Đồ đi mưa của người làm nghề biển thường là bộ áo khoác và quần yếm bằng vải phủ PVC hoặc cao su dày, màu cam hoặc vàng, cổ cao, mũ trùm có vành, cổ tay kép, đi kèm ủng đế chống trơn và luôn có áo phao mặc ngoài. Nó phải chịu được sóng tạt liên tục, nước mặn, gió lạnh, dây lưới cọ xát, và quan trọng nhất là không biến thành vật nặng kéo người xuống khi chẳng may rơi khỏi mạn tàu.
Bài này viết cho người đi tàu cá ven bờ, người làm việc trên bè nuôi thuỷ sản, người chở đò, người làm nghề trên sông. Cần nói trước một điều: không bộ đồ mưa nào là lý do để ra khơi khi có cảnh báo thời tiết xấu. Lệnh cấm biển, cảnh báo áp thấp và bão của cơ quan chức năng luôn đứng trên mọi tính toán về trang bị.
Vì sao nghề biển cần đồ mưa riêng
Mưa trên biển ít khi chỉ là mưa. Nó đi cùng gió mạnh, sóng tạt từ mọi hướng và nước bắn lên từ dưới sàn khi tàu chồm. Người đi đường bị ướt từ trên xuống; người làm việc trên boong bị ướt từ mọi phía, kể cả từ cổ tay khi kéo lưới, khi tay giơ cao rồi hạ xuống trong nước. Áo mưa đi đường với cổ tay hở và vạt ngắn không giữ nổi người mặc khô trong nửa giờ.
Thứ hai là nước mặn. Muối kết tinh trên bề mặt áo khi khô, mài vào nếp gấp như giấy nhám, làm gỉ khuy kim loại và khoá kéo, làm cứng lớp nhựa. Trên tàu, nước ngọt để rửa đồ thường hạn chế, nên chiếc áo phải chịu được muối nhiều ngày trước khi được rửa.
Thứ ba là cọ xát và móc kéo: lưới, dây, móc câu, thùng cá, mép mạn tàu. Vải mỏng bị móc rách, chỗ rách nhỏ lan nhanh khi gió thổi phồng áo. Đồ mưa nghề biển vì vậy thường dày, nặng hơn đồ mưa thường nhiều, và đó là sự đánh đổi có chủ đích.
Cuối cùng là lạnh. Kể cả ở vùng biển phía Nam, gió biển cộng nước làm thân nhiệt giảm nhanh, nhất là ban đêm. Người lạnh run tay làm việc kém chính xác, phản xạ chậm hơn trên sàn tàu chồm lắc. Đồ mưa kín gió là một phần của việc giữ ấm, không chỉ giữ khô.
Những đặc điểm của một bộ đồ mưa đi biển
Quần yếm cạp cao thay vì quần cạp chun. Quần yếm có dây đeo vai, che lên tới ngực, nên khi cúi kéo lưới nước không lọt vào bụng. Kết hợp với áo khoác dài qua hông tạo một lớp chồng mí: nước chảy từ áo xuống ngoài quần chứ không vào trong.
Cổ tay kép hoặc bo cao su. Lớp bo bên trong ôm cổ tay, lớp ngoài rộng che găng. Kiểu này giữ nước không chảy ngược vào tay áo khi giơ tay.
Mũ trùm có vành cứng và chỉnh được. Vành giúp nước không chảy thẳng vào mặt, chỉnh được để không che tầm nhìn khi quay đầu nhìn dây, nhìn sóng.
Màu cam, vàng hoặc đỏ. Màu nổi trên nền nước xanh xám giúp đồng đội và lực lượng cứu nạn nhận ra người rơi xuống nước nhanh hơn. Đồ mưa màu xanh nước biển hay đen rất khó thấy trên mặt biển động.
Khuy, khoá bằng nhựa hoặc kim loại chống gỉ. Khuy bấm sắt thường gỉ chỉ sau vài chuyến. Nhiều bộ đồ nghề biển dùng khuy nhựa lớn, dễ cài khi đeo găng.
Đường may hàn kín, không đường kim hở. Đường kim xuyên qua lớp nhựa là chỗ nước mặn ngấm dần vào lớp vải nền. Đường hàn nhiệt hoặc dán băng kín bền hơn trong môi trường muối.
Phản quang ở vai và mũ trùm. Khi rơi xuống nước, thường chỉ đầu và vai lộ ra. Phản quang ở vị trí này giúp đèn pha tìm kiếm ban đêm bắt được người.
Rơi xuống nước khi đang mặc đồ mưa: điều phải biết
Đây là phần quan trọng nhất của bài. Đồ mưa dày, quần yếm và ủng cao cổ khi rơi xuống nước có thể trở thành gánh nặng: nước lọt vào ủng và quần làm chân nặng, khó đạp nước, áo khoác phồng lên cản động tác bơi. Người bơi giỏi trong bể có thể gặp khó khăn lớn khi rơi xuống biển lạnh trong bộ đồ mưa dày.
Áo phao luôn mặc ngoài cùng, cài đủ khoá, khi làm việc trên boong, trên bè, trên đò, dù trời đẹp hay mưa. Áo phao đặt trong khoang không có ích gì khi rơi khỏi mạn trong vài giây. Nếu áo phao vướng khi làm việc, giải pháp là chọn loại áo phao làm việc gọn hơn theo khuyến cáo của ngành, không phải là cởi ra.
Quần yếm nên có đai thắt ngang hông bên ngoài để hạn chế nước tràn vào phần quần khi ngã xuống nước. Ủng nên vừa chân hoặc hơi rộng một chút để khi cần có thể đạp tuột ra; ủng quá chật không cởi được dưới nước. Một số người làm nghề lâu năm luyện thói quen cởi ủng nhanh bằng cách dẫm gót, nhưng điều đó không thay được việc mặc áo phao.
Đồng đội trên tàu cần biết quy trình khi có người rơi xuống nước: hô to, chỉ tay liên tục về phía người rơi, ném phao tròn hoặc vật nổi, báo người lái giảm tốc và quay lại. Những quy trình này nên được tập trên bờ và theo hướng dẫn an toàn của cơ quan quản lý nghề cá. Áo mưa màu nổi chỉ giúp được phần nhìn thấy.
Sàn tàu trơn: ủng, găng và cách đứng
Mưa cộng nhớt cá, dầu, rêu làm sàn tàu trơn hơn mặt đường nhiều lần. Ủng đế cao su có rãnh sâu, mềm, bám tốt trên sàn ướt là lựa chọn phổ biến. Dép tổ ong, dép tông trên sàn tàu ướt là nguyên nhân của nhiều cú ngã, và trên tàu, một cú ngã có thể là ngã qua mạn.
Găng tay chống nước có lớp bám ở lòng bàn tay giúp cầm dây, cầm lưới chắc hơn và bảo vệ tay khỏi lạnh, khỏi vết cắt. Găng nên được cài vào trong hoặc ngoài cổ tay áo tuỳ tư thế làm việc, giống nguyên tắc với người làm công trình: tay hướng xuống thì găng trùm ngoài, tay giơ lên thì áo trùm ngoài.
Cách đứng cũng quan trọng: chân rộng bằng vai, gối hơi chùng, một tay bám vào kết cấu chắc khi tàu chồm. Câu nói "một tay cho mình, một tay cho việc" của người đi biển nhiều nơi tóm được nguyên tắc này. Áo mưa rộng vạt dễ bị gió đẩy làm mất thăng bằng; đồ mưa ôm vừa giúp đứng vững hơn.
Trên bè nuôi, lối đi bằng gỗ hay ống nhựa nổi rất trơn khi mưa. Người làm việc trên bè nên đi ủng bám, mặc áo phao, và không đi một mình ra mép bè trong mưa gió. Lối đi nên được kiểm tra định kỳ, thay ván mục.
Người làm nghề trên sông, đò, bè: mức đồ cần thiết
Không phải ai làm nghề sông nước cũng cần bộ đồ nặng như người đi khơi. Bảng dưới gợi ý mức đồ hợp lý theo hoàn cảnh làm việc.
| Hoàn cảnh | Đặc điểm | Đồ đi mưa hợp | Bắt buộc đi kèm |
|---|---|---|---|
| Tàu cá đi khơi nhiều ngày | Sóng lớn, muối, lạnh đêm | Bộ áo khoác và quần yếm PVC hoặc cao su dày, ủng chống trơn | Áo phao, quy trình người rơi xuống nước |
| Tàu, ghe đánh bắt ven bờ | Ra về trong ngày, sóng vừa | Bộ áo quần mưa dày vừa, quần yếm | Áo phao mặc ngoài |
| Bè nuôi thuỷ sản | Đứng trên lối đi nổi, làm việc với lưới, thức ăn | Áo khoác ngắn, quần yếm, ủng bám | Áo phao, không làm một mình ở mép bè khi gió lớn |
| Đò ngang, đò chở khách | Cầm lái lâu, ngồi yên | Áo khoác mưa dài, quần mưa, mũ có vành | Áo phao cho người lái và mọi hành khách |
| Người đi chợ nổi, buôn bán trên ghe | Ngồi nhiều, ra vào mái che | Áo mưa bộ hoặc áo khoác gọn | Áo phao, nhất là cho trẻ em đi cùng |
Hành khách đi đò cũng cần áo phao, và trẻ em cần áo phao vừa cỡ. Đưa áo mưa cho khách mà không đưa áo phao là ưu tiên ngược.
Chăm sóc đồ mưa trong môi trường nước mặn
Muối là kẻ thù chậm nhưng chắc của đồ mưa. Sau mỗi chuyến, xối nước ngọt lên cả hai mặt, chú ý nếp gấp, khuy, khoá kéo và đường hàn. Nếu nước ngọt trên tàu hạn chế, ít nhất xối khoá kéo và khuy, những chi tiết gỉ và kẹt đầu tiên. Về đến bờ thì rửa kỹ bằng nước sạch pha ít xà phòng dịu, phơi khô trong bóng râm.
Treo đồ trên móc rộng hoặc mắc áo dày, không vắt lên dây nhỏ làm hằn gãy lớp nhựa. Không phơi dưới nắng biển gắt nhiều ngày: tia cực tím mạnh trên biển làm nhựa và cao su giòn, bạc màu nhanh. Quần yếm nên treo ngược bằng ống chân để nước trong ống chảy ra hết.
Khoá kéo kẹt vì muối thì ngâm phần khoá trong nước ấm cho tan muối rồi kéo nhẹ, không giật mạnh. Xoa một chút sáp nến lên răng khoá giúp khoá chạy trơn hơn. Khuy kim loại đã gỉ đỏ có thể làm bẩn và mục vải quanh nó; khi đó nên thay khuy.
Kiểm tra đồ trước mùa: dốc nước lên vai và đáy quần để thử thấm, soi đường hàn dưới đèn, xem chỗ nhựa có vết nứt chân chim ở nếp gấp không. Đồ mưa nghề biển bị nứt nhiều ở vai và đầu gối là lúc phải thay, vì vá trên vết nứt lớn ở chỗ gấp nhiều thường không giữ được lâu.
Giữ ấm bên dưới lớp đồ mưa trong những đêm trên biển
Bộ đồ mưa nghề biển kín gió kín nước, nhưng tự nó không giữ ấm. Hơi nóng của cơ thể chỉ được giữ lại khi bên trong có lớp không khí khô. Áo thun cotton ướt mồ hôi bên dưới lớp nhựa dày làm người lạnh hơn cả khi không mặc, vì nước dẫn nhiệt ra khỏi cơ thể nhanh hơn không khí nhiều lần.
Người đi biển lâu năm thường mặc nhiều lớp mỏng thay vì một lớp dày: lớp sát da bằng sợi tổng hợp nhanh khô, lớp giữa giữ ấm như áo nỉ mỏng, ngoài cùng là đồ mưa. Khi làm việc nặng thì mở cổ áo mưa cho thoát bớt hơi, khi nghỉ thì kéo kín lại. Một bộ đồ lót khô cất trong túi kín nước trên tàu là thứ đáng mang theo.
Đầu và tay mất nhiệt nhanh. Mũ len mỏng bên dưới mũ trùm, găng tay chống nước có lót giúp ca đêm dễ chịu hơn nhiều. Người có dấu hiệu run lạnh không dứt, nói lắp, vụng về, lơ mơ cần được đưa vào khoang, thay đồ khô, ủ ấm từ từ và liên lạc với cơ sở y tế hoặc lực lượng cứu nạn khi tình trạng không cải thiện.
Câu hỏi thường gặp
Mặc đồ mưa dày có làm khó bơi khi rơi xuống nước không?
Có thể. Nước lọt vào ủng, quần yếm và áo làm người nặng hơn, động tác bơi bị cản. Vì vậy áo phao phải luôn mặc ngoài khi làm việc trên tàu, bè, đò. Quần yếm có đai ngang hông và ủng không quá chật giúp giảm phần nào nguy cơ.
Vì sao đồ mưa đi biển thường màu cam hoặc vàng?
Màu nổi tương phản mạnh với mặt nước xanh xám, giúp người khác nhận ra người rơi xuống nước nhanh hơn. Thêm phản quang ở vai và mũ trùm giúp đèn tìm kiếm ban đêm bắt được người. Màu tối rất khó thấy trên biển động.
Có thể dùng áo mưa đi đường cho việc trên bè nuôi không?
Dùng tạm được với mưa nhỏ, nhưng áo đi đường mỏng dễ rách khi cọ lưới, cổ tay hở để nước lọt, vạt dài dễ vướng. Làm thường xuyên trên bè nên dùng áo khoác ngắn bền và quần yếm, kèm áo phao.
Rửa đồ mưa bằng nước biển có được không?
Xối nước biển giúp trôi bùn và nhớt cá, nhưng muối vẫn đọng lại. Khi có điều kiện, rửa lại bằng nước ngọt, nhất là khoá kéo và khuy, rồi phơi bóng râm. Muối đọng lâu làm khoá kẹt, khuy gỉ và nhựa giòn.
Thấy trời âm u có nên chờ mặc đồ mưa rồi mới ra khơi?
Quyết định ra khơi phải dựa trên bản tin thời tiết, cảnh báo và lệnh của cơ quan chức năng, không dựa vào việc có đồ mưa tốt hay không. Khi có cảnh báo áp thấp, bão hoặc gió mạnh, nên ở lại bờ.