Mưa phùn miền Bắc là kiểu mưa hạt rất nhỏ, gần như sương, kéo dài nhiều ngày, thường gặp cuối đông và đầu xuân, đi kèm trời lạnh và độ ẩm rất cao. Nguy hiểm của nó nằm ở chỗ ướt từ từ mà không biết: không thấy mưa to, nhiều người không mặc áo mưa, sau một hai giờ chạy xe thì áo khoác ngấm ẩm, người lạnh dần. Đồ đi mưa phùn vì vậy cần làm cùng lúc ba việc: chặn ẩm, chặn gió và giữ nhiệt.
Với chuyến đi xa bằng xe máy lên núi phía Bắc mùa này, một bộ áo mưa mỏng mặc ngoài áo khoác ấm, khăn che cổ, găng tay chống nước, và một lớp giữ nhiệt bên trong là cấu hình hợp lý. Đi bộ, leo núi thì áo khoác chống nước chặn gió kèm hệ nhiều lớp. Kèm theo là một vài thói quen chống đọng hơi nước trên kính mũ bảo hiểm, kính mắt — thứ làm tầm nhìn giảm đột ngột trong sương mù.
Vì sao mưa phùn làm người ta lạnh hơn mưa to
Hạt mưa phùn nhỏ, rơi chậm, gió cuốn đi ngang nên bám vào mọi bề mặt, kể cả những chỗ áo mưa thường không che như cổ, cổ tay, gối. Áo khoác vải, áo len thấm dần lượng nước này mà không ai để ý, đến lúc thấy ướt thì đã ngấm sâu. Vải ướt dẫn nhiệt ra khỏi cơ thể nhanh hơn nhiều so với vải khô.
Trên xe máy, gió do tốc độ thổi qua lớp vải ẩm làm nước bốc hơi liên tục, mỗi lần bốc hơi lại lấy đi nhiệt của cơ thể. Cộng với không khí lạnh, đây là lý do người đi xe trong mưa phùn ở vùng núi phía Bắc có thể bị lạnh run dù nhiệt độ trên bản tin không quá thấp.
Vì vậy nguyên tắc với mưa phùn là mặc lớp chống nước từ đầu, ngay cả khi chưa thấy mưa rõ, nhất là khi lên đèo, vào vùng sương. Đợi đến lúc thấy ướt mới mặc là muộn: lớp áo bên trong đã ẩm, mặc áo mưa lên chỉ giữ lại hơi ẩm đó.
Một điểm hay bị bỏ qua là độ ẩm mùa này cao đến mức áo mưa khó thoát hơi. Mặc áo mưa bí suốt nhiều giờ, mặt trong đọng nước, lớp áo ấm hút dần chỗ nước này. Chọn áo có khe thoát khí, và khi dừng nghỉ trong nhà thì cởi áo mưa ra, để lớp trong có dịp khô bớt trước khi đi tiếp.
Mặc nhiều lớp cho chuyến xe máy mùa rét ẩm
Cách mặc dưới đây là gợi ý cho người đi xe máy đường dài trong mưa phùn lạnh. Điều chỉnh theo nhiệt độ thực tế và cảm giác của chính bạn.
| Lớp | Gợi ý | Tránh |
|---|---|---|
| Sát da | Áo, quần giữ nhiệt mỏng sợi tổng hợp hoặc len | Áo cotton dày, ướt lâu khô |
| Giữa | Áo nỉ, áo lông mỏng, hoặc áo khoác ấm | Mặc quá nhiều lớp đến mức không cử động tay lái thoải mái |
| Ngoài | Áo mưa bộ hoặc áo khoác chống nước chặn gió, quần mưa | Áo mưa quá chật mặc ngoài áo ấm, khoá kéo bị căng |
| Cổ | Khăn ống hoặc khăn quàng mỏng nhét trong cổ áo mưa | Khăn dài thả bay, có thể cuốn vào bánh xe |
| Tay | Găng chống nước, có lót ấm; hoặc găng mỏng trong găng chống nước | Găng len trần, ướt là lạnh buốt |
| Chân | Tất ấm, bọc giày hoặc giày không thấm | Giày vải trần, tất cotton |
Khăn cổ là món nhỏ mà hiệu quả lớn: phần lớn nước và gió lùa vào người qua khe cổ áo. Không dùng khăn dài thả lỏng khi đi xe máy; đầu khăn bay ra sau có thể cuốn vào bánh hoặc xích, nguy hiểm thật.
Chống đọng hơi nước trên kính khi đi trong sương
Vì sao kính đọng hơi. Hơi thở ấm và ẩm gặp mặt kính lạnh thì ngưng tụ thành lớp mờ. Mưa phùn và sương làm mặt ngoài kính cũng phủ một lớp hạt nhỏ. Hai thứ cộng lại khiến tầm nhìn giảm rất nhanh.
Khe thoát hơi thở. Mở hé kính mũ bảo hiểm ở nấc đầu tiên để không khí lưu thông, hoặc dùng khăn che mũi để hướng hơi thở xuống dưới. Không mở hẳn kính khi chạy nhanh vì nước bắn vào mắt.
Lau đúng cách. Dùng khăn vải mềm khô để lau; găng tay ướt bùn lau lên kính làm xước và mờ thêm. Có thể dừng lại lau thay vì vừa chạy vừa lau.
Kính cận. Người đeo kính cận dưới mũ bảo hiểm thường bị đọng hơi hai lớp. Hạ tốc độ, tăng khoảng cách với xe trước, và cân nhắc dừng nghỉ khi sương dày.
Khi không thấy rõ. Khi sương mù dày đến mức không thấy rõ xe phía trước, bật đèn, giảm tốc độ, đi sát phần đường của mình, và dừng ở chỗ an toàn nếu cần. Bài về kính và tầm nhìn khi đi mưa ở mục phụ kiện nói chi tiết hơn.
Đi bộ, leo núi phía Bắc trong mùa mưa phùn
Các tuyến leo núi cao phía Bắc vào mùa rét có thể gặp nhiệt độ rất thấp trên đỉnh, kèm mưa phùn, sương mù và gió. Đá, rễ cây, bậc đất ướt trơn suốt ngày. Đồ mưa ở đây không chỉ là áo mưa mà là cả hệ: áo khoác chống nước chặn gió tốt, quần chống nước hoặc quần nhanh khô, găng tay, mũ len dưới mũ trùm, và áo giữ nhiệt mặc khi nghỉ.
Poncho ít hợp với tuyến núi cao mùa rét vì gió lùa từ dưới lên và vạt áo bay. Áo khoác chống nước ôm người giữ ấm tốt hơn. Mang đủ lớp để thay ở lán nghỉ: một bộ khô hoàn toàn cho buổi tối, tất khô, mũ len.
Đi theo đơn vị dẫn đoàn có kinh nghiệm, hỏi trước nhiệt độ dự kiến trên tuyến, và nghe theo quyết định quay đầu khi thời tiết xấu. Những tuyến này có lịch sử người bị lạnh nguy hiểm; dấu hiệu cảnh báo và cách xử trí thuộc nhóm bài an toàn dã ngoại ở trang chuyên về cứu hộ.
Người ngồi sau và trẻ nhỏ trong mưa phùn lạnh
Người ngồi sau không tự sinh nhiệt như người lái phải điều khiển xe, lại ngồi im nhiều giờ, nên lạnh nhanh hơn. Mặc cho người ngồi sau thêm một lớp ấm so với người lái, găng tay, tất ấm, khăn cổ ngắn. Hỏi họ thường xuyên ở mỗi lần dừng xem có lạnh không, vì người lạnh hay ngại nói.
Với trẻ nhỏ ngồi sau xe trong mùa rét ẩm, cân nhắc trước hết là có nên chở trẻ đi xa trên đèo trong thời tiết này không. Nếu phải đi, trẻ cần mũ bảo hiểm đúng cỡ đội đúng cách, áo mưa riêng vừa người, mũ trùm không che mắt và tai, không có dây rút quanh cổ. Không trùm kín đầu và mặt trẻ trong áo mưa của người lớn, không để trẻ ngủ gục trong áo trùm kín: trẻ khó thở, người lớn không nhìn thấy trẻ, và khi có sự cố trẻ không thoát ra được.
Dừng nghỉ thường xuyên hơn khi chở trẻ, cho trẻ vào trong nhà có mái để làm ấm tay chân và ăn uống. Nếu trẻ có dấu hiệu lạnh run kéo dài, mệt lả, sốt sau chuyến đi, đưa trẻ đi khám. Bài về áo mưa trẻ em ở mục riêng của trang đi sâu vào cách chọn áo cho trẻ.
Chọn áo mưa cho mùa rét: vừa đủ rộng, đủ dài
Rộng hơn một cỡ. Áo mưa mặc ngoài áo ấm cần rộng hơn áo mưa mùa hè. Áo vừa khít khi thử ngoài áo phông sẽ bị căng ở vai, khoá kéo hở ra khi bạn mặc áo phao bên trong.
Nhưng không rộng thùng thình. Áo quá rộng phồng gió, vạt bay, và gió lùa qua cổ, ống tay. Thử với chính bộ áo ấm bạn sẽ mặc.
Ống tay và ống quần đủ dài. Khi mặc dày, tay và chân co lại, ống áo mưa dễ bị kéo ngắn, hở cổ tay, cổ chân — đúng hai chỗ lạnh nhất.
Chất liệu mềm khi lạnh. Một số loại nhựa dày cứng lại khi trời lạnh, gấp mở dễ nứt ở nếp. Vải dù phủ PU hay vải có màng thường mềm hơn ở nhiệt độ thấp. Chất liệu và độ chống thấm có bài riêng của trang.
Màu dễ thấy trong sương. Sương mù làm màu tối chìm hẳn vào nền. Màu vàng, cam, xanh sáng kèm phản quang giúp xe khác thấy bạn sớm hơn.
Lịch trình và thói quen trên đường
Mùa mưa phùn ngày ngắn, sương xuống sớm. Vài thói quen giúp chuyến đi an toàn hơn:
- Xuất phát khi trời đã sáng rõ, tránh chạy đèo lúc sáng sớm sương dày và lúc chiều muộn trời tối nhanh.
- Chia quãng đường ngắn hơn ngày khô, dừng nghỉ đều để làm ấm tay chân, uống nước ấm.
- Bật đèn xe suốt khi đi trong sương mù, kể cả ban ngày.
- Mặc đồ mưa ngay khi trời có sương, không đợi đến khi thấy ướt.
- Giữ một bộ quần áo khô, tất khô trong túi kín, chỉ dùng khi tới chỗ nghỉ.
- Tránh dừng lâu ngoài trời khi người đang ẩm; vào quán, nhà dân có mái và có chỗ khuất gió.
- Đường đèo vùng cao như khu vực Hà Giang cũ (nay thuộc Tuyên Quang) hay Sa Pa (Lào Cai) mùa rét có thể có băng giá vào những đợt lạnh sâu — theo dõi thông báo và không chạy khi mặt đường đóng băng.
Băng giá trên mặt đường làm xe hai bánh rất dễ trượt ngã. Khi có tin băng giá, nghỉ lại chờ nắng lên, hoặc đổi lịch.
Phơi khô đồ trong thời tiết ẩm
Khó nhất của mùa mưa phùn là đồ không chịu khô. Độ ẩm không khí cao đến mức quần áo phơi cả đêm vẫn ẩm, áo mưa gấp lại sáng hôm sau đã có mùi. Một vài mẹo: treo áo mưa lộn mặt trong ra ở chỗ có gió lùa trong nhà, không gấp khi còn ẩm; quần áo vắt thật kiệt, cuộn trong khăn khô ép để hút bớt nước trước khi treo.
Nếu nhà nghỉ có quạt, máy sưởi hay phòng có điều hoà chế độ hút ẩm, treo đồ gần đó nhưng không sát nguồn nóng. Không phơi áo mưa nhựa, áo phủ PU sát lò sưởi, bếp than: lớp nhựa có thể biến dạng và có mùi khét. Không dùng bếp than để sưởi trong phòng kín, vì nguy cơ ngộ độc khí.
Đồ mang về sau chuyến đi, phơi khô hẳn rồi mới cất. Áo mưa cất ẩm qua mùa nồm sẽ mốc. Chống nồm trong nhà nói chung thuộc trang chuyên về kiểm soát ẩm mốc; còn cách xử lý áo mưa bị mốc có ở mục bảo quản của trang này.
Câu hỏi thường gặp
Mưa phùn nhỏ thế có cần mặc áo mưa không?
Nên mặc nếu đi xe máy từ nửa giờ trở lên hoặc đi đèo. Mưa phùn ngấm dần vào áo khoác, đến lúc thấy ướt thì đã lạnh. Áo mưa mỏng mặc ngoài áo ấm vừa chặn ẩm vừa chặn gió.
Áo mưa có giữ ấm được không?
Áo mưa chặn gió nên giúp giảm mất nhiệt, nhưng bản thân nó không giữ nhiệt. Muốn ấm, cần lớp giữ nhiệt bên trong. Áo mưa quá bí còn làm mồ hôi đọng lại, khi dừng nghỉ người sẽ lạnh nếu bên trong ẩm.
Đeo khẩu trang vải dưới mũ bảo hiểm có làm kính đọng hơi nhiều hơn không?
Có thể, nếu khẩu trang đẩy hơi thở lên phía trên. Kéo khẩu trang hoặc khăn che kín mũi, hướng hơi thở xuống dưới, hoặc mở hé kính để lưu thông khí. Khẩu trang ướt nên thay vì vừa lạnh vừa khó thở.
Đi Hà Giang cũ, Sa Pa mùa rét có cần đồ chuyên dụng không?
Không nhất thiết đồ đắt tiền, nhưng cần đủ lớp: giữ nhiệt sát da, áo ấm, áo mưa chặn gió, găng tay chống nước, khăn cổ, tất ấm. Thiếu găng tay hay khăn cổ thường là nguyên nhân chính khiến người đi xe lạnh run.
Áo mưa bị dính vào nhau sau khi cất ẩm thì làm thế nào?
Áo phủ PU hay áo nhựa cất ẩm lâu có thể dính các lớp vào nhau. Tách nhẹ nhàng, lau bằng khăn ẩm và xà phòng nhẹ, phơi nơi thoáng. Nếu lớp phủ đã bong tróc và dính tay, áo khó phục hồi; cách xử lý có ở mục bảo quản.
Đi trong sương mù dày có nên bật đèn pha không?
Đèn pha chiếu xa trong sương dày thường bị hắt ngược lại, làm chói mắt chính bạn. Dùng đèn chiếu gần, giảm tốc độ, giữ khoảng cách. Khi tầm nhìn quá kém, dừng ở chỗ an toàn chờ sương tan.