Áo mưa vải dù phủ PU là áo làm từ vải dệt sợi tổng hợp (nylon hoặc polyester, ở Việt Nam quen gọi là vải dù) có một lớp polyurethane mỏng quét hoặc cán lên mặt trong; lớp vải lo độ bền và cảm giác mềm, lớp PU lo việc chặn nước. So với áo nhựa, áo vải dù nhẹ hơn ở cùng độ bền, ít sột soạt, gấp nhiều lần không gãy nếp, nên được dùng cho áo bộ, áo măng tô và áo dùng nhiều mùa.
Điểm yếu của loại này nằm ở chính lớp PU: theo thời gian, nhất là trong khí hậu nóng ẩm, lớp phủ có thể bị dính, bong thành vảy hoặc nứt li ti, và lúc đó vải không còn chống thấm. Bài dưới giải thích lớp phủ hoạt động thế nào, vì sao nó xuống cấp, cách nhận biết áo phủ tốt khi mua và cách dùng để lớp phủ sống lâu hơn.
Cấu tạo: vải dệt bên ngoài, lớp phủ bên trong
Vải dù bản thân không chống thấm. Đó là những sợi nylon hoặc polyester dệt khít, giữa các sợi vẫn có khe rất nhỏ. Nước gặp vải trần sẽ thấm dần qua các khe đó, nhất là khi có lực ép. Để biến vải dệt thành vải chống thấm, nhà sản xuất phủ lên một mặt vải, thường là mặt trong, một lớp polymer liền mạch. Lớp này lấp kín khe hở giữa các sợi, tạo thành một màng không cho nước lỏng đi qua.
PU, viết tắt của polyurethane, là loại polymer phủ phổ biến vì mềm, dẻo, bám tốt vào sợi tổng hợp và có thể làm mỏng. Lớp phủ thường trông như một mặt bóng nhẹ hoặc hơi mờ ở mặt trong áo; sờ vào thấy trơn hoặc hơi cao su. Có áo phủ một lớp, có áo phủ hai ba lớp để kín hơn. Lớp phủ càng dày thì càng kín nước nhưng vải càng cứng, nặng và kém thoáng.
Ở mặt ngoài, nhiều vải dù còn được xử lý thêm lớp trượt nước để nước lăn thành hạt. Lớp ngoài này không phải lớp chống thấm chính; nó chỉ giúp vải không bị ngấm nước ở bề mặt, giữ áo nhẹ khi mưa. Khi lớp ngoài mòn, vải ngấm nước thành mảng sẫm nhưng nước vẫn chưa vào trong, miễn là lớp PU bên trong còn tốt. Phân biệt hai lớp này giúp bạn hiểu áo đang hỏng ở đâu.
Vì sao vải dù phủ PU được dùng nhiều
Bền với gấp và cọ xát. Sợi vải dệt chịu kéo tốt, nên áo vải dù ít rách ở cổ, nách và đũng như áo nhựa mỏng. Gấp đi gấp lại không để lại vết gãy trắng như nhựa PVC trong.
Nhẹ ở cùng độ bền. Để đạt cùng độ chịu rách, áo nhựa phải dày và nặng hơn nhiều. Vải dù mỏng vẫn dai nhờ cấu trúc sợi.
Mềm và ít tiếng động. Áo vải rủ theo người, không cứng đơ khi trời lạnh, không sột soạt to như nhựa, hợp mặc đi làm, đi bộ.
May được nhiều chi tiết. Vải may được túi, nẹp che khoá, cổ đứng, mũ trùm có vành, đai, khe thông hơi. Áo nhựa hàn khó làm những chi tiết phức tạp như vậy.
Khô nhanh hơn áo có lớp lót dày. Mặt ngoài vải dù trơn, nước lắc là rơi; nếu không có lớp lót bông, áo treo ở chỗ thoáng chừng một hai giờ là khô, tiện cho người phải mặc lại ngay buổi chiều.
Dễ phối màu và kiểu dáng. Vải nhuộm được nhiều màu, in hoạ tiết, nên áo vải dù có thể trông giống áo khoác thường, hợp với người không thích vẻ ngoài áo mưa nhựa.
Vì sao lớp PU bị dính, bong tróc theo thời gian
Nguyên nhân thường được nhắc đến nhất là thuỷ phân: các liên kết trong một số loại polyurethane bị phân cắt dần khi tiếp xúc lâu với hơi nước, nhất là khi kèm nhiệt độ cao. Khí hậu nóng ẩm và thói quen gấp áo khi còn ướt tạo đúng điều kiện đó. Khi bị thuỷ phân, lớp PU mềm ra, dính tay, có mùi lạ, sau đó khô cứng, nứt và bong thành vảy trắng hoặc vàng.
Ngoài độ ẩm, các yếu tố khác góp phần: nhiệt độ cao trong cốp xe phơi nắng, tia cực tím khi phơi nắng gắt nhiều giờ, cọ xát lặp lại ở vai dưới quai ba lô và ở đùi khi ngồi xe, giặt bằng chất tẩy mạnh, sấy nóng. Mồ hôi và dầu từ da cũng tác động lên mặt trong, nơi lớp phủ tiếp xúc trực tiếp với người. Đó là lý do áo hay bong trước ở cổ, vai, nách.
Mức độ bền của lớp phủ khác nhau tuỳ công thức PU và cách phủ, và người mua thường không có thông tin này. Vì vậy cách thực tế nhất là chọn áo có lớp lưới lót bảo vệ mặt trong, bảo quản đúng cách, và chấp nhận rằng áo vải dù phủ PU có tuổi thọ; khi lớp phủ đã bong mảng lớn, vá hay phủ lại chỉ là giải pháp tạm.
Nhận biết tình trạng lớp phủ qua dấu hiệu
Bạn có thể tự kiểm áo vải dù đang ở giai đoạn nào bằng cách lộn mặt trong ra quan sát và sờ. Bảng dưới gom các dấu hiệu thường gặp.
| Dấu hiệu ở mặt trong | Ý nghĩa | Nên làm gì |
|---|---|---|
| Bề mặt trơn, đều màu, không dính | Lớp phủ còn tốt | Tiếp tục dùng, bảo quản khô |
| Hơi dính tay, có mùi chua nhẹ hoặc mùi lạ | Lớp phủ bắt đầu xuống cấp | Rửa nhẹ, phơi khô kỹ trong bóng râm, kiểm thấm ở vai |
| Các nếp gấp có vệt trắng, nứt li ti | Lớp phủ đã giòn ở chỗ gấp | Nước sẽ rỉ theo vệt nứt; cân nhắc thay hoặc dùng áo cho mưa nhỏ |
| Bong thành vảy, rơi bột trắng | Lớp phủ đã hỏng ở vùng đó | Vải không còn chống thấm ở vùng bong; phủ lại chỉ là tạm, nên thay áo |
| Băng dán đường may bong mép | Keo băng dán xuống cấp | Đường may sẽ rỉ; có thể dán lại tạm, xem chuyên mục bảo quản |
Kiểm theo bảng này đầu mỗi mùa mưa. Áo ở hai dòng cuối không nên dùng cho chuyến đi xa hay ngày mưa lớn; một chiếc áo đang bong lớp phủ thường thấm ở đúng những chỗ quan trọng nhất là vai và đùi.
Chọn áo vải dù phủ PU khi mua
Nhìn ngoài, các áo vải dù trông gần giống nhau. Vài bước kiểm tra giúp bạn phân biệt áo được làm cẩn thận với áo làm sơ sài.
- Lộn mặt trong ra: lớp phủ phải phủ đều, không có chỗ loang, chỗ mỏng thấy rõ sợi vải.
- Tìm băng dán đường may ở vai, mũ trùm, nách, đũng quần. Không có băng dán thì dù lớp phủ tốt, đường may vẫn thấm.
- Xem áo có lớp lưới hoặc vải lót mỏng bên trong không. Lớp lót bảo vệ lớp phủ khỏi cọ xát với người, giúp áo bền hơn.
- Gập mạnh một góc áo vài lần rồi mở ra: lớp phủ tốt không để lại vệt trắng.
- Ngửi mặt trong: mùi hoá chất quá nồng hoặc mùi chua có thể là dấu hiệu áo tồn kho lâu trong điều kiện nóng ẩm.
- Hỏi ngày sản xuất hoặc thời gian lưu kho nếu có thể; áo vải phủ PU để quá lâu trong kho nóng có thể đã xuống cấp trước khi bán.
- Đọc thông tin chống thấm nếu có (cột nước), nhưng đừng coi đó là tiêu chí duy nhất.
Một chiếc áo vải dù phủ đều, có băng dán và lớp lót thường đáng giá hơn một chiếc áo ghi thông số cao nhưng mặt trong phủ loang, đường may trần.
Dùng và cất để lớp PU sống lâu hơn
Thói quen quan trọng nhất là không bao giờ gấp áo khi còn ướt. Về đến nơi, treo áo lên, lộn mặt trong ra nếu ẩm, để khô hoàn toàn rồi mới gấp. Áo vải dù khô nhanh hơn áo có lớp lót dày; trong mùa nồm, có thể cần quạt nhẹ. Đây là bước phòng thuỷ phân hiệu quả nhất vì nó cắt bớt thời gian lớp phủ ngâm trong hơi ẩm.
Không để áo trong cốp xe phơi nắng nhiều ngày liền. Nếu phải để áo trong xe, chọn chỗ ít nóng, hoặc thỉnh thoảng mang ra phơi thoáng. Không sấy nóng, không là ủi lên mặt phủ, không giặt bằng chất tẩy mạnh. Khi bẩn, giặt tay hoặc giặt máy chế độ nhẹ với chất giặt dịu, xả kỹ, phơi trong bóng râm.
Cất áo qua mùa khô ở nơi thoáng, không gấp quá chặt, không bọc kín trong túi nhựa nơi ẩm. Đầu mùa mưa sau, lộn mặt trong ra kiểm theo bảng ở trên. Nếu lớp phủ đã có dấu hiệu dính, áo vẫn có thể dùng cho mưa nhỏ, quãng ngắn, nhưng nên chuẩn bị áo thay thế. Các cách phủ chống thấm lại tại nhà và giới hạn của chúng được bàn trong chuyên mục bảo quản, giặt và sửa áo mưa.
Vải dù phủ PU trong từng kiểu áo: chỗ mạnh, chỗ yếu
Cùng một loại vải, nhưng khi may thành các kiểu áo khác nhau, lớp phủ chịu những kiểu tác động khác nhau. Biết trước chỗ nào chịu nặng giúp bạn kiểm đúng chỗ khi mua và khi bảo quản.
| Kiểu áo | Chỗ lớp phủ chịu nặng nhất | Lưu ý khi chọn |
|---|---|---|
| Áo bộ đi xe máy | Vai, ngực, đùi, đũng — nơi nước ép mạnh khi chạy và nơi cọ với yên | Ưu tiên bộ có lớp lót lưới và băng dán đủ ở đũng, đùi |
| Áo măng tô đi bộ | Vai dưới quai túi xách, lưng dưới quai ba lô | Chọn vải dày hơn ở vai hoặc có miếng gia cố |
| Áo cánh dơi vải | Cổ, góc nối mũ trùm, mép vạt bị gió giật | Kiểm đường nối cổ; vạt vải ướt nặng, cần cách gom |
| Áo khoác mưa nhẹ | Nếp gấp khi cuộn vào túi, vai | Cuộn đổi chiều mỗi lần, không nhồi ẩm |
| Quần mưa | Mông, đầu gối, mặt trong ống quần cọ với nhau | Chọn quần có gia cố mông và gối nếu chạy xe nhiều |
Một điểm chung: những chỗ chịu nặng nhất cũng là những chỗ bạn ít nhìn thấy khi áo treo trên giá. Lộn mặt trong ra và xem đúng các vùng này, đó là nơi lớp phủ quyết định áo còn kín hay không sau vài tháng.
Nếu bạn chạy xe nhiều và hay đeo ba lô, vải dù phủ PU mỏng sẽ mòn ở vai và lưng nhanh hơn người chỉ đi bộ. Khi đó hoặc chọn vải dày hơn, hoặc đeo ba lô bên trong áo, hoặc dùng bọc ba lô riêng để quai không cọ trực tiếp lên vai áo. Thay đổi nhỏ này thường kéo dài tuổi áo thêm đáng kể.
Câu hỏi thường gặp
Vải dù phủ PU và vải dù phủ PVC khác nhau thế nào?
Cả hai đều là vải dệt có lớp phủ chống thấm. Lớp PVC thường dày hơn, kín hơn, nặng hơn và cứng hơn khi trời lạnh; lớp PU mỏng, mềm, nhẹ hơn nhưng dễ bị thuỷ phân trong môi trường nóng ẩm. Áo dùng cho mưa lớn, nặng nhọc hay có lớp PVC; áo mặc hằng ngày, đi bộ hay dùng PU.
Áo vải dù phủ PU có thoáng khí không?
Lớp PU thông thường gần như kín, nên áo vẫn bí khi mặc lâu, dù dễ chịu hơn nhựa vì vải mềm. Có loại PU được làm để cho hơi ẩm khuếch tán qua, gọi là lớp phủ thoáng khí, thường được ghi rõ trên thông tin sản phẩm.
Lớp phủ đã bong có phủ lại được không?
Có các sản phẩm phủ chống thấm dạng quét hoặc xịt cho vải. Chúng có thể giúp tạm thời ở vùng nhỏ, nhưng khó đạt độ kín và độ bền như lớp phủ gốc, nhất là khi phải cạo bỏ phần bong cũ. Làm ở nơi thoáng, đọc kỹ nhãn, không pha trộn sản phẩm.
Vì sao áo vải dù mới mua đã thấm ở vai?
Nguyên nhân thường gặp là đường may vai không có băng dán, hoặc quai ba lô ép nước qua vải. Kiểm mặt trong vai áo; nếu chỉ thấy chỉ trần, nước theo lỗ kim vào trong. Lúc đó lỗi ở cách làm áo chứ không ở lớp phủ.
Áo vải dù phủ PU có giặt máy được không?
Nhiều áo giặt máy được ở chế độ nhẹ, nước không nóng, nhưng xem nhãn giặt trước. Không dùng nước xả vải, không vắt mạnh, không sấy nóng. Giặt ít thôi, chỉ khi thật bẩn, vì mỗi lần giặt đều làm lớp phủ và băng dán mòn thêm.
Áo vải dù phủ PU dùng được bao lâu?
Không có con số chung, vì tuỳ chất lượng lớp phủ, cách dùng, khí hậu và cách cất. Áo được phơi khô sau mỗi lần dùng, cất nơi thoáng thường dùng được vài mùa; áo hay bị gấp ướt, để cốp nóng có thể xuống cấp ngay trong mùa đầu.