Mùi nhựa của áo mưa mới chủ yếu đến từ các chất dễ bay hơi còn sót lại trong quá trình sản xuất như một phần chất hoá dẻo, dung môi, chất ổn định và phụ gia; mùi thường nồng nhất ở áo PVC, nhẹ hơn ở EVA, TPU, và giảm dần khi áo được để thoáng vài ngày.
Mùi không phải là thước đo chính xác cho việc áo an toàn hay không: có áo mùi nhẹ vẫn có thể chứa chất không mong muốn, có áo mùi rõ nhưng chỉ là dung môi bay hết sau vài ngày. Bài này giải thích nguồn gốc các loại mùi, phân biệt mùi nhựa mới với mùi mốc của áo cũ, khi nào nên đổi áo, và cách giảm mùi mà không làm hỏng áo.
Mùi nhựa đến từ đâu
Áo mưa nhựa được làm từ polymer cộng với nhiều phụ gia. Với PVC, phụ gia lớn nhất là chất hoá dẻo để nhựa mềm; ngoài ra có chất ổn định nhiệt, chất tạo màu, chất bôi trơn trong quá trình cán tấm. Với vải phủ, lớp phủ ban đầu ở dạng dung dịch hoặc dạng nhão, có thể có dung môi. Một phần nhỏ của các chất này dễ bay hơi, thoát dần ra không khí và tạo ra mùi.
Mùi nồng nhất khi áo vừa ra khỏi dây chuyền và được gói kín ngay trong túi nhựa. Chất bay hơi không thoát được, dồn lại trong túi, nên khi bạn mở gói, mùi xộc lên. Áo được để thoáng một thời gian trước khi đóng gói, hoặc được mở ra phơi vài ngày, mùi giảm rõ rệt vì phần lớn chất dễ bay hơi đã thoát đi.
Nhiệt độ làm mùi mạnh hơn. Áo để trong cốp xe nắng, trong kho hàng nóng, hoặc mặc ngay dưới trời nắng sẽ có mùi rõ hơn cùng chiếc áo đó để ở chỗ mát. Đây cũng là lý do nhiều người thấy áo mưa "bốc mùi" khi lấy ra khỏi cốp xe vào buổi trưa.
Mùi theo chất liệu: thường gặp gì
Mỗi chất liệu có mùi đặc trưng ở mức độ khác nhau. Bảng dưới mô tả xu hướng chung, không áp dụng tuyệt đối cho mọi sản phẩm.
| Chất liệu | Mùi khi mới | Thời gian giảm mùi khi để thoáng | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| PVC dẻo | Thường rõ, mùi nhựa đặc trưng | Vài ngày đến vài tuần tuỳ độ dày | Có thể có mùi trở lại khi để nơi nóng |
| Vải phủ PVC | Rõ ở mặt phủ | Vài ngày đến vài tuần | Mặt vải ít mùi hơn mặt phủ |
| EVA, PEVA | Thường nhẹ | Vài ngày | Không cần chất hoá dẻo |
| TPU | Thường nhẹ | Vài ngày | Ít phụ gia bay hơi hơn PVC |
| Vải phủ PU | Nhẹ đến vừa, có khi mùi hoá chất | Vài ngày | Mùi chua khi cũ là dấu hiệu lớp phủ xuống cấp |
Thời gian giảm mùi trong bảng là mô tả kinh nghiệm phổ biến, không phải số liệu đo; nó phụ thuộc vào độ dày, độ thoáng nơi để, nhiệt độ. Nếu áo có mùi quá nồng kéo dài sau nhiều ngày để thoáng, đó là dấu hiệu nên cân nhắc đổi áo.
Mùi có nói lên áo độc hay không
Mùi không phải thước đo độc tính. Mũi người nhạy với một số chất ở nồng độ rất thấp và không ngửi được một số chất khác. Một áo ít mùi không chắc chắn chứa ít chất đáng lo hơn một áo nhiều mùi.
Không có cơ sở để kết luận cho từng chiếc áo. Muốn biết một sản phẩm có chứa chất bị hạn chế hay không, cần thử nghiệm trong phòng thí nghiệm. Người mua không làm được việc này tại quầy.
Quy định khác nhau theo thị trường và loại sản phẩm. Nhiều nơi có quy định hạn chế một số chất trong sản phẩm, đặc biệt đồ dùng cho trẻ em. Người mua có thể ưu tiên sản phẩm có thông tin nhà sản xuất, công bố chất lượng rõ ràng.
Mùi gây khó chịu là lý do đủ để tránh. Dù không kết luận được về độc tính, mùi làm đau đầu, khó chịu khi mặc là lý do chính đáng để để áo thoáng lâu hơn hoặc chọn áo khác.
Người nhạy cảm nên thận trọng hơn. Người dễ dị ứng, có bệnh hô hấp, phụ nữ mang thai, trẻ nhỏ thường được khuyên tránh tiếp xúc lâu với mùi hoá chất nồng. Nếu có triệu chứng bất thường khi tiếp xúc, nên hỏi ý kiến bác sĩ.
Giảm mùi áo mưa mới một cách an toàn
Phần lớn mùi nhựa mới giảm đáng kể bằng cách để áo thoáng khí. Các bước dưới không dùng hoá chất, không làm hỏng áo.
- Mở gói ngay khi mua về, không để áo trong túi nhựa kín.
- Trải hoặc treo áo ở nơi thoáng gió, có bóng râm, như ban công có mái che, hiên nhà. Mở hết khuy, khoá, lộn mặt trong ra nếu là áo vải phủ.
- Để vài ngày, mỗi ngày lật áo một lần để các mặt đều được thoáng.
- Có thể rửa nhẹ bằng nước sạch pha chút xà phòng loãng, tráng kỹ, rồi phơi trong bóng râm; nước giúp cuốn đi một phần chất bám bề mặt.
- Không phơi nắng gắt nhiều giờ để "đốt mùi": nhiệt làm mùi bốc mạnh hơn lúc đó và có thể làm nhựa lão hoá nhanh.
- Không dùng nước hoa, chất tạo mùi phủ lên; mùi sẽ chồng lên nhau và không giải quyết nguyên nhân.
- Sau vài ngày, ngửi lại. Nếu còn nồng, để thêm; nếu vẫn nồng sau một thời gian dài, cân nhắc đổi áo.
Đừng dùng xăng, cồn đậm đặc, dung môi tẩy rửa hay chất tẩy mạnh để khử mùi. Chúng có thể hoà tan một phần nhựa, làm áo dính, giòn hoặc đổi màu, và tự chúng cũng có mùi, có hại khi hít nhiều.
Mùi hôi của áo cũ là chuyện khác
Mùi nhựa mới khác hẳn mùi của áo đã dùng một thời gian. Áo cũ có thể có mùi ẩm mốc, mùi chua, mùi hôi giống khăn ướt để lâu. Nguyên nhân thường là áo bị gấp khi còn ướt, mồ hôi và bụi bẩn đọng trên mặt trong, nấm mốc phát triển ở đường may, khuy bấm, lớp lót lưới. Với áo vải phủ PU, mùi chua kèm mặt trong dính tay còn là dấu hiệu lớp phủ đang bị thuỷ phân.
Mùi mốc không giảm bằng cách để thoáng một hai ngày như mùi nhựa mới. Áo cần được làm sạch: rửa bằng nước xà phòng loãng, chú ý đường may và lớp lót, tráng kỹ, phơi khô hoàn toàn ở chỗ thoáng. Đốm mốc đen bám sâu ở đường hàn, đường may rất khó làm sạch hẳn. Các cách xử lý mốc chi tiết và lưu ý an toàn khi dùng chất tẩy được bàn trong chuyên mục bảo quản, giặt và sửa áo mưa.
Phòng mùi cho áo cũ đơn giản hơn chữa: không gấp áo ướt, phơi khô mặt trong sau mỗi lần dùng, không cất áo trong cốp xe ẩm nhiều ngày. Nếu nhà hay bị nồm, mở áo ra cho thoáng định kỳ. Chuyện chống nồm cho cả căn nhà là một chủ đề khác, nằm ngoài phạm vi chuyên mục chất liệu này.
Chọn áo ít mùi ngay từ lúc mua
Nếu bạn nhạy cảm với mùi, vài điểm sau giúp giảm khả năng mua phải áo nồng mùi.
- Ưu tiên chất liệu ít phụ gia bay hơi: EVA, TPU thường ít mùi hơn PVC dẻo cùng độ dày.
- Ngửi trước khi mua nếu được: mở góc túi, ngửi gần; mùi quá nồng ngay cả ở cửa hàng thoáng là dấu hiệu nên chọn áo khác.
- Tránh áo để lâu trong kho nóng: áo có bề mặt dính, màu loang, túi đựng đọng hơi là dấu hiệu tồn kho trong điều kiện không tốt.
- Chọn sản phẩm có thông tin rõ ràng: nhà sản xuất, chất liệu, hướng dẫn sử dụng, đặc biệt khi mua cho trẻ em.
- Mua online: đọc mô tả chất liệu, nhận hàng thì mở ra để thoáng ngay; nếu mùi bất thường kéo dài, liên hệ người bán theo chính sách đổi trả.
- Áo cho trẻ: ngoài mùi, kiểm các tiêu chí an toàn thiết kế như không dây rút cổ, mũ trùm không che mắt.
Không có chất liệu nào hoàn toàn không mùi khi mới. Mục tiêu thực tế là chọn áo có mùi nhẹ, giảm nhanh khi để thoáng, và có nguồn gốc rõ ràng.
Mùi khét khi áo chạm ống xả: dấu hiệu cần dừng ngay
Có một loại mùi khác hẳn: mùi khét, cay của nhựa bị nóng chảy. Nó thường xuất hiện khi mép áo cánh dơi, vạt sau hoặc ống quần mưa chạm vào ống xả nóng của xe máy. Nhựa chảy dính vào ống xả, có thể bốc khói, và trong trường hợp xấu có thể bắt lửa.
Nếu ngửi thấy mùi khét khi đang chạy xe trong mưa, hãy giảm tốc, tấp vào lề an toàn, kiểm phần áo gần ống xả. Gỡ phần áo đang chạm, không dùng tay trần chạm vào ống xả nóng hoặc nhựa đang chảy. Phần áo bị chảy thủng nên được vá hoặc thay, vì nó sẽ rách thêm ở đó.
Cách phòng là gom vạt áo tránh xa phía ống xả, chọn áo bộ thay cho áo vạt rộng nếu xe có ống xả thấp, và khi dừng xe lâu thì để ý áo không rủ xuống chạm vào ống xả. Khói từ nhựa cháy, đặc biệt là PVC, không nên hít.
Một số xe có tấm chắn nhiệt ống xả; tấm chắn giúp giảm nguy cơ nhưng không loại bỏ được, vì phần cổ ống xả gần động cơ vẫn rất nóng. Áo mưa nhựa cũng không phải là đồ chống cháy; đừng dùng áo mưa để che hay bọc các bộ phận nóng của xe khi vừa tắt máy.
Mùi nhựa trong không gian kín: cốp xe, tủ đồ, phòng ngủ
Nơi bạn cất áo ảnh hưởng nhiều đến mùi bạn ngửi thấy, và đến những người dùng chung không gian đó.
- Cốp xe máy: kín và nóng vào ban ngày, mùi tích tụ, mở cốp là xộc lên. Mở cốp cho thoáng khi xe đỗ ở chỗ râm, lấy áo ra phơi định kỳ.
- Cốp ô tô: nhiệt độ có thể rất cao khi đỗ nắng; áo PVC để lâu có thể dính và mùi nồng. Để áo trong túi thoáng, mang ra phơi thường xuyên.
- Tủ quần áo: áo mới còn mùi không nên cất chung với quần áo mặc hằng ngày, vì mùi có thể bám sang vải.
- Phòng ngủ, phòng trẻ nhỏ: không nên treo áo mới đang thoáng mùi trong phòng ngủ, đặc biệt phòng có trẻ nhỏ; chọn ban công, hiên nhà.
- Cửa hàng bán áo mưa: nhiều áo mới gói kín trong một không gian nhỏ làm mùi đậm đặc; chủ cửa hàng nên thông gió tốt cho chỗ bày và kho.
Nguyên tắc chung là để mùi có đường thoát ra ngoài trời thay vì tích tụ trong không gian kín nơi người ở. Khi áo đã hết mùi nồng, cất ở đâu cũng được miễn là khô và mát.
Câu hỏi thường gặp
Mùi áo mưa mới bao lâu thì hết?
Thường giảm rõ sau vài ngày để thoáng, áo dày có thể lâu hơn. Mùi có thể quay lại nhẹ khi áo bị nóng. Nếu sau vài tuần để thoáng vẫn nồng khó chịu, cân nhắc đổi sản phẩm.
Có nên giặt áo mưa mới bằng máy để hết mùi?
Không nên giặt máy áo nhựa. Rửa tay nhẹ bằng nước xà phòng loãng, tráng sạch, phơi trong bóng râm là đủ. Áo vải phủ có thể giặt máy nhẹ nếu nhãn cho phép, nhưng để thoáng thường hiệu quả hơn giặt.
Có thể dùng baking soda để khử mùi áo mưa không?
Một số người rắc hoặc lau bằng dung dịch baking soda loãng rồi tráng lại. Cách này nhìn chung dịu nhẹ, nhưng hiệu quả với mùi nhựa mới không rõ bằng để thoáng. Tráng kỹ để không còn bột bám trên mặt áo.
Áo mưa trẻ em có mùi nhựa có nên dùng không?
Nên mở ra để thoáng vài ngày trước khi cho trẻ mặc. Chọn sản phẩm có thông tin nhà sản xuất rõ ràng. Nếu mùi vẫn nồng hoặc trẻ khó chịu, nên đổi áo. Khi trẻ có biểu hiện bất thường, nên đưa trẻ đi khám.
Vì sao áo để trong cốp xe lâu lại có mùi nồng hơn?
Nhiệt độ cao trong cốp làm chất bay hơi thoát ra nhiều hơn, và không gian kín giữ mùi lại. Với PVC, nhiệt còn thúc chất hoá dẻo di chuyển ra bề mặt. Mở cốp cho thoáng, lấy áo ra phơi định kỳ.