Áo mưa nhựa PVC là áo làm từ tấm polyvinyl chloride dẻo, hoặc vải có lớp phủ PVC dày; tấm nhựa liền mạch không cho nước qua, các đường nối thường được hàn bằng sóng cao tần nên kín, vì vậy áo PVC chịu mưa lớn và mưa lâu tốt. Đổi lại, áo nặng, bí, cứng khi trời lạnh và có thể có mùi nhựa khi mới.
PVC là chất liệu áo mưa quen thuộc nhất ở Việt Nam, từ áo cánh dơi phổ thông đến áo bộ dày cho người lao động. Bài này giải thích vì sao PVC mềm được, độ dày ảnh hưởng thế nào, vì sao áo bị dính, cứng, nứt theo thời gian, cách chọn áo PVC tốt và vì sao không được đốt áo PVC cũ.
PVC mềm được là nhờ chất hoá dẻo
PVC nguyên chất là một loại nhựa cứng, dùng làm ống nước, khung cửa. Để thành tấm mềm làm áo mưa, nhà sản xuất trộn thêm chất hoá dẻo, những phân tử nhỏ chen vào giữa các chuỗi polymer làm chúng trượt lên nhau dễ hơn. Tỷ lệ chất hoá dẻo càng cao, tấm nhựa càng mềm. Ngoài ra còn có chất ổn định nhiệt, chất tạo màu và các phụ gia khác.
Chất hoá dẻo không gắn chặt vào chuỗi polymer mà nằm xen giữa. Theo thời gian, nhất là khi nóng, một phần di chuyển dần ra bề mặt. Đây là nguyên nhân của nhiều hiện tượng quen thuộc: áo PVC cũ bị dính tay, hai lớp áo dính vào nhau khi gấp, áo cứng dần và giòn ở các nếp gấp. Nhiệt độ thấp cũng làm PVC dẻo cứng lại tạm thời, nên mùa rét miền Bắc, áo PVC cứng đơ và dễ nứt khi gập mạnh.
Có nhiều loại chất hoá dẻo khác nhau. Một số loại thuộc nhóm phthalate đã bị hạn chế ở nhiều thị trường trong đồ chơi và sản phẩm trẻ em. Người mua thường không có thông tin về loại chất hoá dẻo trong áo, và không có cơ sở để khẳng định chiếc áo cụ thể nào an toàn hay không. Điều có thể làm là chọn sản phẩm có ghi rõ nguồn gốc, thông tin chất liệu, ưu tiên các sản phẩm công bố đáp ứng quy định với đồ trẻ em khi mua cho con, và để áo mới ở nơi thoáng trước khi dùng.
Ưu điểm thật của áo PVC
Kín nước bằng chính tấm nhựa. Không như vải phủ, tấm PVC liền mạch không có khe giữa sợi. Miễn là không thủng, rách, tấm nhựa không cho nước lỏng qua.
Đường hàn cao tần kín. PVC là loại nhựa hàn được bằng sóng cao tần: hai lớp nhựa bị nung chảy tại chỗ và hoà vào nhau thành một đường liền. Đường hàn tốt kín như chính tấm nhựa, không có lỗ kim như đường may.
Chịu mưa lớn, mưa lâu. Vì kín ở cả tấm lẫn đường nối, áo PVC dày thường là lựa chọn của người làm việc ngoài trời nhiều giờ trong mưa lớn.
Dễ lau chùi. Bùn đất, dầu mỡ bám bề mặt nhựa trơn lau bằng khăn ẩm là sạch, không ngấm vào sợi như vải.
Chịu được hoá chất nhẹ và dầu mỡ tốt hơn vải. Ở chợ cá, xưởng sửa xe, công trường, nước bẩn, dầu nhớt bắn lên áo PVC lau đi được, không thấm vào sợi vải để lại mùi. Đây là lý do áo PVC dày được ưa chuộng ở những nghề lấm bẩn, dù với hoá chất mạnh vẫn cần đồ bảo hộ chuyên dụng theo quy định của nghề.
Giá phổ biến dễ tiếp cận. Áo PVC có ở mọi mức, từ áo mỏng phổ thông đến áo dày cho lao động, dễ mua ở hầu hết cửa hàng.
Độ dày áo PVC: mỏng, trung bình, dày khác nhau thế nào
Độ dày tấm PVC thường được mô tả bằng milimét hoặc bằng cảm nhận. Bảng dưới mô tả các mức tương đối; con số chỉ là ví dụ giả định để hình dung, không phải tiêu chuẩn nào.
| Mức | Cảm giác khi cầm | Hợp với | Điểm cần biết |
|---|---|---|---|
| Mỏng (ví dụ giả định quanh 0,1 mm) | Nhẹ, mềm, hơi trong khi soi đèn | Dự phòng, quãng ngắn | Dễ rách ở góc, dễ dính khi cất lâu |
| Trung bình (ví dụ giả định 0,15–0,2 mm) | Có độ đứng, gấp vẫn gọn | Dùng hằng ngày trong phố | Cân bằng giữa bền và nặng |
| Dày (ví dụ giả định từ 0,25 mm trở lên) | Nặng, cứng, gấp cồng kềnh | Lao động ngoài trời, mưa lớn | Bí khi mặc lâu, rất cứng khi lạnh |
| Vải phủ PVC | Mặt trong là vải, mặt ngoài nhựa | Áo bộ dày, áo lao động | Bền chịu kéo nhờ vải nền, nặng nhất |
Đừng chỉ chọn áo dày nhất. Áo càng dày càng nặng và bí, với áo cánh dơi lại càng đón gió mạnh. Độ dày nên đi kèm câu hỏi bạn mặc trong bao lâu, mưa lớn đến đâu, và có phải mang áo theo người hay không.
Điểm yếu của PVC và cách sống chung với nó
Biết điểm yếu giúp bạn dùng áo PVC đúng việc và kéo dài tuổi áo.
- Bí và đọng mồ hôi: PVC kín hoàn toàn, mặc lâu sẽ ướt mồ hôi bên trong. Chọn áo có lỗ thoát khí dưới nách hoặc khe lưng có vạt che; mặc áo trong mỏng nhanh khô.
- Cứng và nứt khi lạnh: mùa rét, gập áo nhẹ tay, đừng gấp nhỏ khi nhựa đang cứng; để áo ở nhiệt độ phòng một lúc trước khi mở ra.
- Dính và chảy khi nóng: không để áo trong cốp xe phơi nắng nhiều ngày; không để mép áo chạm ống xả.
- Nặng: áo dày gấp lại chiếm nhiều chỗ; với người phải mang theo người, PVC mỏng hoặc vải phủ PU có thể hợp hơn.
- Mùi: áo mới có thể có mùi nhựa; để thoáng vài ngày trước khi dùng thường giảm mùi.
- Trơn khi ướt bùn: mặt PVC bóng dính bùn thì trơn tay; khi phải cầm nắm, kéo vác, chọn áo có cổ tay khép gọn để tay áo không tuột xuống lòng bàn tay.
- Rách ở góc và đường hàn kém: đường hàn quá nóng làm nhựa mỏng ở mép, sau vài lần dùng sẽ toạc dọc đường hàn.
Nếu bạn thấy áo PVC quá bí cho mùa nóng, có thể dùng nó cho những ngày mưa lớn, mưa lâu, và dùng một áo nhẹ hơn cho mưa rào ngắn. Không nhất thiết một chiếc áo phải gánh mọi kiểu thời tiết.
Kiểm một chiếc áo PVC trước khi mua
Áo PVC cho phép nhìn và sờ khá rõ chất lượng. Vài phút kiểm tra ở cửa hàng giúp bạn tránh áo kém.
- Soi đường hàn ở vai, nách, mũ trùm: đường hàn đều, rộng vừa, không có bọt khí, không có chỗ nhựa mỏng hẳn đi ở mép.
- Kéo nhẹ hai bên đường hàn: không tách, không có tiếng lách tách.
- Gập một góc áo và mở ra: vết gập không trắng ngay, nhựa trở lại phẳng.
- Sờ bề mặt: không dính tay, không nhớt. Bề mặt dính ở áo mới có thể là dấu hiệu tồn kho lâu trong nóng.
- Ngửi: mùi nhựa nhẹ là bình thường ở áo mới; mùi quá nồng gây khó chịu thì cân nhắc chọn áo khác.
- Kiểm khuy bấm, khoá kéo: khuy gắn chắc, không xé nhựa quanh chân khuy khi bấm.
- Mặc thử, cử động: giơ tay, cúi người, ngồi xuống xem áo có căng ở nách, đũng không.
Với áo PVC mua cho trẻ em, ưu tiên sản phẩm có thông tin nhà sản xuất, chất liệu rõ ràng, và áp dụng thêm các tiêu chí an toàn của áo trẻ em như không dây rút cổ, mũ trùm không che mắt.
Áo PVC hỏng bỏ đi thế nào
Khi áo PVC rách nhiều, nứt dọc nếp gấp, dính không dùng được, đã đến lúc bỏ. Điều quan trọng nhất là không đốt áo PVC, kể cả đốt cùng rác vườn. PVC chứa clo; khi cháy ở nhiệt độ thấp, không kiểm soát, nó tạo ra khí có tính axit và các sản phẩm cháy độc hại. Mùi khói khét, cay khi đốt nhựa là dấu hiệu không nên hít.
Áo PVC dùng rồi thường bẩn và có nhiều phụ kiện như khuy kim loại, khoá, phản quang, nên khó được thu gom tái chế như nhựa thông thường. Cách đơn giản là bỏ vào rác thải sinh hoạt theo quy định phân loại ở địa phương. Nếu áo chỉ hỏng một phần, tấm nhựa còn lành có thể tái sử dụng làm tấm che yên xe, tấm lót sàn khi sửa đồ, bọc đồ khi chuyển nhà, trước khi bỏ hẳn.
Lựa chọn tác động lớn nhất vẫn nằm ở lúc mua: một chiếc áo dày dặn, đường hàn tốt, được cất đúng cách dùng được nhiều mùa sẽ tạo ra ít rác hơn nhiều so với mua áo mỏng rẻ mỗi khi trời mưa. Đó cũng là cách tiết kiệm hơn trong dài hạn.
Với cửa hàng, cơ sở có phát áo PVC cho nhân viên, nên có chỗ thu lại áo hỏng thay vì để mỗi người tự vứt. Gom một chỗ giúp phân loại phụ kiện kim loại ra riêng và bỏ phần nhựa theo đúng quy định thu gom ở địa phương, đồng thời cho biết loại áo nào hỏng nhanh để lần sau chọn mua cho đúng.
Áo PVC qua từng vùng khí hậu và từng mùa
Cùng một chiếc áo PVC, trải nghiệm ở mỗi vùng khác nhau rõ rệt. Mùa đông miền Bắc, nhiệt độ thấp làm nhựa cứng lại, áo gấp không gọn, mở ra kêu sột soạt, các nếp gấp cũ dễ nứt thành vệt trắng. Mặc áo PVC dày khi rét lại có lợi: nó chắn gió tốt, giữ ấm thân người. Nên để áo ở nhiệt độ phòng trước khi mở, gập nhẹ tay, và chấp nhận rằng mùa này áo PVC già đi nhanh hơn ở các nếp gấp.
Miền Nam mùa mưa nóng ẩm, áo PVC kín bí nhanh; mặc nửa giờ đã ướt lưng vì mồ hôi. Nhiều người ở đây chọn PVC mỏng vừa phải cho các cơn mưa rào ngắn, hoặc chuyển sang áo vải dù cho những ngày phải mặc lâu. Nhiệt độ cao trong cốp xe phơi nắng cũng làm chất hoá dẻo di chuyển nhanh hơn, áo dính sớm hơn.
Miền Trung và Tây Nguyên có mùa mưa dài, mưa to kèm gió, nhiều ngày liền. Ở đây áo PVC dày, đường hàn kín phát huy rõ nhất, vì những đợt mưa kéo dài sẽ tìm ra mọi chỗ thấm của áo vải. Dù ở vùng nào, khi gặp mưa giông, gió giật hay nước ngập, áo kín đến đâu cũng không thay được quyết định dừng lại trú ở nơi an toàn.
Câu hỏi thường gặp
Áo PVC có độc không?
Không có cơ sở để kết luận chung một chiếc áo PVC là độc hay không độc; điều đó tuỳ công thức, chất hoá dẻo và quy định mà nhà sản xuất tuân theo. Với người lớn mặc ngoài quần áo trong thời gian ngắn, rủi ro thường được xem là thấp. Mua cho trẻ em thì chọn sản phẩm có thông tin rõ ràng.
Vì sao áo PVC để lâu bị dính vào nhau?
Chất hoá dẻo di chuyển dần ra bề mặt, nhất là khi áo bị để nơi nóng hoặc gấp chặt lâu ngày. Bề mặt dính làm hai lớp áo dính vào nhau. Tách nhẹ tay, rửa bằng nước xà phòng loãng, phơi khô trong bóng râm; dính nặng là dấu hiệu áo đã lão hoá.
Có nên rắc phấn rôm lên áo PVC cho đỡ dính?
Một số người rắc một lớp bột mỏng để hai mặt nhựa không dính vào nhau khi cất. Cách này có thể giúp tạm thời, nhưng không chữa được nguyên nhân. Dùng lượng rất ít, tránh hít bụi, và rửa sạch trước khi mặc lại nếu thấy bám nhiều.
Áo PVC có dùng được cho người lao động ngoài trời cả ngày không?
Áo PVC dày thường được dùng cho lao động ngoài trời vì kín và chịu mưa lớn. Điểm cần chú ý là bí nóng khi vận động nhiều giờ; chọn áo có lỗ thoát khí, cho phép nghỉ cởi áo ở chỗ có mái che. Nghề cần đồ bảo hộ chuyên dụng thì theo quy định bảo hộ của nghề.
Áo PVC bị thủng lỗ nhỏ có vá được không?
Lỗ nhỏ có thể vá tạm bằng miếng vá nhựa và keo dành cho nhựa dẻo, làm ở nơi thoáng, đọc kỹ nhãn keo. Vết rách dài dọc đường hàn khó vá kín lâu dài. Chi tiết cách vá được bàn trong chuyên mục bảo quản và sửa áo mưa.