Áo mưa bị mốc và có mùi hôi chủ yếu vì bị cất khi còn ẩm, kèm bụi bẩn, mồ hôi và chất hữu cơ bám trên bề mặt làm thức ăn cho nấm mốc và vi khuẩn. Mùi hôi nhẹ thường xử lý được bằng giặt với xà phòng dịu và phơi khô hẳn; đốm mốc mới nổi trên bề mặt nhựa trơn thường lau sạch được; mốc đã ăn sâu vào lớp vải nền, đường may hay lớp lót thì thường để lại vết vĩnh viễn, và lúc đó việc cần làm là đánh giá có nên dùng tiếp hay không.
Bài này đi theo mức độ, từ nhẹ đến nặng, và nói rõ những chất không nên dùng hay không được trộn. Điều quan trọng nhất về an toàn: không bao giờ trộn các loại chất tẩy rửa với nhau.
Mùi và mốc đến từ đâu
Nhựa và lớp phủ chống thấm bản thân không phải thức ăn tốt cho nấm mốc. Thứ nuôi mốc là những gì bám lên áo: bụi đường, bùn đất, mồ hôi, dầu nhờn từ da, cặn mỹ phẩm, vụn thức ăn trong túi. Khi áo ẩm và ấm, nấm mốc và vi khuẩn sinh sôi trên lớp cặn đó. Mùi hôi chua, mùi ẩm mốc là sản phẩm phụ của quá trình này.
Vì vậy chỗ có mùi nặng nhất thường là mặt trong, nơi tiếp xúc với mồ hôi, và các vị trí giữ ẩm lâu như cổ áo, nách, túi, mũ trùm, lớp lót lưới. Đốm mốc đen hay xanh thường xuất hiện đầu tiên ở đường may và nếp gấp, nơi nước đọng lâu nhất.
Với áo vải có lớp lót, mốc có thể mọc trong lớp vải nền hoặc lớp lót, không chỉ trên bề mặt. Khi đó lau mặt ngoài không giải quyết được.
Một mùi khác hay bị nhầm với mốc là mùi nhựa và lớp phủ đang phân huỷ: mùi chua gắt, đi kèm cảm giác nhớp dính ở mặt trong. Đây là dấu hiệu lớp phủ PU thuỷ phân, không phải mốc, và giặt không làm hết mùi. Phần này thuộc một vấn đề riêng là áo bị dính và bong lớp phủ.
Xử lý theo mức độ
Xác định mức độ trước khi làm để không dùng cách quá mạnh cho vấn đề nhẹ. Cách mạnh hơn thường cũng hại áo hơn.
| Mức độ | Dấu hiệu | Cách xử lý | Khả năng hết |
|---|---|---|---|
| Nhẹ | Có mùi ẩm, chưa thấy đốm | Giặt tay nước mát với xà phòng dịu, xả kỹ, phơi khô hẳn ở chỗ thoáng | Thường hết |
| Vừa | Có đốm mốc nhỏ trên bề mặt nhựa trơn | Lau bằng nước xà phòng và miếng bọt biển mềm, xả kỹ, phơi khô; lặp lại nếu cần | Thường hết trên bề mặt trơn |
| Nặng | Đốm mốc lan ở đường may, lớp lót, vải nền | Làm sạch như trên; có thể dùng sản phẩm tẩy mốc dành cho vải hoặc nhựa theo đúng nhãn, thử trước ở góc khuất | Thường để lại vết, mùi có thể giảm |
| Rất nặng | Mốc lan rộng, mùi không hết sau nhiều lần giặt, lớp phủ bong | Cân nhắc thay áo | Khó, không đáng công |
Với áo dùng chung, như áo cho khách đi xe, áo cấp cho người lao động dùng luân phiên, nên hạ ngưỡng thay áo xuống. Áo có mốc nặng tiếp xúc gần với da và hơi thở của nhiều người khác nhau.
Làm sạch áo bị mốc nhẹ và vừa
Cách dưới đây dùng cho phần lớn áo nhựa và áo vải phủ chống thấm. Đọc nhãn hướng dẫn của áo trước nếu có.
- Làm ở nơi thoáng khí, đeo găng tay cao su để tránh tiếp xúc trực tiếp với bào tử mốc và chất tẩy rửa.
- Giũ và chải nhẹ bằng bàn chải mềm phần mốc khô ở ngoài trời, tránh hít bụi mốc.
- Pha nước mát với một lượng nhỏ xà phòng dịu hoặc nước giặt không có chất tẩy mạnh.
- Dùng miếng bọt biển mềm lau cả mặt ngoài và mặt trong, chú ý đường may, nách, cổ, túi; không chà bằng bàn chải cứng lên lớp phủ.
- Xả lại nhiều lần bằng nước sạch cho hết xà phòng; cặn xà phòng còn lại cũng là thức ăn cho mốc.
- Treo ở chỗ thoáng gió có mái che, lộn mặt trong ra, phơi đến khi khô hoàn toàn.
- Kiểm lại sau khi khô: nếu còn mùi hoặc đốm, lặp lại một lần; vẫn còn thì chuyển sang đánh giá mức nặng.
Một số người dùng giấm pha loãng để khử mùi. Giấm có tác dụng với một số loại mùi và mốc bề mặt, nhưng có thể ảnh hưởng tới một số lớp phủ và không nên dùng chung với bất cứ chất tẩy nào khác. Nếu dùng, thử trước ở góc khuất và xả kỹ.
Những điều không nên làm khi tẩy mốc áo mưa
Không trộn chất tẩy rửa với nhau. Trộn nước tẩy có clo (thuốc tẩy javel) với giấm, chất tẩy có tính axit hoặc chất có amoniac có thể sinh ra khí độc. Đây là nguyên tắc an toàn hoá chất cơ bản, áp dụng cho mọi việc tẩy rửa trong nhà, không riêng áo mưa. Mỗi lần chỉ dùng một chất, xả sạch trước khi dùng chất khác.
Không dùng thuốc tẩy clo đậm đặc cho áo vải phủ PU. Chất tẩy mạnh có thể làm bạc màu, làm yếu sợi vải và tấn công lớp phủ chống thấm. Áo có thể hết mốc nhưng cũng hết chống thấm.
Không tự pha dung môi hay hoá chất công nghiệp. Xăng, dầu hoả, dung môi pha sơn có thể hoà tan nhựa, làm hỏng lớp phủ, để lại mùi khó hết và có nguy cơ cháy. Không bao giờ dùng để làm sạch áo mưa.
Không dùng nước nóng già hoặc nước sôi. Nhiệt độ cao làm nhựa mỏng co rút, biến dạng, làm đường hàn tách. Nước mát hoặc ấm nhẹ là đủ.
Không phơi nắng gắt nhiều giờ để "diệt mốc". Nắng có giúp, nhưng tia cực tím và nhiệt làm hỏng chất liệu nhanh. Phơi khô ở chỗ thoáng là chính, nắng nhẹ là phụ.
Mốc trên áo mưa có ảnh hưởng sức khoẻ không
Nấm mốc nói chung có thể gây kích ứng đường hô hấp, mắt, da ở một số người, nhất là người có cơ địa dị ứng, hen, hoặc hệ miễn dịch yếu. Mức độ ảnh hưởng phụ thuộc vào loại mốc, lượng tiếp xúc và cơ địa từng người; không thể kết luận chung một chiếc áo mốc cụ thể là nguy hiểm hay vô hại.
Điều thực tế hơn: một chiếc áo mốc mặc sát người, trùm lên đầu và mặt, đặc biệt mũ trùm, là tiếp xúc gần. Người hay bị hắt hơi, ngứa mắt, khó thở khi gặp ẩm mốc nên tránh dùng áo đã mốc rõ, và khi làm sạch nên đeo khẩu trang, làm ở ngoài trời.
Với trẻ em, không nên dùng áo mưa đã mốc. Áo trẻ em thường được trùm gần mặt, trẻ cũng hay đưa tay lên miệng. Thay một chiếc áo trẻ em mới là lựa chọn hợp lý hơn cố tẩy.
Nếu sau khi tiếp xúc với đồ mốc mà có biểu hiện khó thở, ngứa nhiều, nổi mẩn kéo dài, nên đi khám bác sĩ. Bài này chỉ cung cấp kiến thức chung, không thay cho tư vấn y tế.
Phòng mốc: rẻ hơn tẩy mốc rất nhiều
Gần như mọi trường hợp mốc trên áo mưa đều phòng được bằng ba việc. Thứ nhất, phơi khô hoàn toàn trước khi gấp cất, cả hai mặt. Thứ hai, thỉnh thoảng giặt áo bằng xà phòng dịu để loại bỏ lớp cặn mồ hôi, bụi bẩn, kể cả khi chưa thấy bẩn. Thứ ba, cất ở chỗ khô, thoáng, không cất trong túi nilon kín khi chưa khô hẳn.
Dọn sạch túi áo sau mỗi lần dùng. Khăn giấy, vé xe, vụn bánh trong túi ướt là chỗ mốc bắt đầu sớm nhất. Lộn túi ra ngoài khi phơi giúp túi khô nhanh.
Với áo dùng không thường xuyên, mỗi tháng trải ra một lần cho thoáng, nhất là trong mùa nồm ẩm. Gói thêm một gói hút ẩm loại dùng cho tủ quần áo vào túi đựng áo cũng giúp giảm ẩm.
Nếu cốp xe là chỗ để áo thường xuyên, lau khô lòng cốp, để một tấm lót hút ẩm, và không bao giờ để áo ướt trong cốp quá vài giờ. Cốp xe nóng ẩm là nơi áo mốc nhanh nhất mà nhiều người không để ý.
Mùi tập trung ở đâu và xử lý từng chỗ
Cổ áo và mũ trùm. Tiếp xúc với tóc, da đầu, mồ hôi gáy và dầu từ da. Mũ trùm lại hay bị gấp vào trong, ít được phơi. Lật mũ trùm ra, lau mặt trong bằng nước xà phòng, phơi riêng phần mũ cho khô hẳn.
Nách và lưng. Hai nơi đổ mồ hôi nhiều nhất khi mặc áo. Mặt trong ở đây hay có mùi chua. Lau kỹ, xả sạch, phơi lộn trong ra ngoài.
Túi áo. Nơi chứa khăn giấy ẩm, vé xe, vụn thức ăn. Lộn túi ra ngoài, giũ sạch, rửa và để khô. Túi có nắp dán gai giữ ẩm lâu, cần mở hẳn khi phơi.
Lớp lót lưới. Giữ nước giữa hai lớp, khó khô. Nếu có mùi, giặt tay cả chiếc áo, phơi lâu hơn và lộn mặt trong.
Đường may có băng keo. Mép băng keo hơi bong là chỗ nước và bẩn len vào. Mốc ở đây khó làm sạch hết; lau nhẹ, không cạy mép băng keo.
Dây rút và nút chặn. Dây vải giữ ẩm như một sợi bấc. Kéo dây ra hết khi phơi, giặt riêng nếu dây đã có vệt mốc.
Mốc trên đồ đi kèm: ủng, bọc giày, túi đựng áo
Áo mưa sạch mà cất trong một túi đựng đã mốc thì vài ngày sau lại có mùi. Túi đựng áo, nhất là túi vải hoặc túi lưới, giữ ẩm và mốc không kém áo. Khi làm sạch áo, giặt luôn túi đựng, phơi khô hẳn. Túi nilon mỏng đi kèm áo đã có mùi thì nên thay bằng túi khác.
Ủng cao su, ủng nhựa và bọc giày đi mưa là nơi mốc phát triển nhanh vì bên trong tối, kín, ẩm. Sau mỗi lần dùng, dốc ngược ủng, nhét giấy báo hoặc giấy khô vào trong để hút ẩm, thay giấy khi giấy ướt. Rửa bên trong ủng bằng nước xà phòng định kỳ, lau khô.
Găng tay chống nước, khăn lau kính và túi điện thoại chống nước cũng cần được lấy ra khỏi túi áo và phơi riêng. Đây là những món nhỏ hay bị quên trong túi cho đến khi có mùi.
Nếu cả bộ đồ đi mưa đều có mùi, hãy xử lý cả bộ cùng một lúc và thay đổi chỗ cất. Thường nguyên nhân là chỗ cất ẩm, ví dụ gầm cầu thang, góc nhà tắm, cốp xe, chứ không phải từng món riêng lẻ.
Câu hỏi thường gặp
Áo mưa có mùi hôi nhưng không thấy mốc thì làm sao?
Thường là cặn mồ hôi và vi khuẩn ở mặt trong. Giặt tay bằng nước mát và xà phòng dịu, chú ý cổ, nách, mũ trùm, xả kỹ rồi phơi khô hẳn ở chỗ thoáng. Nếu mùi chua gắt kèm cảm giác nhớp, đó có thể là lớp phủ đang phân huỷ chứ không phải bẩn.
Có dùng thuốc tẩy javel để tẩy mốc áo mưa được không?
Không khuyến khích, nhất là với áo vải phủ PU, vì chất tẩy mạnh làm hỏng lớp chống thấm và bạc màu. Nếu vẫn muốn dùng một sản phẩm tẩy mốc, chọn loại ghi rõ dùng được cho chất liệu đó, làm theo nhãn, thử ở góc khuất và tuyệt đối không trộn với chất khác.
Đốm mốc đen trên đường may có tẩy hết được không?
Đốm trên bề mặt nhựa trơn thường lau được. Đốm đã ăn vào chỉ may, băng keo dán đường may hay vải nền thường để lại vết dù đã diệt hết mốc. Vết còn lại chủ yếu là vấn đề thẩm mỹ nếu mùi đã hết.
Có nên giặt áo mưa bằng máy giặt để hết mốc?
Nhiều áo nhựa không chịu được vắt máy. Áo vải có nhãn cho phép giặt máy thì dùng chế độ nhẹ, nước mát. Với mốc, giặt tay kỹ ở chỗ mốc thường hiệu quả hơn giặt máy cả chiếc.
Áo mưa trẻ em bị mốc có nên dùng tiếp?
Không nên. Áo trẻ em được trùm sát mặt, trẻ cũng hay đưa tay lên miệng. Nếu mốc chỉ là vài đốm mới trên bề mặt và đã làm sạch hoàn toàn, hết mùi thì cân nhắc; mốc lan rộng hoặc còn mùi thì thay áo mới.