Lỗi thấm của áo mưa gần như luôn nằm ở đường nối: đường hàn hở, đường hàn quá mỏng, băng chống thấm dán không kín, hoặc lỗ kim ở đường may không được che. Xưởng nhỏ kiểm soát được lỗi này bằng ba điểm kiểm đặt đúng chỗ trên chuyền, một phép thử nước định kỳ trên áo lấy ngẫu nhiên, và một cuốn sổ ghi lỗi theo nguyên nhân.
Mục tiêu không phải là bắt từng chiếc áo lỗi ở cuối chuyền, mà là phát hiện sớm và sửa tận gốc: chỉnh lại thông số máy, đổi cuộn băng, hướng dẫn lại thợ. Một lỗi được phát hiện ở chiếc thứ năm rẻ hơn rất nhiều so với phát hiện ở chiếc thứ năm trăm, hoặc khi khách gửi trả.
Bài viết cho chủ xưởng và người phụ trách kiểm hàng. Các tỉ lệ nêu ra là ví dụ giả định.
Nước lọt vào áo từ đâu
Vật liệu áo mưa đạt yêu cầu thì tự nó gần như không cho nước qua. Nước tìm đường qua những chỗ hai mảnh vật liệu gặp nhau. Với áo PVC hàn, đó là chỗ đường hàn không chảy đủ, có khe nhỏ, hoặc chỗ đường hàn quá mỏng bị rách khi áo bị kéo căng ở nách, vai.
Với áo vải phủ chống thấm, đường may tạo ra hàng trăm lỗ kim; băng chống thấm dán ở mặt trong có nhiệm vụ bịt kín chúng. Băng dán thiếu nhiệt, thiếu lực ép, lệch khỏi đường may, hoặc bong ở chỗ giao nhau giữa hai đường may là nơi nước lọt vào.
Ngoài ra, vật liệu có thể bị thủng lỗ kim từ trước khi vào chuyền: lỗi sản xuất màng, vết kim loại sắc trên bàn cắt, ghim kẹp giữ chi tiết. Soi chi tiết trước nguồn sáng ở bước cắt chặn được loại lỗi này.
Những vị trí hay thấm nhất là đường nối vai và đỉnh mũ (nơi nước đọng và chảy dọc), chỗ tra tay, đáy quần với áo bộ, và các điểm giao nhau giữa hai đường nối. Ngoài ra còn khuy bấm đóng xuyên qua vật liệu không có miếng đệm, và khoá kéo không có nẹp che. Biết bản đồ này giúp người kiểm nhìn đúng chỗ thay vì nhìn khắp áo.
Ba điểm kiểm trên chuyền
Không cần kiểm mọi thứ ở mọi bước. Ba điểm dưới đây chặn phần lớn lỗi thấm với công sức vừa phải cho xưởng nhỏ.
| Điểm kiểm | Kiểm gì | Ai kiểm | Lỗi chặn được |
|---|---|---|---|
| Sau cắt | Chi tiết đúng khuôn, đủ số, vật liệu không lỗ, không vết mỏng | Thợ cắt tự kiểm, tổ trưởng kiểm ngẫu nhiên | Lỗi vật liệu lọt vào áo |
| Sau hàn hoặc dán băng | Đường nối liền, đủ rộng, không cháy, không bong mép băng | Thợ hàn tự kiểm từng chiếc, người kiểm lấy mẫu mỗi giờ | Đường hàn hở, băng dán kém |
| Trước đóng gói | Toàn bộ áo, khuy, khoá, nhãn size; thử nước trên mẫu ngẫu nhiên | Người kiểm cuối | Lỗi tổng hợp, sai size, thiếu phụ kiện |
Với xưởng chỉ vài người, một người có thể kiêm cả ba điểm, miễn là làm theo cùng một danh sách và ghi vào cùng một sổ. Thợ tự kiểm ở chính bước của mình là hàng rào quan trọng nhất. Người kiểm cuối chỉ là lưới an toàn; nếu cuối chuyền phát hiện quá nhiều lỗi, vấn đề nằm ở các bước trước.
Thử nước trong xưởng: quy trình đơn giản, làm đều đặn
Phép thử áp lực nước trong phòng thí nghiệm đo khả năng chống thấm của vật liệu một cách chuẩn hoá. Trong xưởng, phép thử đơn giản dưới đây đủ để phát hiện đường nối lỗi.
- Lấy ngẫu nhiên vài chiếc áo của mỗi ca hoặc mỗi lô, từ nhiều thợ khác nhau.
- Lộn trái áo, độn giấy khô hoặc khăn khô ở vai, mũ, nách.
- Treo áo, dùng vòi sen hoặc bình xịt xả nước đều lên vai, mũ, đường nối thân sau trong vài phút.
- Với đáy quần, nách: gom vật liệu quanh đường nối thành túi, đổ nước vào, treo lên vài phút.
- Gỡ giấy, khăn ra kiểm; đánh dấu chính xác chỗ ướt lên áo bằng bút.
- Ghi kết quả vào sổ: ngày, ca, mã áo, thợ, vị trí lỗi.
- Nếu có chiếc lỗi, thử thêm áo cùng thợ, cùng máy, cùng cuộn để biết lỗi rải rác hay hệ thống.
Đặt một chỗ thử nước cố định trong xưởng, xa máy điện, có thoát nước. Làm đều đặn quan trọng hơn làm nhiều một lần rồi bỏ.
Ghi lỗi theo nguyên nhân, không chỉ đếm số
Một cuốn sổ chỉ ghi "hôm nay 12 áo lỗi" không giúp sửa được gì. Sổ có ích ghi thêm lỗi gì, ở đâu, do máy nào, thợ nào, cuộn nguyên liệu nào. Sau vài tuần, những cột này tự cho thấy quy luật: lỗi tập trung ở một máy hàn, một ca đêm, một cuộn băng dán.
Ví dụ giả định: sổ cho thấy phần lớn lỗi thấm vai đến từ một máy hàn sau khi đổi điện cực. Kiểm lại máy thì thấy điện cực mới hơi cong ở một đầu. Sửa điện cực xong, lỗi vai gần như biến mất. Nếu chỉ đếm số áo lỗi rồi bắt thợ sửa từng chiếc, lỗi sẽ tiếp tục xuất hiện mỗi ngày.
Phân loại lỗi đơn giản là đủ: lỗi vật liệu, lỗi hàn hoặc dán băng, lỗi may, lỗi phụ kiện, lỗi size. Với mỗi loại, ghi một hai nguyên nhân hay gặp, để người ghi chọn thay vì tự viết.
Định kỳ mỗi tuần, chủ xưởng ngồi với tổ trưởng xem sổ trong mười lăm phút, chọn một lỗi nhiều nhất để xử lý tận gốc. Đi từng bước nhỏ như vậy giảm tỉ lệ lỗi bền vững hơn mọi đợt nhắc nhở chung chung.
Sửa lỗi tại gốc: những nguyên nhân hay gặp và cách xử lý
Đường hàn hở theo từng đoạn. Thường do điện cực cong, bàn hàn không phẳng hoặc vật liệu đặt lệch. Kiểm độ phẳng, chỉnh lại gá đặt vật liệu.
Đường hàn yếu cả lô. Thường do đổi cuộn nguyên liệu khác độ dày hoặc lượng chất hoá dẻo mà không chỉnh thông số. Hàn thử khi đổi cuộn, ghi thông số mới.
Băng chống thấm bong mép. Nhiệt khí nóng, tốc độ chạy hoặc lực ép con lăn chưa đúng; băng hết hạn hoặc cất ẩm. Thử dán trên mảnh vải thừa đầu ca, cất băng nơi khô.
Thấm ở điểm giao hai đường nối. Chỗ này băng dán chồng lên nhau dễ hở. Dán thêm một miếng băng nhỏ phủ điểm giao, hướng dẫn thợ thứ tự dán.
Thấm quanh khuy bấm. Khuy đóng xuyên vật liệu mà không có miếng đệm hoặc đặt ở vùng nước chảy qua. Thêm miếng đệm, dời khuy hoặc dùng nẹp che.
Rách ở đường hàn sau vài lần mặc. Đường hàn đủ kín nhưng bị ép quá mỏng nên thành đường xé sẵn. Giảm lực ép hoặc công suất, và thử kéo căng đường hàn trên mẫu thay vì chỉ thử nước.
Thấm chỉ sau khi gập vò. Băng dán hoặc đường hàn nứt ở nếp gập. Thêm bước gập vò mẫu vài chục lần rồi mới thử nước trong quy trình kiểm định kỳ.
Đào tạo thợ tự kiểm và văn hoá báo lỗi
Thợ hàn, thợ dán băng là người đầu tiên nhìn thấy đường nối. Khi họ được dạy cách nhìn một đường hàn tốt (liền, đều, không cháy, xé thì vật liệu rách trước) và được khuyến khích dừng lại khi thấy bất thường, phần lớn lỗi bị chặn ngay tại máy.
Điều ngăn thợ báo lỗi thường là sợ bị trừ công. Nếu mỗi lần báo lỗi máy là bị mắng hoặc mất thời gian không được tính, thợ sẽ im lặng và đẩy áo đi tiếp. Cách trả công nên tính đến thời gian dừng máy để chỉnh, và khen những người phát hiện sớm lỗi hệ thống.
Một tấm ảnh mẫu đường nối đạt và không đạt dán cạnh mỗi máy giúp thợ mới học nhanh hơn mọi lời giải thích. Cập nhật ảnh khi đổi vật liệu hay đổi kiểu áo.
Với thợ mới, cho làm vài chục đường hàn hoặc đường dán băng trên vật liệu thừa, tự xé thử và tự thử nước, trước khi làm áo thật. Tự thấy đường nối của mình hở ra trong tay là bài học nhớ lâu hơn mọi lời dặn.
Kiểm cuối trước khi đóng gói: ngoài chuyện thấm
Áo không thấm nhưng thiếu khuy, sai nhãn size hay gấp ẩm vẫn là áo bị trả. Điểm kiểm cuối nên đi qua một danh sách ngắn, cố định, cho mọi chiếc.
- Nhãn size đúng với số đo thật của áo; đo ngẫu nhiên vài chiếc mỗi size bằng thước dây.
- Khuy bấm đủ, bấm mở được, không lỏng; khoá kéo kéo trơn.
- Chun cổ tay, gấu quần, dây mũ đúng yêu cầu; áo trẻ em không có dây rút quanh cổ và mũ.
- Dải phản quang (nếu có) đủ, dán hoặc may chắc, không bị nếp gấp đè.
- Không còn rìa thừa, chỉ thừa, vết bẩn, vết cháy nhỏ quanh đường hàn.
- Áo khô hoàn toàn trước khi gấp; áo vừa thử nước phải phơi khô hẳn, không gấp lẫn vào hàng.
- Túi đựng đúng mã, đúng size, có nhãn hàng hoá theo yêu cầu.
Danh sách này nên in ra, dán ở bàn kiểm. Người kiểm đánh dấu vào phiếu theo lô, không theo trí nhớ. Khi có khiếu nại về size hay phụ kiện, phiếu kiểm cho biết lô đó đã được kiểm thế nào và ai kiểm.
Liên hệ với khiếu nại của khách
Áo bị khách hoặc cửa hàng trả về vì thấm là nguồn dữ liệu quý nhất, vì nó cho biết lỗi nào đã lọt qua mọi điểm kiểm. Đừng chỉ đổi áo rồi bỏ chiếc lỗi vào thùng phế phẩm. Mở ra, thử nước, đánh dấu chỗ thấm, ghi vào sổ cùng với mã lô, ngày sản xuất nếu truy được.
Khi một loại lỗi xuất hiện ở hàng trả về mà không thấy trong sổ kiểm của xưởng, nghĩa là phép thử trong xưởng đang bỏ sót vị trí đó, hoặc lỗi chỉ xuất hiện sau khi áo bị gập, vò, dùng nhiều lần. Thêm bước thử sau khi gập vò vài chục lần vào quy trình định kỳ có thể bắt được loại lỗi này.
Gắn ngày sản xuất hoặc mã lô lên nhãn áo giúp truy ngược khi có khiếu nại, và cũng là căn cứ để xưởng chứng minh với khách rằng lỗi chỉ rải rác, không phải cả lô.
Câu hỏi thường gặp
Áo mưa thường thấm ở đâu nhất?
Đường nối vai và đỉnh mũ, chỗ tra tay, đáy quần với áo bộ, các điểm giao nhau giữa hai đường nối, và quanh khuy bấm không có miếng đệm. Vật liệu đạt yêu cầu tự nó hiếm khi cho nước qua.
Xưởng nhỏ có cần máy thử áp lực nước không?
Không bắt buộc. Máy thử chuẩn hoá hợp với kiểm vật liệu hay đơn có yêu cầu chỉ số. Với kiểm đường nối hằng ngày, phép thử treo áo, xả nước, độn giấy khô bên trong là đủ để phát hiện lỗi.
Nên thử nước bao nhiêu áo mỗi ngày?
Không có con số chung. Nguyên tắc là lấy ngẫu nhiên từ mỗi ca, mỗi máy, mỗi thợ, và lấy nhiều hơn khi đổi cuộn nguyên liệu, đổi điện cực hay có thợ mới. Khi phát hiện lỗi, mở rộng phép thử.
Áo ướt mặt trong mà không thấy đường nối hở thì do đâu?
Có thể do hơi nước từ cơ thể ngưng tụ trên mặt trong áo kín, không phải nước mưa lọt vào. Kiểm bằng cách thử nước khi không có người mặc; nếu giấy độn khô thì áo không thấm.
Làm sao để thợ chịu báo lỗi máy?
Không trừ công cho thời gian dừng máy để chỉnh, ghi nhận người phát hiện sớm lỗi hệ thống, và dán ảnh mẫu đường nối đạt, không đạt cạnh máy. Thợ sợ bị phạt sẽ im lặng đẩy áo đi tiếp.
Có nên ghi ngày sản xuất lên áo không?
Nên ghi ngày sản xuất hoặc mã lô trên nhãn. Khi có khiếu nại, xưởng truy được áo thuộc ca nào, cuộn nào, máy nào, và chứng minh được lỗi rải rác hay theo lô.