tái chế được không?
Về nguyên lý, nhựa PE có thể tái chế, nhưng áo mưa mỏng đã dùng thường bẩn, nhẹ, lẫn chất liệu nên rất ít được thu gom tái chế thực tế. Cách giảm rác tốt nhất là dùng ít áo hơn, tức dùng áo bền lâu hơn.
Người đi làm văn phòng có nên mua áo dày?
Nếu số ngày gặp mưa trên đường mỗi năm nhiều và quãng đường dài, áo bền vẫn có lợi. Nếu chỉ thỉnh thoảng gặp mưa, một chiếc áo vừa phải kèm một áo mỏng dự phòng là đủ.
Có nên đốt áo mưa cũ cho gọn?
Không nên. Đốt nhựa ở nhiệt độ thấp tạo khói có thể chứa chất có hại, nhất là với PVC. Gấp gọn bỏ vào túi rác, tách khoá và khuy kim loại nếu được, để rác được thu gom đúng cách.