Khi mặt trong áo mưa vải dù bong thành vảy, rơi bột trắng hoặc lộ ra từng mảng vải trần, đó là lớp phủ polyurethane chống thấm đã bị phân huỷ, chủ yếu do thuỷ phân từ ẩm và nhiệt theo thời gian. Ở những chỗ đã bong, vải không còn chống thấm, nước đi thẳng qua.
Lớp phủ đã bong không dán lại hay phục hồi được như ban đầu bằng cách làm tại nhà. Những gì còn làm được là: kéo dài thời gian dùng cho áo mới bong ít, chuyển áo sang dùng việc khác không cần chống thấm, hoặc thay áo. Bài này giải thích vì sao và giúp bạn chọn đúng việc.
Lớp phủ PU là gì và vì sao nó bong
Vải dù, nylon hay polyester dệt bản thân không chống thấm được nước mưa; nước đi qua khe giữa các sợi. Để chống thấm, nhà sản xuất phủ một lớp nhựa mỏng lên mặt trong vải, thường là polyurethane (PU), đôi khi là PVC hoặc acrylic. Lớp phủ này lấp kín khe giữa các sợi, tạo một màng ngăn nước.
PU được dùng nhiều vì mềm, nhẹ, bám tốt vào vải và không cứng giòn như PVC. Nhưng một số loại PU nhạy với nước: các liên kết hoá học trong mạch polymer bị nước cắt dần, gọi là thuỷ phân. Khi mạch bị cắt đủ nhiều, lớp phủ mất độ bền, mềm ra, nhớp, rồi nứt vụn và bong khỏi vải.
Tốc độ thuỷ phân phụ thuộc vào loại PU, chất lượng sản xuất, độ dày lớp phủ và đặc biệt là điều kiện cất giữ. Nóng và ẩm làm nhanh hơn. Khí hậu nóng ẩm ở Việt Nam, cộng với thói quen cất áo trong cốp xe, là điều kiện không thuận lợi cho lớp phủ PU.
Mài mòn cơ học cũng góp phần: những chỗ cọ nhiều như vai chỗ đeo ba lô, lưng chỗ dựa ghế, khuỷu tay, thường bong trước. Giặt máy, vắt xoắn và nước nóng làm lớp phủ nứt sớm hơn.
Nhận biết các giai đoạn
Giai đoạn đầu: mặt trong hơi nhớp, có mùi chua. Lớp phủ bắt đầu thuỷ phân nhưng chưa bong. Áo vẫn chống thấm. Đây là lúc nên thay đổi cách cất để làm chậm quá trình.
Giai đoạn giữa: nứt li ti, các nếp gấp dính vào nhau. Nhìn kỹ dưới ánh sáng thấy mạng nứt nhỏ. Gấp áo các lớp dính lại. Chống thấm bắt đầu giảm ở chỗ nứt, nhất là vai và nếp gấp.
Giai đoạn cuối: bong vảy, rơi bột trắng, lộ vải trần. Lớp phủ tách khỏi vải thành mảng. Bột trắng dính vào quần áo bên trong. Những chỗ lộ vải trần không còn chống thấm.
Dấu hiệu phụ: băng keo đường may bong theo. Băng keo dán kín đường may thường bám vào lớp phủ. Khi lớp phủ hỏng, băng keo cũng bong, đường may thấm nước.
Cách kiểm nhanh. Đặt giấy ăn khô bên trong áo ở vai, dội nước lên mặt ngoài vài phút. Giấy ướt ở đâu, lớp phủ đã hỏng ở đó.
Vì sao không thể "phủ lại" lớp trong tại nhà như mới
Có những sản phẩm bán cho người dùng để phủ lại lớp chống thấm mặt trong, dạng quét hoặc xịt. Về nguyên lý chúng có thể tạo một lớp ngăn nước mới, nhưng có mấy vấn đề thực tế. Thứ nhất, lớp phủ mới không bám tốt lên lớp phủ cũ đang bong; nó cần bề mặt sạch, nghĩa là phải loại bỏ hết lớp cũ trước, việc này tốn công và khó làm đều.
Thứ hai, lớp phủ của nhà máy được cán đều với độ dày kiểm soát. Quét tay rất khó đạt độ đều, chỗ dày chỗ mỏng, chỗ mỏng sẽ thấm, chỗ dày làm áo cứng và nặng.
Thứ ba, các sản phẩm phủ lại thường chứa dung môi hoặc chất cần thông gió khi dùng. Làm trong phòng kín không an toàn. Nếu dùng, phải đọc kỹ nhãn, làm ngoài trời, đeo găng, xa lửa, để trẻ em và vật nuôi tránh xa.
Vì vậy, với áo mưa giá phổ thông, việc phủ lại lớp trong thường không đáng công. Với áo khoác chống nước đắt tiền mà phần vải còn tốt, có thể hỏi các cơ sở sửa đồ ngoài trời có kinh nghiệm, hoặc chính hãng nếu có chính sách sửa chữa. Lưu ý phân biệt với việc phủ chống thấm mặt ngoài, giúp nước đọng thành giọt lăn đi, là một việc khác và làm được tại nhà dễ hơn.
Những gì còn làm được theo từng giai đoạn
Không có cách cứu chung cho mọi áo. Tuỳ giai đoạn và giá trị của áo, bạn chọn một trong các hướng dưới.
| Giai đoạn | Việc nên làm | Không nên làm | Kỳ vọng |
|---|---|---|---|
| Đầu: nhớp, mùi chua | Giặt tay nhẹ, phơi khô hoàn toàn, cất ở chỗ mát khô, treo thay vì gấp | Giặt máy, phơi nắng gắt, cất trong cốp | Làm chậm quá trình, dùng thêm được một thời gian |
| Giữa: nứt li ti, dính nếp | Như trên; kiểm thấm trước mùa mưa; chuẩn bị áo thay | Chà mạnh mặt trong để "làm sạch vảy" | Dùng được khi mưa nhỏ, đi gần |
| Cuối: bong vảy, lộ vải | Chải nhẹ bỏ vảy rời, dùng làm áo gió, áo chống bụi; hoặc thay áo | Mặc đi mưa to đường dài | Không còn là áo mưa |
| Áo đắt tiền, vải còn tốt | Hỏi cơ sở sửa đồ ngoài trời hoặc hãng về phủ lại hay thay lớp lót | Tự phủ dung môi trong phòng kín | Tuỳ cơ sở, có thể không kinh tế |
Với áo trẻ em đã bong vảy, nên thay. Bột vụn từ lớp phủ dính vào quần áo, tay trẻ, và áo không còn giữ khô được cho trẻ.
Làm chậm thuỷ phân cho áo đang còn tốt
Nếu áo vải phủ PU của bạn còn tốt, có thể kéo dài tuổi thọ đáng kể bằng cách giảm hai yếu tố chính: ẩm và nhiệt. Phơi khô hoàn toàn sau mỗi lần mặc, cả mặt trong, là việc quan trọng nhất. Mặt trong là nơi lớp phủ nằm và là nơi đọng hơi nước từ người.
Cất ở chỗ mát, thoáng, tốt nhất là treo trong tủ thay vì gấp chặt. Không để áo trong cốp xe, trong ba lô kín nhiều ngày, trên gác mái nóng. Với áo ít dùng, mỗi tháng lấy ra cho thoáng một lần trong mùa ẩm.
Giặt nhẹ khi cần: mồ hôi và cặn bẩn trên lớp phủ cũng góp phần làm nó xuống cấp. Giặt tay nước mát với xà phòng dịu, không dùng nước xả vải, chất tẩy mạnh, không vắt xoắn. Nước xả vải có thể để lại lớp màng ảnh hưởng đến cả lớp phủ trong lẫn khả năng chống thấm mặt ngoài.
Hạn chế cọ xát mạnh ở mặt trong: ba lô có quai thô, dây đai nhám cọ vào vai áo hằng ngày làm lớp phủ ở đó mòn nhanh. Một lớp áo lót mỏng bên trong cũng giúp giảm mồ hôi trực tiếp lên lớp phủ.
Chọn áo tiếp theo để tránh lặp lại
Khi mua áo mưa vải mới, có một vài điều đáng hỏi. Áo dùng loại lớp phủ gì: PU, PVC, hay vải có màng ép nhiều lớp. Áo có lớp lót lưới che bảo vệ lớp phủ khỏi cọ xát và mồ hôi không. Đường may được dán băng kín hay chỉ may thường. Người bán không phải lúc nào cũng biết, nhưng nơi bán có thông tin rõ thường là dấu hiệu tốt.
Áo có lớp lót lưới bên trong che lớp phủ thường bền hơn ở mặt trong, vì lớp phủ không cọ trực tiếp vào da và quần áo. Áo vải có màng ép nhiều lớp, loại thường dùng cho áo khoác ngoài trời, có cấu trúc khác với áo phủ PU đơn giản, thường bền hơn trong điều kiện ẩm nhưng giá cao hơn.
Với người dùng ở khí hậu nóng ẩm, không có điều kiện phơi khô đều, áo nhựa PVC hoặc EVA có thể là lựa chọn ít rủi ro bong tróc hơn, đổi lại bí hơn và có vấn đề riêng về dính khi cất nóng. Không có chất liệu hoàn hảo; chọn theo cách dùng và điều kiện cất giữ thực tế của mình.
Dù chọn loại nào, ghi nhớ rằng mọi lớp phủ chống thấm đều có tuổi thọ. Một chiếc áo vải phủ PU bong sau vài năm dùng thường xuyên là chuyện bình thường, không nhất thiết là hàng kém.
Phân biệt bong lớp phủ với bong hình in, bong băng keo
Không phải mọi thứ bong ra trên áo mưa đều là lớp phủ chống thấm. Có ba thứ hay bị nhầm. Thứ nhất là hình in, logo ở mặt ngoài: bong, nứt, tróc theo mảng có hình dạng của hình in. Hình in bong không ảnh hưởng chống thấm nếu lớp phủ bên trong vẫn tốt.
Thứ hai là băng keo dán đường may ở mặt trong: những dải băng hẹp chạy dọc đường may bị bong mép hoặc tuột khỏi đường may. Băng keo bong làm đường may thấm, nhưng thân áo có thể vẫn chống thấm tốt. Trường hợp này sửa được bằng cách dán lại hoặc phủ keo đường may, là việc nhỏ hơn nhiều so với lớp phủ bong.
Thứ ba là lớp phủ chống thấm mặt trong: bong ở khắp thân áo, không theo đường may hay hình in, thường kèm bột trắng và mùi chua. Đây mới là trường hợp bài này bàn.
Phân biệt đúng giúp không bỏ một chiếc áo còn tốt chỉ vì logo tróc, và không mất công sửa đường may cho một chiếc áo mà cả lớp phủ đã hỏng. Soi dưới ánh sáng ngược, lộn mặt trong, nhìn kỹ vị trí bong là đủ để phân biệt trong vài phút.
Lớp phủ dùng được bao lâu: vì sao không có con số chắc
Người mua hay hỏi áo mưa vải phủ PU dùng được mấy năm. Câu trả lời trung thực là không có con số chung. Tuổi thọ lớp phủ phụ thuộc vào loại PU, độ dày, chất lượng sản xuất, tần suất mặc, mức cọ xát, cách giặt và nhất là điều kiện cất giữ. Hai chiếc áo giống hệt nhau, một chiếc treo trong tủ mát và phơi khô đều, một chiếc nằm trong cốp xe, có thể khác nhau nhiều lần về tuổi thọ.
Ngoài ra, lớp phủ lão hoá cả khi áo nằm trong kho chưa bán. Một chiếc áo "mới" nhưng đã sản xuất lâu, cất trong kho nóng ẩm, có thể bắt đầu thuỷ phân sớm hơn một chiếc áo mới sản xuất. Người mua khó biết điều này, nhưng có thể kiểm tra khi mua: mặt trong có nhớp, có mùi chua không.
Thay vì chờ một con số, hãy quan sát. Mỗi đầu mùa mưa, lộn mặt trong áo ra kiểm tra, làm phép thử giấy ăn ở vai. Phát hiện ở giai đoạn đầu thì còn thời gian chuẩn bị áo thay, không bị bất ngờ giữa mùa khi áo thấm trong một trận mưa to.
Người cần độ tin cậy cao, như người đi làm xa bằng xe máy hằng ngày, có thể giữ một chiếc áo dự phòng. Khi áo chính bắt đầu xuống cấp, áo dự phòng thành áo chính và mua thêm một chiếc dự phòng mới.
Câu hỏi thường gặp
Bột trắng rơi từ áo mưa có hại không?
Đó là vụn của lớp phủ đã phân huỷ. Không có cơ sở để kết luận chung về độc tính, nhưng nên tránh để dính vào da lâu, tránh để trẻ em tiếp xúc. Áo đã bong đến mức rơi bột thì không còn làm tốt việc giữ khô, nên thay.
Có thể dán băng keo vào chỗ lớp phủ bong không?
Băng keo dán trên lớp phủ đang bong thường không bám lâu vì nền bên dưới đang vụn. Với một chỗ nhỏ có thể dán tạm sau khi chải sạch vảy, nhưng không giải quyết được khi lớp phủ đã bong nhiều nơi.
Vì sao áo mưa cất kỹ trong tủ vẫn bị bong?
Thuỷ phân xảy ra theo thời gian kể cả khi không dùng, nhanh hơn khi tủ ẩm, nóng và áo gấp chặt khi chưa khô hoàn toàn. Treo áo trong tủ thoáng, cất khi đã khô và định kỳ lấy ra cho thoáng giúp chậm lại.
Phủ chống thấm mặt ngoài có cứu được áo bong lớp trong không?
Không. Phủ mặt ngoài giúp nước đọng thành giọt lăn đi và vải ngoài ít ngấm nước, nhưng lớp ngăn nước chính nằm ở mặt trong. Lớp trong đã bong thì nước vẫn thấm qua dù mặt ngoài có phủ.
Áo mưa bong lớp trong còn dùng vào việc gì?
Có thể dùng làm áo gió, áo chống bụi khi đi đường khô, hoặc tấm che tạm. Nên chải bỏ vảy rời trước khi dùng. Không nên dùng nó làm áo đi mưa to hay áo cho trẻ em.