Học sinh đạp xe đi học ngày mưa nên mặc áo khoác chống nước ngắn hoặc áo bộ quần áo, không dùng poncho hay áo choàng dài vì vạt dễ cuốn vào bánh, xích và che chân khi đạp. Ống quần bên phía xích phải được kẹp gọn, mũ trùm ôm sát không che mắt, áo có màu sáng và phản quang, cặp được che bằng áo trùm cặp.
Mưa cũng làm việc đạp xe khác hẳn ngày khô: phanh xe đạp yếu đi rõ rệt khi vành và má phanh ướt, mặt đường trơn, tài xế khó nhìn thấy xe đạp. Bài này gom cả chuyện chọn áo lẫn những điều bố mẹ nên dặn con đi xe đạp đi học trong mùa mưa, và khi nào nên dắt bộ hoặc chờ.
Bài viết cho phụ huynh có con ở tuổi tự đạp xe đến trường và cho chính các em học sinh đọc cùng. Mỗi con đường đi học một khác, nên những điều dưới đây là nguyên tắc chung để cả nhà điều chỉnh theo đường đi thật.
Vì sao poncho và áo choàng không hợp với xe đạp
Poncho và áo choàng được thiết kế cho người đi bộ: rộng, dài, mặc nhanh. Trên xe đạp, chân đạp lên xuống liên tục, đầu gối nâng cao, vạt áo bị đẩy lên rồi rơi xuống mỗi vòng đạp. Phần vạt bên phải nằm ngay cạnh xích và đĩa, phần vạt trước có thể cuốn vào bánh trước khi gió thổi ngược.
Khi vạt áo bị cuốn vào xích hoặc nan hoa, xe khựng lại đột ngột, trẻ có thể ngã nhào về phía trước. Đây là kiểu tai nạn xảy ra rất nhanh, trẻ không kịp phản ứng. Ngay cả khi không bị cuốn, vạt áo rộng che mất bàn đạp và chân, trẻ khó nhìn và khó đặt chân xuống khi dừng.
Poncho còn có thêm một vấn đề: phần trước rộng, khi gió thổi ngược bị phồng lên, có thể che mặt và đè lên tay lái. Áo khoác ngắn kèm quần mưa tránh được tất cả những chuyện này vì không có vạt thừa dưới thắt lưng.
Một số học sinh dùng áo cánh dơi khi đạp xe vì quen dùng trên xe máy. Áo cánh dơi có cánh rộng hai bên, khi đạp xe cánh bị gió thổi và rủ xuống sát bánh. Trên xe máy người lái ngồi yên, có thể kẹp cánh vào đùi; trên xe đạp chân chuyển động liên tục nên không kẹp được. Đó là lý do áo cánh dơi cũng nên tránh khi đạp xe.
Chi tiết nên có trên bộ đồ mưa đi xe đạp
Áo khoác ngắn, vạt sau dài hơn vạt trước. Khi cúi người đạp xe, lưng bị kéo dài ra; vạt sau dài hơn giúp che thắt lưng và mông khỏi nước bắn từ bánh sau.
Tay áo có bo chun hoặc dán dính. Khi tay đưa ra cầm ghi đông, tay áo bị rút lên; bo cổ tay giữ tay áo ở đúng chỗ và không cho nước chảy ngược vào.
Quần mưa có gấu khép được. Chun, khuy bấm hoặc dải dán ở gấu để khép sát mắt cá, ống quần không phồng gần xích.
Mũ trùm ôm sát hoặc vừa trong mũ bảo hiểm xe đạp. Mũ trùm phồng sẽ bay và che tầm nhìn hai bên.
Màu sáng và phản quang. Phản quang ở lưng, tay áo và nhất là ở cổ chân, vì cổ chân chuyển động lên xuống khi đạp rất dễ thu hút ánh mắt tài xế.
Lỗ thoáng ở lưng hoặc nách. Đạp xe là vận động, trẻ ra mồ hôi nhiều; áo bí làm trẻ ướt mồ hôi bên trong.
Nếu chỉ chọn được một chi tiết, hãy chọn chiều dài: áo khoác không dài quá mông khi ngồi trên yên, quần không phồng ở ống. Những gì thừa ở dưới thắt lưng đều có nguy cơ gặp xích hoặc bánh xe.
Mặc và kiểm trước khi đạp
Các bước sau giúp trẻ tự chuẩn bị, bố mẹ kiểm lần cuối trong những tuần đầu.
- Mặc quần mưa trước, gấu quần phủ ra ngoài giày hoặc ủng.
- Kẹp gấu quần bên phải (phía xích) bằng dây chun hoặc kẹp ống quần chuyên dụng; nếu gấu quần có khuy, khép sát.
- Đeo cặp, chụp áo trùm cặp, hoặc đeo cặp bên trong áo nếu áo đủ rộng.
- Mặc áo, kéo khoá lên tới cổ.
- Đội mũ bảo hiểm xe đạp (nếu có), cài quai, rồi trùm mũ áo ra ngoài nếu vừa; nếu không vừa, để mũ áo ra sau.
- Nhìn xuống: không có dây, vạt, ống quần nào gần xích hay nan hoa.
- Bóp thử phanh trước và sau vài lần khi dắt xe để biết độ ăn của phanh hôm nay.
Bước cuối là thói quen nên tập cho trẻ: biết phanh ướt kém hơn ngày khô để tự đi chậm lại. Nếu phanh bóp hết mà xe vẫn trôi khi dắt, mang xe đi sửa trước khi đạp ra đường.
Phanh, đường trơn và tầm nhìn: dặn con những gì
Phanh vành xe đạp khi ướt cần quãng đường dài hơn hẳn để dừng, vì nước làm giảm ma sát giữa má phanh và vành. Bánh xe đạp nhỏ, lốp mỏng cũng dễ trượt trên vạch sơn, nắp cống, lá cây ướt, đường ray. Dặn con: đi chậm, phanh sớm, phanh nhẹ nhiều lần thay vì bóp mạnh một lần, dùng cả phanh trước và sau.
Tầm nhìn của trẻ bị mưa tạt vào mắt, mũ trùm, kính đọng nước. Tầm nhìn của tài xế nhìn trẻ cũng kém đi. Dặn con đi sát lề phải, không đi hàng hai hàng ba với bạn, không buông tay khỏi ghi đông để lau mặt khi đang đạp. Muốn lau mặt hay chỉnh áo thì dừng hẳn vào lề.
Không cầm ô khi đạp xe. Ô làm trẻ mất một tay điều khiển, gió thổi lật ô là xe chao đảo. Đó là thói quen nguy hiểm vẫn thấy ở nhiều học sinh vào ngày mưa.
Nhắc thêm con về đèn: xe đạp nên có đèn trước, đèn sau hoặc ít nhất tấm phản quang ở bánh và bàn đạp. Ngày mưa tối, bật đèn ngay cả ban ngày nếu trời âm u. Đèn và phản quang của xe cộng với phản quang trên áo giúp trẻ được nhìn thấy từ nhiều phía.
Cặp sách, sách vở và giỏ xe
Học sinh đạp xe thường đeo cặp sau lưng hoặc để cặp trong giỏ trước. Cặp trong giỏ trước hứng mưa trực tiếp và nước bắn từ bánh trước. Nếu để giỏ, trùm cặp bằng túi chống nước hoặc áo trùm cặp, buộc chặt để không bay vào bánh trước. Cặp nặng trong giỏ trước cũng làm tay lái nặng và khó giữ thăng bằng khi đường trơn.
Cặp đeo sau lưng với áo trùm cặp thường gọn hơn. Áo trùm cặp màu sáng có phản quang trở thành một tấm báo hiệu ngay sau lưng trẻ. Bên trong cặp, sách vở trong túi nilon có khoá miệng.
Dạy trẻ không treo túi đồ, túi đồ ăn lủng lẳng trên ghi đông. Túi treo đung đưa có thể đập vào nan hoa bánh trước hoặc làm vướng tay lái khi rẽ.
Nếu xe có baga sau, cặp có thể được buộc ở baga bằng dây chun có móc, trùm túi chống nước. Kiểm dây buộc chắc, đầu móc không thò ra gần nan hoa, cặp không lệch sang một bên làm xe nghiêng.
Khi nào nên dắt bộ hoặc chờ
Có những lúc dắt xe đi bộ hoặc chờ là lựa chọn an toàn hơn. Khi có sấm sét, trẻ cần vào toà nhà, cửa hàng có người lớn để trú, không đứng dưới cây to, cột điện. Khi gió giật mạnh làm xe đạp chao đảo, dắt bộ trên vỉa hè. Khi đường ngập, không đạp qua chỗ nước không biết sâu, nước chảy mạnh, gần miệng cống.
Dốc xuống trơn ướt là chỗ nguy hiểm với xe đạp phanh yếu: nếu không chắc phanh giữ được, dắt bộ xuống dốc. Đoạn đường đang thi công, nhiều bùn đất cũng nên dắt.
Bố mẹ và con nên thống nhất trước: trong những tình huống này, con được phép đến muộn và báo lại với thầy cô, và nên gọi về nhà nếu cần. Trẻ đôi khi cố đạp vì sợ muộn học; biết trước rằng an toàn được ưu tiên giúp trẻ yên tâm dừng lại.
Khi dắt bộ, dắt xe ở phía trong vỉa hè, người ở phía ngoài xe hoặc ngược lại tuỳ chỗ, sao cho không chắn lối người đi bộ khác. Dắt xe qua đường ở chỗ có vạch, nhìn hai bên kỹ hơn ngày thường.
Về tới trường, về tới nhà
Tới trường, trẻ cởi áo mưa ở chỗ có mái che, treo hoặc cuộn vào túi đựng áo ướt riêng, không nhét chung với sách vở. Nếu ống quần đồng phục ướt, thay hoặc lau khô, mang theo đôi tất khô trong cặp. Ngồi học cả buổi với chân ướt lạnh làm trẻ mệt.
Về nhà, phơi áo mưa và áo trùm cặp ngay, lộn trái cho khô mặt trong. Lau khô xe đạp, nhất là xích, vì xích ướt lâu dễ rỉ, đến lần sau đạp nặng và dễ tuột xích. Kiểm tra má phanh nếu thấy phanh kém đi. Những việc bảo dưỡng chi tiết thì nhờ thợ sửa xe đạp.
Nếu trẻ ướt lạnh, run, cởi đồ ướt, lau khô, thay đồ ấm, uống nước ấm. Nếu sau đó trẻ sốt, mệt bất thường, đưa đi khám. Cách chăm sóc trẻ sau khi đi mưa được bàn kỹ ở một bài khác trong chuyên mục này.
Đầu mỗi mùa mưa, cùng con kiểm tra xe đạp: lốp còn gai không, phanh ăn không, đèn và phản quang còn đủ không, chắn bùn còn nguyên không. Chắn bùn tốt giảm đáng kể nước bắn lên lưng và chân. Những chỗ hỏng thì mang tới thợ sửa xe đạp.
Ủng, giày và chân khi đạp xe
Chân là bộ phận ướt nhanh nhất khi đạp xe trong mưa: nước bắn từ bánh trước lên mu bàn chân, nước chảy từ áo xuống ống quần. Ủng cổ cao không hợp với đạp xe vì cổ ủng cứng cản gập cổ chân, và ủng nặng làm đạp mỏi. Giày nhựa hoặc giày thể thao cũ có đế bám, kèm gấu quần mưa phủ ngoài cổ giày, là lựa chọn phổ biến.
Đế giày phải bám vào bàn đạp. Bàn đạp nhựa ướt và đế giày trơn là tổ hợp dễ trượt chân, đặc biệt khi đứng lên đạp lên dốc. Nếu thấy chân trượt khỏi bàn đạp, đó là dấu hiệu cần đổi giày hoặc nhờ thợ kiểm bàn đạp.
Dép tông, dép xốp mỏng không phù hợp khi đạp xe trong mưa: dép tuột khỏi chân, mắc vào bàn đạp hoặc rơi xuống đường khi đang chạy. Dép quai hậu ôm chắc gót có đế bám là mức tối thiểu nếu trẻ không có giày phù hợp.
Câu hỏi thường gặp
Học sinh đi xe đạp nên mặc áo mưa gì?
Áo khoác chống nước ngắn kèm quần mưa, hoặc áo bộ quần áo. Không dùng poncho hay áo choàng dài vì vạt dễ cuốn vào xích, bánh. Chọn áo màu sáng có phản quang, mũ trùm ôm sát.
Kẹp ống quần khi đi xe đạp bằng gì?
Có thể dùng dây chun bản rộng, kẹp ống quần chuyên dụng, hoặc gấu quần mưa có khuy bấm, dải dán. Quan trọng là kẹp ống bên phải, phía xích, để vải không chạm vào xích và đĩa.
Đi xe đạp ngày mưa có nên cầm ô không?
Không nên. Cầm ô làm mất một tay điều khiển, gió lật ô làm xe chao đảo, ô che tầm nhìn phía trước và hai bên. Ô gắn cố định trên xe đạp cũng hứng gió rất mạnh. Áo mưa vừa người an toàn hơn nhiều.
Phanh xe đạp bị yếu khi mưa thì làm sao?
Đi chậm hơn, phanh sớm và nhẹ nhiều lần để lau nước khỏi vành. Nếu phanh rất kém, mang xe tới thợ kiểm tra má phanh. Dốc xuống trơn thì dắt bộ nếu không chắc phanh giữ được.
Có nên để con tự đạp xe đi học ngày mưa to?
Tuỳ đoạn đường, tuổi và kinh nghiệm của con, và tình hình thời tiết. Khi có sấm sét, gió giật, đường ngập, nên đưa đón con hoặc để con chờ ở nơi an toàn. Thống nhất trước với con rằng an toàn được ưu tiên hơn chuyện đến đúng giờ.
Áo mưa đi xe đạp có cần phản quang ở chân không?
Nên có. Cổ chân chuyển động lên xuống khi đạp nên phản quang ở đó rất dễ thu hút ánh mắt tài xế. Có thể dùng dải phản quang quấn cổ chân, vừa kẹp ống quần vừa phản quang.