Người chở khách bằng xe máy cần hai lớp đồ đi mưa: một bộ áo của chính mình, mặc được cả ca và không cản việc điều khiển xe, và một hoặc vài chiếc áo cho khách, mặc nhanh, đủ rộng để trùm cả túi xách, không có vạt dài, và giữ được sạch giữa các lượt khách. Hai thứ này có yêu cầu gần như ngược nhau, nên ít khi một kiểu áo giải quyết được cả hai.
Phần lớn phàn nàn của khách về chuyến xe trời mưa không nằm ở chuyện ướt, mà ở chuyện chiếc áo đưa cho họ bị ẩm, có mùi, hoặc khó mặc khi đứng giữa vỉa hè. Còn phần lớn nguy cơ với tài xế lại nằm ở vạt áo khách bay vào bánh sau. Bài này đi qua từng vấn đề đó theo góc người cầm lái.
Hai người trên một xe: yêu cầu khác nhau thế nào
Tài xế mặc áo nhiều giờ, cần cử động tay lái, nhìn gương, xi nhan và dừng đỗ liên tục. Áo của tài xế vì thế nên gọn, có mũ trùm chụp mũ bảo hiểm, không có vạt dài trước ngực che mất táp lô. Bộ quần áo rời hoặc áo khoác mưa dài qua hông kèm quần mưa là cấu hình hay gặp ở người chạy cả ngày.
Khách thì ngược lại: mặc một lần trong vài chục phút, thường không có thời gian mặc quần, mang theo túi xách hoặc ba lô, có khi mặc váy hoặc đồ công sở. Áo cho khách cần trùm được từ đầu xuống đầu gối, chỗ lưng đủ rộng để chứa ba lô, mặc trong vài giây và không cần cài khoá phức tạp. Đồng thời vạt áo của khách không được quá dài, vì khách ngồi sau, vạt áo rủ xuống ngay cạnh bánh và xích, nơi tài xế không nhìn thấy.
Điểm xung đột lớn nhất nằm ở đó: áo càng rộng càng dễ mặc cho khách nhưng càng có nhiều vải bay gần bánh. Giải pháp không phải là chọn áo nhỏ mà là chọn áo có cách thu vạt, và dặn khách cách giữ vạt ngay lúc đưa áo.
Các lựa chọn áo cho khách và điểm cần lưu ý
Mỗi lựa chọn có chỗ mạnh và chỗ yếu khác nhau. Bảng dưới xếp theo những gì tài xế quan tâm khi đưa áo cho người lạ.
| Kiểu áo cho khách | Điểm mạnh | Điểm yếu | Lưu ý khi dùng |
|---|---|---|---|
| Poncho nhựa mỏng dùng một lần | Sạch tuyệt đối mỗi lượt, gọn, nhẹ | Dễ rách, gió lật vạt, tạo rác nhựa | Có thể cho khách giữ luôn; xé bỏ phần vạt thừa nếu quá dài |
| Poncho dày dùng lại, có tay | Che kín hơn, bền, ít bay | Phải lau và phơi sau mỗi lượt | Cần ít nhất hai chiếc để luân phiên |
| Áo khoác mưa có khoá kéo | Gọn, không vạt | Khách mặc chậm, không che túi | Hợp với khách quen đi đoạn ngắn |
| Áo mưa hai đầu dùng chung với tài xế | Một áo che cả hai người, che kín đùi | Khách phải chui vào cùng tài xế, nhiều người ngại | Chỉ hợp người thân, không hợp chở khách lạ |
| Áo bộ quần áo rời | Che kín nhất | Mặc quần mất thời gian, khó với váy | Thực tế ít dùng cho khách |
Nhiều tài xế chọn kết hợp: một chiếc poncho dày có tay cho khách đi đường dài và vài chiếc dùng một lần để dự phòng khi chiếc dày còn ướt. Áo dùng một lần tiện về vệ sinh nhưng mỗi chiếc bỏ đi là một mẩu rác nhựa; nếu khách không cần giữ, thu lại để vứt đúng chỗ thay vì để khách bỏ dọc đường.
Áo của tài xế: những điểm làm khác biệt sau một ca dài
Phần ngực không vướng táp lô và tay lái. Áo cánh dơi trùm cả đầu xe tạo một tấm vải phập phồng trước ngực, che mất đồng hồ tốc độ và đôi khi che đèn pha. Với người chạy nhiều giờ, áo có thân trước gọn giúp nhìn và thao tác chắc tay hơn.
Mũ trùm chụp ngoài mũ bảo hiểm, có dây chỉnh. Tài xế quay đầu nhìn khách, nhìn gương liên tục. Mũ trùm cần quay theo đầu, không lệch che mắt. Nếu mũ trùm quá nông, nước chảy từ gáy vào lưng sau vài phút.
Tay áo vừa, cổ tay bo. Tay áo quá rộng giữ gió và nước, làm tay mỏi khi cầm lái lâu; cổ tay bo giúp nước không chảy ngược lúc giơ tay xi nhan bằng tay hay chỉ đường.
Quần mưa có ống điều chỉnh. Ống quần thu gọn quanh cổ giày tránh quệt vào cần số, phanh chân và xích. Mặc quần mưa ngoài giày giúp nước không đổ vào giày.
Thoát hơi ở lưng. Mặc nhiều giờ, lưng là nơi đổ mồ hôi nhiều nhất. Áo có tấm lưới thoát hơi dưới nắp che ở lưng làm khác biệt rõ khi mưa nóng mùa hè.
Phản quang cả trước lẫn sau. Tài xế thường dừng đón trả khách bên lề đường, nhiều khi trong mưa tối. Phản quang ở vai và lưng giúp xe phía sau nhận ra sớm hơn.
Đưa áo cho khách: một quy trình ngắn mà khách thấy được tôn trọng
Cách đưa áo nói nhiều về sự chuyên nghiệp hơn chính chiếc áo. Quy trình dưới đây áp dụng được ngay cả khi trời đang mưa to.
- Khi nhận cuốc, nếu đang mưa, chuẩn bị sẵn áo khách ở chỗ lấy nhanh, không phải lục cốp trước mặt khách.
- Đưa áo đã gấp gọn, mặt sạch ra ngoài, nói ngắn đây là áo đã lau khô hoặc áo dùng một lần. Một câu như vậy làm khách yên tâm hơn nhiều.
- Hướng dẫn khách trùm áo ra ngoài túi xách hoặc ba lô, kéo mũ trùm ra ngoài mũ bảo hiểm.
- Trước khi chạy, nhắc khách gom vạt áo lên đùi, ngồi đè lên phần vạt sau. Quay lại liếc xem vạt có rủ xuống gần bánh không.
- Nếu khách là trẻ em đi cùng người lớn, không trùm kín mặt trẻ; để mặt trẻ lộ ra và trẻ vẫn đội mũ bảo hiểm.
- Khi trả khách, nhận lại áo, gập phần ướt vào trong, bỏ vào túi đựng áo ướt riêng, không gấp chung với áo sạch.
Chi tiết bước bốn là chỗ hay bị bỏ qua nhất. Khách ngồi sau thường không biết vạt áo của họ đang bay ở đâu, và tài xế cũng không thấy nếu không chủ động kiểm.
Giữ vệ sinh áo dùng chung giữa nhiều lượt khách
Chiếc áo khách vừa mặc mang theo nước mưa, mồ hôi, mỹ phẩm, bụi đường. Nếu gấp ngay trong cốp xe nóng, chỉ sau một buổi đã có mùi ẩm, và mặt trong nhớp. Khách sau ngửi thấy là từ chối mặc, và tài xế mất điểm ngay từ phút đầu. Vì vậy với áo dùng lại, nguyên tắc là luân phiên: một áo đang mặc, một áo đã khô sẵn.
Giữa hai cuốc, nếu dừng chờ được, mở áo vắt lên yên hoặc treo ở móc trên xe cho ráo bớt. Cuối ngày, rửa áo bằng nước sạch pha ít xà phòng dịu, xả kỹ, phơi trong bóng râm, mặt trong ra ngoài. Không dùng nước tẩy mạnh để khử mùi vì chất tẩy có thể làm hỏng lớp nhựa hoặc lớp phủ và để lại mùi hoá chất mà khách còn khó chịu hơn. Tuyệt đối không trộn các chất tẩy với nhau.
Với áo dùng một lần, giữ nguyên trong túi đóng gói đến khi đưa khách để khách thấy là áo mới. Để vài chiếc trong túi zip ở cốp, xa nguồn nhiệt của động cơ. Nhựa mỏng để lâu trong cốp nóng dễ dính lại thành khối, đến lúc mở ra thì rách.
An toàn khi chở người trong mưa
Có người ngồi sau, xe nặng hơn, quãng phanh dài hơn, và đường ướt làm quãng đó dài thêm. Áo mưa của hai người cộng lại làm tăng diện tích cản gió, gió ngang trên cầu hay đường trống có thể đẩy xe lệch. Giảm tốc khi qua cầu, đoạn trống và khi có xe tải lớn vượt là phản xạ cần có.
Không chở khách vào đoạn đường ngập không rõ độ sâu. Nếu khách yêu cầu đi tiếp trong giông lớn, tài xế có quyền đề nghị dừng trú ở nơi an toàn. Khi có sấm sét, không trú dưới cây cao đứng riêng lẻ, cột điện hay mái tôn tạm bên đường; tìm toà nhà kiên cố. Áo mưa không giúp gì trước sét.
Một điểm dễ quên: kính mũ bảo hiểm của khách. Nếu cho khách mượn mũ, mũ có kính sạch, không xước mờ giúp khách không phải nhắm mắt vì mưa tạt, ngồi yên hơn và giữ thăng bằng tốt hơn. Mũ bảo hiểm phải cài quai đúng cách cho cả hai người; phần chọn mũ thuộc chuyên đề xe máy, ở đây chỉ nhắc rằng mũ trùm áo mưa phải chụp ngoài mũ, không thay mũ.
Cuối cùng là chuyện khách say xe hoặc mệt. Ngồi sau xe trong áo mưa kín, hơi nóng và mùi nhựa dễ làm người nhạy cảm chóng mặt. Nếu khách có dấu hiệu khó chịu, tấp vào chỗ an toàn, mở mũ trùm cho khách thở thoáng một lúc rồi đi tiếp. Một chiếc áo cho khách có cổ rộng, không bó sát cổ họng, cũng giúp giảm cảm giác ngột ngạt này.
Sắp đồ đi mưa trên xe trước khi bắt đầu ca
Một ca chở khách mùa mưa bắt đầu từ cốp xe. Vấn đề của cốp là nóng và kín: hơi nóng từ động cơ cộng với áo còn ẩm từ hôm trước biến cốp thành nơi ủ mốc. Vì vậy áo đã dùng không cất trong cốp qua đêm; cốp chỉ chứa áo khô, đặt trong túi riêng. Nhiều tài xế chia ba túi: túi áo của mình, túi áo sạch cho khách, túi đựng áo ướt. Ba màu túi khác nhau giúp lấy đúng thứ trong vài giây mà không phải mở từng túi giữa mưa.
Ngoài áo, bộ đồ đi mưa của người chở khách thường có thêm một khăn nhỏ để lau yên trước khi khách ngồi, vì không ai muốn ngồi lên yên đọng nước. Một tấm bọc yên mỏng phủ lúc chờ khách rồi rút ra khi khách lên giúp yên khô hơn hẳn so với lau. Thêm vài túi nilon sạch để khách bọc điện thoại hoặc giấy tờ, và một mũ bảo hiểm cho khách có kính sạch, cất ở chỗ không bị ướt bên trong.
Kiểm tra đầu ca mất chưa tới hai phút: áo của mình còn khô và khoá kéo chạy trơn không, áo khách đủ số chưa, túi áo ướt đã được dốc sạch nước từ hôm trước chưa, dải phản quang trên áo còn sạch không. Hai phút này đổi lại một ca không phải lúng túng trước mặt khách khi mưa đổ xuống đột ngột.
Cuối ca, lấy hết áo ra khỏi cốp, phơi trên móc ở chỗ thoáng có mái che. Mở nắp cốp hoặc lau khô lòng cốp nếu có nước đọng. Thói quen này quyết định chiếc áo của khách ngày mai có mùi hay không.
Câu hỏi thường gặp
Có nên dùng áo mưa hai đầu để chở khách lạ không?
Áo hai đầu che kín cho cả hai người nhưng bắt khách chui chung một tấm áo với tài xế, nhiều khách ngại và việc mặc cởi chậm. Với khách lạ, áo riêng cho khách thường được chấp nhận hơn. Áo hai đầu hợp hơn khi chở người thân.
Áo dùng một lần có đủ che khi mưa to đi xa không?
Áo nhựa mỏng chịu được đoạn ngắn và mưa vừa. Đi xa trong mưa to, gió dễ xé rách hoặc lật vạt. Khi đó nên đưa khách chiếc poncho dày có tay hoặc đề nghị dừng chờ mưa ngớt.
Làm sao khử mùi áo mưa cho khách mà không dùng chất tẩy mạnh?
Rửa bằng nước sạch pha xà phòng dịu, xả kỹ rồi phơi khô hẳn trong bóng râm, mặt trong ra ngoài. Mùi thường đến từ việc gấp khi còn ẩm. Nếu áo đã mốc đen lan rộng, thay áo sẽ hợp vệ sinh hơn cố tẩy.
Khách mặc váy thì xử lý vạt áo thế nào?
Đưa poncho đủ dài để che đùi, nhắc khách gom vạt và váy lên đùi rồi ngồi đè vạt sau. Trước khi chạy, quay lại kiểm vạt không rủ xuống gần bánh hay xích. Đi chậm hơn ở đoạn gió mạnh.
Tài xế nên mang theo bao nhiêu áo cho khách?
Tối thiểu một chiếc dùng lại đã khô và vài chiếc dùng một lần để dự phòng. Ngày mưa liên tục, hai chiếc dùng lại luân phiên giúp luôn có áo khô. Số cụ thể tuỳ số cuốc và chỗ cất trên xe.