Cất áo mưa qua mùa không dùng đúng cách gồm ba bước: giặt sạch, phơi khô hoàn toàn cả hai mặt, rồi cuộn hoặc gấp lỏng cất trong túi thoáng ở chỗ mát, khô, tránh nắng và tránh cốp xe. Đầu mùa mưa sau, lấy ra trải phẳng, thử nước ở vai và đáy quần, kéo thử khoá kéo trước khi cần dùng.
Ở miền Nam, mùa khô kéo dài vài tháng gần như không đụng tới áo mưa. Ở miền Bắc, giữa hai mùa mưa còn có mùa nồm ẩm, thời điểm mà đồ cất trong nhà dễ mốc nhất. Hai kiểu khí hậu cần cách cất hơi khác nhau. Phần cuối bài nói về dấu hiệu nên bỏ áo và cách bỏ áo cũ cho đỡ hại, vì cuối mùa cũng là lúc hợp lý nhất để quyết định chiếc nào giữ, chiếc nào thay.
Vì sao cất qua mùa làm hỏng áo nhiều hơn dùng
Có một nghịch lý thường gặp: chiếc áo dùng cả mùa mưa vẫn ổn, nhưng cất vài tháng rồi lấy ra thì dính, mốc hoặc giòn. Nguyên nhân là trong thời gian cất, áo nằm yên trong một điều kiện liên tục. Nếu điều kiện đó là ẩm, mốc có nhiều tháng để phát triển; nếu nóng, chất hoá dẻo có nhiều tháng để di chuyển ra bề mặt và lớp phủ PU có nhiều tháng để thuỷ phân.
Áo được gấp theo một nếp cố định suốt mấy tháng cũng chịu ứng suất tại nếp đó. Nhựa đã lão hoá một phần sau mùa mưa sẽ nứt đúng ở nếp gấp. Băng keo đường may nằm ở nếp gấp bị ép liên tục, lâu ngày bong.
Những vật bị bỏ quên trong túi áo, như khăn giấy, vé xe, kẹo, tiền xu, góp thêm phần: giấy ẩm nuôi mốc, kẹo chảy dính, tiền xu kim loại gỉ để lại vệt.
Vì vậy việc chuẩn bị trước khi cất, dù chỉ mười lăm phút, quyết định chiếc áo có dùng được ở mùa sau hay không. Đó là mười lăm phút có giá trị nhất trong cả vòng đời chiếc áo.
Chuẩn bị áo trước khi cất
Làm vào cuối mùa mưa, khi chắc chắn không cần áo trong vài tuần tới. Nên giữ lại một chiếc dự phòng gọn cho những cơn mưa trái mùa.
- Dốc sạch mọi túi, lộn túi ra ngoài.
- Giặt áo theo cách nhẹ: nước mát, xà phòng dịu, lau bằng miếng bọt biển mềm, xả kỹ, không nước xả vải. Bao gồm cả quần mưa, túi đựng áo, ủng, bọc giày.
- Xử lý các hỏng hóc nhỏ ngay bây giờ: vá lỗ thủng, phủ keo chỗ đường may bắt đầu bong, làm trơn khoá kéo bằng sáp nến. Để đến mùa sau thì dễ quên.
- Phơi khô hoàn toàn cả hai mặt ở chỗ thoáng có mái che, kiểm từng chỗ hay đọng nước: túi, mũ trùm, nách, đáy quần, nẹp khoá. Chờ thêm nửa ngày cho chắc.
- Đóng khoá kéo, đóng khuy bấm để giữ hình dạng và bảo vệ răng khoá.
- Cuộn lỏng thay vì gấp chặt; nếu phải gấp, đặt một tờ giấy mỏng sạch hoặc vải cotton mỏng giữa các nếp với áo nhựa để các lớp không dính vào nhau.
- Cho vào túi vải thoáng hoặc túi có lỗ thoáng, không cho vào túi nilon buộc kín.
Ghi một mẩu giấy nhỏ để trong túi đựng: áo của ai, cỡ gì, có sửa chỗ nào. Mùa sau lấy ra không phải mở từng túi để tìm.
Chọn chỗ cất
Chỗ cất là yếu tố quan trọng nhất trong suốt mấy tháng. Bảng dưới xếp các vị trí hay gặp trong nhà ở Việt Nam.
| Vị trí | Nhiệt độ | Độ ẩm | Đánh giá |
|---|---|---|---|
| Ngăn tủ quần áo trong phòng | Mát, ổn định | Trung bình, tăng mùa nồm | Tốt, thêm gói hút ẩm vào mùa nồm |
| Hộp nhựa có nắp dưới gầm giường | Mát | Có thể ẩm nếu sàn ẩm | Được, nếu có lỗ thoáng hoặc gói hút ẩm |
| Gác xép, tầng thượng mái tôn | Rất nóng ban ngày | Thay đổi | Kém, nhiệt làm dính và giòn |
| Gầm cầu thang, góc nhà tắm | Mát | Ẩm | Kém, dễ mốc |
| Cốp xe máy | Rất nóng khi đỗ nắng | Kín, giữ ẩm | Kém nhất, chỉ để áo dự phòng ngắn ngày |
| Treo trên móc trong tủ | Mát | Thoáng hơn gấp | Tốt cho áo vải dài, áo khoác chống nước |
Nguyên tắc chung: mát, khô, tối, thoáng. Tránh nắng chiếu trực tiếp qua cửa sổ vào chỗ cất, vì tia cực tím làm nhựa và phản quang xuống cấp ngay cả khi áo không được dùng. Nếu nhà không có chỗ nào thật mát, chọn chỗ ít thay đổi nhiệt nhất.
Mùa nồm miền Bắc và mùa khô phía Nam: khác nhau thế nào
Mùa nồm ở miền Bắc, thường cuối đông sang xuân, là thời điểm độ ẩm không khí rất cao, tường và sàn đọng nước. Đồ cất trong tủ dễ mốc nhất. Áo mưa cất trong giai đoạn này nên có gói hút ẩm trong túi đựng, và nên lấy ra kiểm một lần giữa mùa nồm: sờ có ẩm không, ngửi có mùi không. Nếu có, phơi lại ngày khô ráo rồi cất tiếp.
Không nên phơi áo ra ngoài trong những ngày nồm nặng, vì không khí ngoài còn ẩm hơn trong tủ. Chờ ngày hanh khô hoặc dùng phòng có máy hút ẩm, máy lạnh chế độ khô nếu có. Các biện pháp chống nồm cho cả căn nhà là chủ đề rộng hơn; với áo mưa, gói hút ẩm và một lần kiểm giữa mùa thường là đủ.
Mùa khô ở phía Nam thì ngược lại: không khí khô hơn nhưng nóng. Vấn đề chính là nhiệt, nhất là ở nhà ống mái tôn, gác xép. Áo nhựa PVC cất ở chỗ nóng dễ dính, áo vải phủ PU dễ thuỷ phân. Chọn chỗ mát nhất trong nhà để cất, tránh cạnh tường hướng tây chịu nắng chiều.
Vùng Tây Nguyên và miền Trung có mùa mưa lệch với hai miền, nhưng nguyên tắc vẫn vậy: khi cất lâu, ưu tiên mát và khô, kiểm định kỳ nếu cất vào giai đoạn ẩm.
Kiểm tra đầu mùa mưa sau
Làm vài tuần trước khi mùa mưa bắt đầu, không đợi đến buổi sáng trời đổ mưa đầu tiên.
- Lấy áo ra, trải phẳng, ngửi: mùi ẩm mốc hay mùi chua của lớp phủ phân huỷ là dấu hiệu cần xử lý.
- Gỡ các nếp, kiểm xem các lớp nhựa có dính vào nhau không, mặt trong có nhớp hay bong vảy không.
- Gập thử các nếp cũ: nhựa có nứt, giòn không.
- Kéo thử khoá kéo hết chiều dài vài lần, bấm thử từng khuy, thử dán gai.
- Làm phép thử giấy ăn ở vai và đáy quần.
- Kiểm phản quang bằng đèn pin trong phòng tối.
- Giặt nhẹ, phơi lại một lượt cho thoáng nếu áo có mùi cất lâu, rồi để sẵn ở chỗ dễ lấy.
Nếu phát hiện vấn đề, lúc này còn đủ thời gian để sửa hoặc mua áo mới trước khi cửa hàng đông khách đầu mùa.
Với gia đình có nhiều áo, làm việc này cùng một buổi cho tất cả, ghi lại áo nào cần sửa, áo nào cần thay. Danh sách ngắn đó giúp đi mua một lần cho đủ, tránh mua vội từng chiếc khi mưa đã tới và lựa chọn ở cửa hàng còn ít.
Dấu hiệu nên bỏ áo thay vì sửa tiếp
Lớp phủ trong bong vảy, rơi bột ở nhiều nơi. Không phục hồi được tại nhà. Áo không còn giữ khô, bột vụn còn dính sang quần áo bên trong mỗi lần mặc.
Nhựa giòn, nứt chân chim ở nhiều nếp gấp. Vá chỗ này thì chỗ khác nứt. Nhựa đã mất độ dẻo do lão hoá, nắng và nhiệt; không có cách nào làm nó mềm lại lâu dài.
Các lớp dính chặt, gỡ ra bị kéo giãn, thủng. Quá trình bên trong vật liệu không đảo ngược. Làm sạch và rắc bột chỉ giúp tạm vài tuần.
Mốc lan rộng, mùi không hết sau nhiều lần giặt. Nhất là với áo trẻ em và áo dùng chung, không nên giữ.
Đường may thấm ở nhiều nơi cùng lúc, khoá hỏng. Chi phí và công sức sửa vượt giá trị áo. Sửa một chỗ thì nên, sửa đồng loạt nhiều chỗ thì thường là dấu hiệu cả chiếc áo đã đến tuổi.
Phản quang mờ hẳn ở áo dùng đi đêm hoặc áo làm việc trên đường. Áo không còn làm được chức năng an toàn chính; với người làm việc trên đường, cần thay.
Bỏ áo mưa cũ: đỡ hại hơn một chút
Áo mưa cũ là rác nhựa, phần lớn khó tái chế trong thực tế vì bẩn, mỏng, lẫn chất liệu, có khoá và khuy kim loại. Không có cách bỏ hoàn hảo, nhưng có những việc giảm tác hại. Trước hết, xem áo có dùng được vào việc khác không: tấm che đồ khi sơn sửa, tấm lót cốp xe, bọc yên xe tạm, tấm che củi, che máy móc ngoài vườn. Một chiếc áo còn nguyên tấm có thể sống thêm vài năm ở vai trò khác.
Khi bỏ hẳn, cắt bỏ khoá kim loại, khuy kim loại nếu có thể để phân loại riêng. Gấp gọn, cho vào túi rác, không để rời dễ bay theo gió vào cống rãnh. Nếu địa phương có điểm thu gom nhựa riêng, hỏi xem có nhận loại này không; nhiều nơi chỉ nhận nhựa cứng sạch.
Không đốt áo mưa. Đốt nhựa ở nhiệt độ thấp, nhất là PVC, tạo khói có thể chứa các chất có hại cho người hít phải và cho môi trường. Đốt rác nhựa trong vườn nhà là thói quen nên bỏ.
Về lâu dài, cách giảm rác áo mưa hiệu quả nhất là dùng ít áo hơn: chọn áo bền, giữ gìn để dùng nhiều mùa, hạn chế áo dùng một lần khi không thật sự cần.
Áo dự phòng, áo trẻ em và áo của cả nhà: sắp xếp khi cất
Nhà có nhiều người đi xe máy thường có cả chục chiếc áo mưa các loại: áo bộ của bố mẹ, áo trẻ em, áo cánh dơi cũ, vài chiếc dùng một lần. Cuối mùa là dịp tốt để kiểm kê. Trải tất cả ra, loại bỏ chiếc đã hỏng, ghi lại ai còn thiếu gì cho mùa sau.
Áo trẻ em cần được thử lại cỡ vào đầu mùa sau, vì trẻ lớn nhanh. Áo đã chật nhưng còn tốt có thể chuyển cho em nhỏ hơn hoặc cho người quen; cất riêng, ghi cỡ bên ngoài túi đựng để dễ tìm.
Giữ một chiếc áo dự phòng gọn trong cốp xe hoặc túi xách quanh năm, vì mưa trái mùa vẫn có. Chiếc này nên được thay hoặc lấy ra phơi định kỳ vài tháng một lần, vì cốp xe là chỗ cất kém nhất.
Cất các áo theo người dùng, mỗi người một túi, kèm ủng, bọc giày, găng tay của người đó. Đầu mùa mưa, mỗi người lấy đúng túi của mình, không phải lục tìm giữa cả đống áo lẫn lộn.
Câu hỏi thường gặp
Có nên cất áo mưa trong túi nilon buộc kín cho sạch?
Không nên, trừ khi áo đã khô hoàn toàn và chỗ cất rất khô. Túi kín giữ lại mọi chút ẩm còn sót, tạo môi trường cho mốc. Túi vải thoáng hoặc túi có lỗ thoáng, kèm gói hút ẩm vào mùa nồm, an toàn hơn.
Bột talc có giúp áo mưa cất lâu không bị dính không?
Một lớp bột mỏng trên mặt nhựa đã khô giúp các nếp ít dính vào nhau. Nó không ngăn được lão hoá vật liệu. Giấy mỏng sạch giữa các nếp và cất ở chỗ mát có tác dụng tương tự, ít bụi hơn.
Áo mưa cất trong cốp xe cả mùa khô có sao không?
Cốp xe đỗ nắng rất nóng và kín, là chỗ tệ nhất để cất lâu. Áo nhựa dễ dính, áo vải phủ PU dễ bong. Chỉ nên để một áo dự phòng trong cốp, thay định kỳ, còn áo chính cất trong nhà ở chỗ mát.
Mùa nồm có cần lấy áo mưa ra phơi không?
Nên kiểm một lần giữa mùa nồm: sờ và ngửi xem có ẩm, có mùi không. Nếu có, phơi lại vào ngày hanh khô hoặc trong phòng có máy hút ẩm, rồi cất tiếp với gói hút ẩm mới. Không phơi ra ngoài trong ngày nồm nặng.
Áo mưa cũ có tái chế được không?
Về nguyên lý nhựa có thể tái chế, nhưng áo mưa đã dùng thường bẩn, mỏng, lẫn chất liệu nên ít được thu gom tái chế thực tế. Tận dụng áo cũ vào việc khác, tách khoá kim loại khi bỏ, không đốt, và dùng áo bền lâu là cách giảm rác hiệu quả hơn.