Áo mưa cho công nhân công trình nên là bộ áo quần rời hoặc áo khoác dài có mũ trùm chụp vừa mũ bảo hộ, bằng vải phủ chống thấm dày chịu cọ xát, màu nổi kèm dải phản quang, không có vạt rộng hay dây lòng thòng dễ mắc vào máy và cốt thép, và mặc được bên dưới dây đai an toàn mà không làm lệch đai. Đây không phải chiếc áo để đi đường, mà là một món đồ làm việc, nên tiêu chí khác hẳn.
Bài này chỉ bàn phần đồ đi mưa của người làm trên công trường. An toàn lao động công trình nói chung, như rào chắn, giàn giáo, điện thi công, thuộc trách nhiệm của đơn vị thi công và các quy định hiện hành về an toàn lao động; áo mưa chỉ là một phần nhỏ trong đó. Đồ bảo hộ chuyên dụng chống hoá chất hay chống cháy là loại khác, phải theo quy định bảo hộ của từng công việc.
Công trường đòi hỏi gì mà áo đi đường không đáp ứng
Áo mưa đi đường được thiết kế cho người ngồi yên trên xe. Trên công trường, người mặc cúi, ngồi xổm, leo thang, khiêng vật nặng, với tay lên cao. Mỗi động tác đó kéo căng đường hàn ở nách, đáy quần và vai. Áo nhựa mỏng thường tách ở các vị trí này chỉ sau vài ngày, và một khi rách thì nước đổ thẳng vào lưng.
Công trường còn có các điểm mắc: đầu cốt thép, mép ván khuôn, cạnh giàn giáo, trục quay của máy trộn, máy cắt. Vạt áo choàng, dây rút dài ở mũ hay ống tay rộng có thể bị cuốn vào. Với áo đi đường, dây rút dài chỉ là chi tiết thừa; với áo làm việc gần máy quay, đó là nguy cơ thật. Vì vậy áo làm việc nên ôm vừa, dây rút ngắn hoặc giấu trong ống.
Cuối cùng là chuyện được nhìn thấy. Công trường có xe cẩu, xe ben, máy đào lùi liên tục, trời mưa làm tầm nhìn của người lái giảm. Áo mưa màu tối giữa đất bùn gần như biến mất. Màu huỳnh quang và dải phản quang không phải để đẹp mà để người điều khiển máy nhận ra có người phía sau.
Mặc cùng mũ bảo hộ và các đồ bảo hộ khác
Mũ trùm phải chụp bên ngoài mũ bảo hộ, hoặc dùng loại không có mũ trùm. Mũ trùm nhỏ kéo bên trong mũ bảo hộ làm mũ bị đội cao, lỏng quai, giảm khả năng giữ mũ khi có va chạm. Lựa chọn hay gặp là áo có mũ trùm rộng chụp ngoài, hoặc áo không mũ kết hợp với vành che mưa gắn vào mũ bảo hộ. Mũ trùm chụp ngoài phải có dây chỉnh để không che hai bên mắt.
Kính bảo hộ và mặt nạ hàn không được bị mũ trùm đẩy lệch. Người làm việc có kính bảo hộ cần thử đeo kính cùng áo trước khi lên công trường. Nếu mũ trùm ép gọng kính hoặc làm kính đọng hơi nước, phải điều chỉnh hoặc đổi kiểu áo.
Găng tay đeo bên trong hay bên ngoài cổ tay áo. Khi làm việc tay hướng xuống, đeo găng trùm ngoài cổ tay áo để nước không chảy vào găng. Khi làm việc tay giơ cao, cổ tay áo trùm ngoài găng. Áo có cổ tay bo chun hoặc dán gai giúp xử lý cả hai trường hợp.
Giày bảo hộ và ống quần. Ống quần mưa trùm ra ngoài cổ giày bảo hộ để nước không đổ vào giày. Ống quần quá dài kéo lê trên bùn dễ vấp trên sàn thao tác và cầu thang tạm.
Dụng cụ đeo người. Thắt lưng dụng cụ đeo bên ngoài áo mưa thì dụng cụ dễ lấy nhưng áo bị cọ mòn ở hông; đeo bên trong thì áo phồng và khó lấy. Một số người làm lâu chọn áo có lỗ luồn ở hông. Dù cách nào, cần thử trước khi mua số lượng lớn.
Áo mưa và dây đai an toàn khi làm việc trên cao
Đây là phần cần cẩn trọng nhất. Dây đai an toàn toàn thân phải ôm sát cơ thể, khoá và vòng neo phải nằm đúng vị trí theo hướng dẫn của nhà sản xuất. Mặc áo mưa dày hoặc nhiều lớp bên dưới đai làm thay đổi độ ôm, nên đai phải được chỉnh lại sau khi mặc áo mưa, không giữ nguyên độ chỉnh của ngày nắng.
Có hai cách mặc phổ biến. Cách thứ nhất, áo mưa bên trong, đai bên ngoài: đai được nhìn thấy, kiểm tra dễ, vòng neo lưng không bị che. Cách thứ hai, áo mưa bên ngoài đai: đai khô hơn nhưng vòng neo lưng bị che, phải có khe chui riêng trên áo và người giám sát khó kiểm. Trong đa số trường hợp, đơn vị thi công yêu cầu cách thứ nhất; người lao động nên làm theo hướng dẫn cụ thể của đơn vị và của nhà sản xuất đai.
Một nguyên tắc chung: khi có mưa lớn, gió mạnh hoặc sấm sét, việc làm trên cao phải dừng theo quy định an toàn và chỉ đạo của người phụ trách. Áo mưa tốt không làm cho việc trèo giàn giáo ướt trơn trở nên an toàn hơn. Sàn thao tác ướt, tay cầm trơn, gió giật là ba yếu tố cộng dồn, và không chiếc áo nào bù được.
Chọn chất liệu theo kiểu việc
Mỗi tổ đội trên công trường có kiểu vận động và mức mài mòn khác nhau. Bảng sau gợi ý cách nghĩ khi chọn, không phải quy định.
| Kiểu việc | Đặc điểm vận động | Chất liệu hay hợp | Chi tiết nên có |
|---|---|---|---|
| Cốt thép, cốp pha | Cúi, quỳ, cọ cạnh sắc | Vải Oxford hoặc vải dù dày phủ chống thấm | Gối và mông gia cố, ống tay vừa |
| Đổ bê tông, xây trát | Bắn bê tông, vữa, nước vôi | Vải phủ PVC dày, dễ rửa | Lau rửa được ngay, màu sáng |
| Điều tiết giao thông công trường | Đứng lâu, đi lại gần xe | Vải phủ chống thấm có thoát hơi | Màu huỳnh quang, phản quang hai vòng |
| Thợ điện, thợ máy | Làm gần thiết bị điện, máy quay | Theo yêu cầu đồ bảo hộ chuyên dụng | Không dây rút dài, không chi tiết kim loại lộ |
| Giám sát, kỹ sư đi kiểm tra | Đi bộ nhiều, cầm sổ, máy đo | Áo khoác mưa nhẹ, thoát hơi | Túi trong kín nước, mũ trùm chụp mũ bảo hộ |
Với thợ điện, áo mưa thông thường không phải đồ cách điện, và không được coi là phương tiện bảo vệ khi làm việc với điện. Làm việc với điện trong mưa phải theo quy trình an toàn điện của đơn vị; nếu không chắc, dừng việc.
Đơn vị thi công chuẩn bị áo mưa cho tổ đội
Phần cấp phát áo mưa thường bị coi là việc nhỏ, đến mùa mưa mới mua vội. Một vài bước chuẩn bị trước mùa giúp tổ đội không phải làm việc với áo không vừa hoặc thiếu áo.
- Liệt kê các kiểu việc trên công trường trong mùa mưa và số người theo từng kiểu, vì mỗi kiểu cần áo khác nhau.
- Lấy size thực tế của từng người, cộng thêm khoảng rộng để mặc ngoài quần áo làm việc; ghi lại để lần sau cấp lại nhanh.
- Thử mẫu với mũ bảo hộ, kính, đai an toàn và giày bảo hộ thật trước khi đặt số lượng.
- Chuẩn bị chỗ treo phơi áo có mái che, thông gió tại lán trại, để áo khô qua đêm.
- Dự phòng một số áo cho người mới và cho trường hợp rách giữa ca.
- Ghi sổ cấp phát, theo dõi áo hỏng để biết loại nào bền, loại nào cần đổi.
Các quy định cụ thể về trang bị phương tiện bảo vệ cá nhân cho người lao động, danh mục và thời hạn cấp phát thay đổi theo ngành và theo văn bản hiện hành; bộ phận an toàn của đơn vị cần kiểm tra quy định đang có hiệu lực thay vì dựa vào thói quen của mùa trước.
Những việc không nên làm khi trời mưa trên công trường
Không dùng áo mưa làm tấm che tạm cho thiết bị điện, ổ cắm hay máy cắt. Nhựa mỏng không cách điện an toàn và dễ bị gió thổi bay, kéo theo dây điện. Thiết bị điện ngoài trời phải có hộp che và thiết bị bảo vệ theo quy định an toàn điện thi công.
Không đứng trú dưới cần cẩu, giàn giáo hay dưới mép sàn đang thi công phía trên khi mưa to; nước kéo theo vật rơi. Không trú ở chỗ cao, chỗ trống hoặc gần kết cấu kim loại cao khi có sấm sét. Lán trại hoặc công trình đã có mái kiên cố là nơi phù hợp hơn.
Không mặc áo mưa đã rách lớn với hy vọng "còn che được". Áo rách giữ nước trong người, làm người mặc lạnh, đặc biệt ở công trường vùng cao hay mùa mưa phùn miền Bắc. Người bị lạnh run tay làm việc kém chính xác hơn và dễ mất thăng bằng hơn. Khi người lao động có dấu hiệu run lạnh kéo dài, môi tím, lơ mơ, cần đưa vào chỗ ấm, thay đồ khô và liên hệ cơ sở y tế nếu không cải thiện.
Giữ ấm và giữ khô suốt ca làm việc dưới mưa
Mặc áo mưa cả ngày trên công trường có một nghịch lý: áo càng kín thì người càng ướt mồ hôi từ bên trong, còn áo thoáng thì nước mưa lọt vào. Người làm việc nặng sinh nhiệt nhiều, mồ hôi ngưng ở mặt trong áo, đến giờ nghỉ đứng yên thì cơ thể nguội nhanh và bắt đầu thấy lạnh. Vì vậy lớp áo bên trong quan trọng ngang chiếc áo mưa: áo thun sợi tổng hợp nhanh khô giữ cảm giác dễ chịu hơn áo cotton dày, vốn ngấm nước và giữ lạnh.
Mang theo một bộ quần áo khô để thay vào giờ nghỉ trưa là thói quen đơn giản nhưng ít người làm. Áo mưa cởi ra lúc nghỉ nên được treo lên, mặt trong lộn ra ngoài, để đến ca chiều không phải mặc lại một chiếc áo đọng nước bên trong. Lán trại có chỗ treo áo cách mặt đất và có mái che là điều kiện tối thiểu cho việc này.
Ở công trường vùng cao phía Bắc hay mùa mưa phùn rét, nhiệt độ thấp cộng gió làm cơ thể mất nhiệt nhanh hơn nhiều so với cảm giác. Áo mưa lúc này còn có tác dụng cản gió, nên chọn loại kín cổ, kín cổ tay và có mũ trùm che được gáy. Mặc thêm lớp giữ ấm mỏng bên trong thay vì một lớp áo dày ngấm nước.
Giày và tất ướt là nguồn khó chịu kéo dài nhất. Ống quần mưa trùm ngoài cổ giày, cộng thêm một đôi tất khô thay giữa ca, giúp giảm nguy cơ phồng rộp, nứt nẻ chân. Nếu chân bị đau, sưng, đổi màu sau nhiều ngày ngâm nước, người lao động nên đi khám thay vì cố chịu.
Câu hỏi thường gặp
Công nhân có nên mặc áo mưa cánh dơi khi làm việc trên công trường không?
Không nên. Áo cánh dơi thiết kế cho người ngồi xe, vạt rộng dễ mắc vào cốt thép, giàn giáo và máy quay, lại cản tầm nhìn khi cúi. Bộ áo quần rời hoặc áo khoác dài ôm vừa an toàn hơn khi làm việc.
Mặc áo mưa bên trong hay bên ngoài dây đai an toàn?
Trong đa số trường hợp, áo mưa mặc bên trong, đai bên ngoài để đai được kiểm tra và vòng neo không bị che. Sau khi mặc áo mưa phải chỉnh lại đai. Làm theo hướng dẫn của đơn vị và nhà sản xuất đai.
Áo mưa có thay được đồ bảo hộ chống hoá chất khi trời mưa không?
Không. Áo mưa thông thường không được thiết kế để chống hoá chất, xi măng ướt hay dung môi. Công việc có hoá chất phải dùng đồ bảo hộ chuyên dụng theo quy định và hướng dẫn của đơn vị.
Làm sao để áo mưa không bị rách ở đáy quần khi ngồi xổm?
Chọn quần mưa có đáy rộng, đường may đáy được gia cố, chất liệu vải dày thay vì nhựa mỏng. Thử ngồi xổm khi thử áo. Nếu tổ đội thường quỳ, có thể dùng thêm miếng đệm gối bên ngoài.
Mưa nhỏ có cần dừng làm việc trên cao không?
Quyết định thuộc người phụ trách an toàn dựa trên mức trơn của sàn, gió và quy định của đơn vị. Mưa nhỏ vẫn có thể làm sàn thép và ván khuôn trơn. Khi có gió mạnh hoặc sấm sét, việc làm trên cao phải dừng.