Oxford, taffeta và ripstop là ba kiểu dệt phổ biến của vải tổng hợp dùng làm áo mưa vải: taffeta mỏng, mịn, nhẹ; Oxford dệt kiểu đan rổ, dày và chịu mài mòn; ripstop có các sợi to đan thành ô vuông nhỏ để chặn vết rách lan. Ký hiệu D (denier) trên vải cho biết độ to của sợi, còn ký hiệu T thường chỉ mật độ sợi.
Những ký hiệu như 190T, 210D, 420D, 600D xuất hiện nhiều trên mô tả áo mưa, bọc xe, ba lô nhưng ít khi được giải thích. Bài này giải thích từng kiểu dệt, ý nghĩa của D và T, mối liên hệ giữa vải nền và lớp chống thấm, và cách chọn vải theo việc bạn dùng áo.
Vải nền và lớp chống thấm: hai việc khác nhau
Khi nói áo mưa vải Oxford hay vải taffeta, người ta nói về vải nền, tức là tấm vải dệt từ sợi polyester hoặc nylon. Vải nền quyết định độ bền chịu kéo, chịu xé, chịu mài mòn, độ nặng, độ mềm và cảm giác khi mặc. Vải nền gần như không chống thấm; khả năng chống thấm đến từ lớp phủ PU, PVC hoặc màng TPU ép lên mặt trong.
Hai yếu tố này độc lập tương đối. Một tấm Oxford dày phủ lớp PU mỏng có thể bền nhưng không kín bằng một tấm taffeta mỏng phủ PU dày. Ngược lại, một lớp phủ tốt trên vải nền yếu sẽ rách theo vải. Khi đọc mô tả áo, hãy tách hai phần: vải gì, phủ gì. Nếu mô tả chỉ nói vải mà không nói lớp phủ, bạn mới biết một nửa.
Vải nền cũng ảnh hưởng đến lớp phủ: vải mịn, mặt phẳng như taffeta cho lớp phủ đều, mỏng; vải dày có vân như Oxford cần lớp phủ dày hơn để lấp kín khe giữa các sợi. Vì vậy áo vải Oxford chống thấm tốt thường nặng hơn áo taffeta chống thấm tương đương.
Ký hiệu D và T nghĩa là gì
Hai ký hiệu này hay bị hiểu nhầm là "độ dày" của vải. Thực ra chúng đo những thứ khác nhau.
- D là denier: đơn vị đo độ mảnh của sợi, bằng khối lượng tính theo gram của 9.000 mét sợi. Sợi 210D nặng 210 gram cho 9.000 mét. D càng lớn, sợi càng to, vải cùng kiểu dệt càng dày, nặng và chịu mài mòn tốt hơn.
- T thường chỉ mật độ sợi: trên vải taffeta, con số như 190T, 210T thường được hiểu là tổng số sợi dọc và sợi ngang trên một inch vuông. T càng cao, vải dệt càng dày đặc, mịn hơn, nhưng sợi có thể mảnh hơn.
- D và T không so trực tiếp với nhau: 210T và 210D là hai thông số khác hẳn. Vải 190T có thể mỏng nhẹ hơn nhiều so với vải 210D.
- Cùng D nhưng khác kiểu dệt cho vải khác nhau: Oxford 210D dày và cứng hơn taffeta dệt từ sợi tương đương.
- Định lượng vải (gram trên mét vuông) là thông số trực tiếp hơn về độ nặng, nhưng ít khi ghi trên áo mưa bán lẻ.
- Các con số này do người bán ghi; không có cách kiểm tại quầy, nên dùng như thông tin tham khảo kết hợp với cảm nhận bằng tay.
Nói ngắn gọn: D cho biết sợi to hay nhỏ, T cho biết dệt dày hay thưa. Muốn biết vải bền và nặng đến đâu, cần biết cả hai, cộng với kiểu dệt.
Ba kiểu dệt hay gặp ở áo mưa
Bảng dưới so ba kiểu dệt từ góc người mặc. Các mức D, T nêu trong bảng là ví dụ giả định để minh hoạ, không phải tiêu chuẩn của loại vải.
| Kiểu dệt | Nhận biết bằng mắt và tay | Ưu điểm | Điểm yếu | Hay dùng cho |
|---|---|---|---|---|
| Taffeta (ví dụ giả định 190T, 210T) | Mặt phẳng, mịn, hơi bóng, mỏng, sột soạt nhẹ | Nhẹ, gấp gọn, lớp phủ đều | Chịu mài mòn và chịu xé kém hơn | Áo bộ phổ thông, áo khoác mưa nhẹ, áo cánh dơi vải |
| Oxford (ví dụ giả định 210D, 420D, 600D) | Mặt có vân đan rổ, dày, cầm thấy chắc | Chịu mài mòn, chịu kéo tốt | Nặng, cứng hơn, gấp cồng kềnh | Áo bộ dày cho lao động, áo đi phượt, bọc xe, bọc ba lô |
| Ripstop | Thấy rõ lưới ô vuông nhỏ do sợi to đan xen | Vết rách dừng ở mép ô, không chạy dài | Giá cao hơn ở cùng độ nặng | Áo nhẹ mà bền, đồ dã ngoại |
Không kiểu dệt nào hợp cho mọi người. Người chạy xe cả ngày, hay cọ vào yên, quai ba lô sẽ thấy Oxford bền; người cần áo nhẹ mang theo người sẽ thích taffeta hoặc ripstop mỏng. Chọn theo việc, không chọn theo con số lớn nhất.
Vì sao ripstop chặn được vết rách
Sợi gia cường đan thành ô. Trong vải ripstop, cứ cách một khoảng nhất định lại có một sợi to hơn hoặc nhiều sợi chập lại được dệt vào, theo cả chiều dọc và chiều ngang, tạo lưới ô vuông nhỏ nhìn thấy được.
Vết rách gặp sợi to thì dừng. Khi vải bị thủng, vết rách lan theo các sợi mảnh dễ đứt; khi gặp sợi gia cường chắc hơn, lực xé bị chặn lại. Kết quả là vết rách thường chỉ to bằng một hai ô.
Nhẹ mà bền. Nhờ cơ chế này, vải ripstop mỏng nhẹ vẫn có độ bền xé tốt, phù hợp với áo cần nhẹ.
Hay dùng ở chỗ chịu lực. Một số áo chỉ dùng ripstop ở vai, khuỷu tay, đầu gối, mông — nơi hay bị cọ, vướng — còn thân áo dùng vải mỏng hơn để giữ nhẹ. Đây là cách cân bằng giữa trọng lượng và độ bền thường gặp ở đồ dã ngoại.
Dễ vá. Vết rách gọn, mép không tưa dài, nên vá bằng miếng dán sửa chữa dễ và kín hơn.
Không chống thấm tự thân. Ripstop chỉ là kiểu dệt; vẫn cần lớp phủ hoặc màng để chống thấm. Vải ripstop không phủ là vải trượt nước hoặc vải thường.
Chọn vải áo mưa theo nhu cầu
Thay vì nhìn con số lớn nhất, hãy đi theo thứ tự câu hỏi sau.
- Bạn dùng áo bao nhiêu giờ mỗi tuần, chạy xe hay đi bộ?
- Có đeo ba lô, có cọ xát nhiều ở vai, đùi không?
- Có cần mang áo theo người, gấp gọn trong cặp không?
- Chọn kiểu dệt: dùng nhiều, cọ xát nhiều chọn Oxford; cần nhẹ gọn chọn taffeta; cần nhẹ mà bền chọn ripstop.
- Kiểm lớp chống thấm: lộn mặt trong xem lớp phủ hoặc màng có đều không.
- Kiểm đường may có dán băng không.
- Cầm thử độ nặng, gập thử độ mềm; tưởng tượng áo khi ướt.
Với nhiều người đi xe máy trong phố, một bộ áo taffeta phủ PU dán băng đủ dùng; người làm nghề chạy xe hay đi phượt thường thấy đáng đầu tư vải Oxford hoặc ripstop dày hơn.
Nếu mua cho cả gia đình, không nhất thiết mọi người dùng cùng một loại vải. Người lớn chạy xe đi làm có thể cần bộ dày; học sinh đi bộ đến trường hợp với áo nhẹ gọn; người lớn tuổi chỉ đi chợ gần nhà cần áo dễ mặc, dễ cởi hơn là áo bền nhất.
Polyester hay nylon: khác gì với áo mưa
Cả taffeta, Oxford hay ripstop đều có thể dệt từ polyester hoặc nylon. Nylon thường dai hơn, chịu mài mòn và chịu xé tốt hơn ở cùng độ mảnh sợi, cảm giác mềm và mượt hơn. Polyester thường ít hút nước hơn, ít giãn khi ướt, chịu tia cực tím khá hơn và thường có giá thấp hơn.
Với áo mưa, sự khác nhau này có hệ quả thực tế. Vải nylon khi ướt có thể giãn nhẹ và võng, khô lại thì co về; vải polyester giữ dáng ổn định hơn khi ướt. Áo mưa phổ thông ở Việt Nam phần lớn dùng polyester vì giá và độ ổn định; đồ dã ngoại cần nhẹ và dai hay dùng nylon.
Người mua thường không cần quá bận tâm chọn giữa hai loại này. Điều quan trọng hơn là kiểu dệt, độ dày, lớp phủ và đường may. Nếu mô tả ghi rõ chất liệu sợi, đó là thông tin bổ sung hữu ích chứ không phải tiêu chí quyết định. Có những áo ghi chung chung là vải dù cao cấp mà không nói sợi gì; khi đó cứ dựa vào các phép kiểm bằng tay và mắt nêu trong bài.
Vải nặng hơn không phải lúc nào cũng tốt hơn
Có xu hướng nghĩ rằng vải càng dày càng tốt. Với áo mưa, vải dày có cái giá của nó: nặng hơn khi mặc, nặng thêm khi ướt, gấp cồng kềnh, lâu khô hơn, và với áo cánh dơi hay áo choàng, vạt nặng rủ xuống nhiều hơn, gần bánh xe hơn. Áo dày cũng thường bí hơn vì lớp phủ phải dày để lấp kín vải.
Một chiếc áo Oxford dày rất hợp với người làm việc ngoài trời, chịu cọ xát, cần áo bền nhiều mùa. Nhưng nếu bạn chỉ chạy xe hai mươi phút trong phố mỗi ngày, áo dày có thể thành gánh nặng đến mức bạn để ở nhà, và thế là gặp mưa không có áo. Chiếc áo tốt nhất là chiếc bạn sẵn lòng mang theo.
Khi phân vân, hãy cầm thử hai mức áo, tưởng tượng gấp chúng vào cốp xe hoặc cặp, và nhớ lại mưa ở nơi bạn sống thường kéo dài bao lâu. Câu trả lời thường rõ hơn bất kỳ con số D nào.
Cảm nhận vải bằng tay khi không có thông số
Phần lớn áo mưa bán lẻ không ghi D, T hay kiểu dệt. Bạn vẫn có thể ước lượng khá nhiều chỉ bằng mắt và tay trong một phút.
- Nhìn mặt ngoài dưới đèn: mặt phẳng mịn hơi bóng thường là taffeta; mặt có vân đan rổ rõ là Oxford; thấy lưới ô vuông nhỏ là ripstop.
- Bóp và vò nhẹ một góc: taffeta mỏng kêu sột soạt nhẹ và nhăn ít; Oxford dày, cứng, vò lại thấy chắc tay.
- Kéo nhẹ theo đường chéo: vải dệt lỏng dễ xô lệch sợi theo đường chéo; vải dệt chặt giữ dáng.
- Xem mép cắt ở đường may trong: sợi to hay mảnh, mép tưa nhiều hay ít cho biết thêm về độ dày sợi.
- So trọng lượng hai áo cùng kiểu: chênh lệch rõ thường phản ánh vải nền dày mỏng khác nhau, nếu không có lớp lót.
- Lộn mặt trong: xem lớp phủ đều không, có lấp kín vân vải không; vải dày mà lớp phủ mỏng loang là dấu hiệu chống thấm kém.
Những cảm nhận này không thay được thông số đo, nhưng đủ để bạn phân biệt áo vải mỏng dự phòng với áo vải dày dùng nhiều mùa, và không bị một con số trên nhãn dẫn dắt hoàn toàn.
Câu hỏi thường gặp
Vải 190T có mỏng hơn vải 210D không?
Thường là có, nhưng không thể kết luận chỉ từ hai con số vì chúng đo hai thứ khác nhau. 190T là mật độ sợi của taffeta, 210D là độ mảnh của sợi. Vải taffeta 190T thường mỏng nhẹ, vải Oxford 210D thường dày hơn. Cầm thử là cách chắc nhất.
Vải Oxford có chống thấm không?
Vải Oxford tự thân không chống thấm. Áo mưa vải Oxford chống thấm nhờ lớp phủ PU, PVC hoặc màng ép ở mặt trong. Khi mua, kiểm lớp phủ và đường may như với mọi áo vải khác.
Ripstop có cần may viền khi cắt không?
Có. Ripstop chặn vết rách lan nhưng mép cắt vẫn tưa sợi như vải dệt khác. Khi sửa hoặc cắt ngắn áo, cần may viền hoặc xử lý mép, và nếu là đường cần kín nước thì dán băng.
Có nên chọn áo mưa vải 600D cho đi làm hằng ngày?
Vải 600D rất dày, thường dùng cho bọc xe, túi, ba lô hoặc áo lao động nặng. Làm áo mưa đi làm hằng ngày có thể quá nặng và bí. Với đi làm trong phố, vải mỏng hơn có phủ tốt và dán băng thường dễ chịu hơn.
Vải dù là loại vải gì?
Vải dù là cách gọi quen thuộc ở Việt Nam cho vải tổng hợp polyester hoặc nylon dệt khít, mặt trơn, thường dùng làm áo gió, áo mưa, ô. Tên gọi không chỉ một kiểu dệt cụ thể; có thể là taffeta, Oxford hoặc ripstop.