Mặt trong áo mưa ướt sau vài giờ mặc phần lớn là do hơi nước từ cơ thể gặp lớp áo lạnh hơn rồi ngưng lại thành giọt, không phải do nước mưa thấm qua. Cơ thể người lao động thải ra một lượng hơi nước đáng kể mỗi giờ, nhất là khi làm việc nặng. Áo nhựa kín hoàn toàn không cho hơi này thoát ra, nên nó đọng lại bên trong.
Muốn mặc áo mưa cả ngày mà không bí, có ba hướng cộng lại: chọn áo có khả năng thoát hơi hoặc có lỗ thông gió, mặc lớp bên trong đúng loại, và có nhịp mở áo, nghỉ, thay đồ trong ca. Không chiếc áo nào giải quyết được hết; người làm ngoài trời lâu năm thường kết hợp cả ba. Phần cuối bài có mục về da và sức khoẻ khi ủ ẩm nhiều ngày, vì đó là hệ quả hay bị xem nhẹ.
Hơi nước từ người đi đâu khi mặc áo mưa
Da người luôn thoát hơi nước, kể cả khi chưa thấy mồ hôi. Khi vận động, mồ hôi tăng lên để làm mát cơ thể. Bình thường hơi nước này bay vào không khí; khi mặc áo mưa, nó bị giữ lại trong khoảng không giữa da và áo. Không khí trong khoảng đó nhanh chóng trở nên ẩm.
Mặt ngoài áo bị nước mưa và gió làm lạnh. Khi không khí ẩm bên trong chạm vào mặt trong lạnh, nhiệt độ của nó giảm xuống dưới điểm sương, hơi nước ngưng lại thành giọt, giống như cốc nước đá đọng nước bên ngoài. Trời càng lạnh, mưa càng to, người càng vận động mạnh thì nước ngưng bên trong càng nhiều.
Đây là lý do một chiếc áo PVC dày hoàn toàn kín nước vẫn khiến người mặc "ướt như bị thấm" sau một buổi làm. Áo không hỏng; nó làm đúng việc của mình là chặn nước, nhưng nó chặn cả hai chiều. Người làm việc nhẹ, mặc ngắn thì không nhận ra; người làm việc nặng nhiều giờ thì đó là vấn đề chính.
Mức đọng nước còn phụ thuộc chênh lệch nhiệt độ giữa trong và ngoài. Mưa phùn lạnh mùa đông ở miền Bắc làm mặt trong áo đọng nhiều nước hơn mưa rào ấm mùa hè, dù lượng mồ hôi có khi ít hơn. Ngược lại, giữa trưa mưa nóng, áo không quá lạnh nên ít ngưng tụ, nhưng người lại đổ mồ hôi nhiều và thấy nóng bức.
Hiểu cơ chế này giúp tránh hai sai lầm: đổ lỗi cho áo rồi thay áo dày hơn, kín hơn, làm tình trạng tệ hơn; hoặc bỏ hẳn áo mưa vì "đằng nào cũng ướt", để rồi ướt mưa cộng gió, lạnh nhanh hơn nhiều.
Tự phân biệt: áo thấm hay hơi người ngưng tụ
Trước khi kết luận áo thấm, nên làm một phép thử đơn giản. Cách này không cần dụng cụ gì đặc biệt.
- Lấy áo khô, lộn mặt trong ra ngoài, trải phẳng phần vai và lưng.
- Đặt vài tờ giấy ăn khô lên mặt trong, chỗ hay ướt nhất khi mặc.
- Lật lại cho giấy nằm dưới, dội nước lên mặt ngoài như mưa vừa trong khoảng mười phút, có thể dùng vòi sen.
- Kiểm tra giấy: nếu giấy ướt từng đốm ở đúng vị trí, áo đang thấm ở đó, thường là đường may, lỗ kim hoặc lớp phủ đã mòn.
- Nếu giấy khô hoàn toàn, áo không thấm; nước bên trong khi mặc là hơi người ngưng tụ.
- Lặp lại riêng với đường may vai, đường may đáy quần, khoá kéo, vì đó là ba chỗ thấm hay gặp nhất.
Kết quả phép thử chỉ đường đi tiếp: áo thấm thì sửa hoặc thay áo; áo không thấm mà vẫn ướt bên trong thì việc cần làm là tăng thoát hơi, không phải tìm áo kín hơn.
Các cách thoát hơi trên áo mưa
Có hai nhóm giải pháp: chất liệu cho hơi nước đi qua, và thiết kế tạo lối cho không khí lưu thông. Mỗi nhóm có giới hạn riêng.
| Giải pháp | Cách hoạt động | Ưu điểm | Giới hạn |
|---|---|---|---|
| Vải có màng hoặc lớp phủ thoát hơi | Lớp màng có lỗ rất nhỏ hoặc chất ưa nước cho phân tử hơi nước đi ra, giọt nước mưa không vào | Thoát hơi liên tục mà vẫn kín nước | Thoát chậm khi bên ngoài cũng rất ẩm; giảm khi mặt ngoài bẩn hoặc ướt sũng |
| Lỗ thông gió ở lưng có nắp che | Không khí ẩm đi ra qua khe dưới nắp | Đơn giản, bền | Ít tác dụng khi đeo ba lô che lưng |
| Khoá kéo dưới nách | Mở để không khí lưu thông khi vận động | Tác dụng rõ khi làm việc nặng | Phải nhớ đóng khi mưa tạt ngang |
| Lớp lót lưới bên trong | Tạo khoảng hở giữa da và lớp chống thấm | Giảm cảm giác dính, ướt | Không loại bỏ hơi nước, chỉ phân tán |
| Áo dáng rộng, hở dưới | Khí ẩm thoát ra ở vạt | Thoáng tự nhiên | Ướt phần dưới, dễ vướng khi làm việc |
Với người lao động ngoài trời ở Việt Nam, nơi mưa thường đi kèm nóng ẩm, chất liệu thoát hơi chỉ giải quyết được một phần vì không khí bên ngoài cũng gần bão hoà hơi nước. Lỗ thông gió và thói quen mở áo khi mưa ngớt thường mang lại cảm giác dễ chịu rõ hơn.
Lớp áo bên trong quyết định cảm giác cả ngày
Tránh áo cotton dày làm lớp sát da. Cotton hút nước tốt nhưng khô rất chậm. Khi đã ướt mồ hôi, nó dính vào da, giữ lạnh khi nghỉ và gây cọ xát khi vận động. Đây là lớp tệ nhất để mặc dưới áo mưa nhiều giờ.
Ưu tiên sợi tổng hợp nhanh khô. Áo thun polyester hoặc sợi pha dạng thể thao kéo hơi ẩm ra khỏi da và khô nhanh. Chúng không làm áo mưa thoát hơi tốt hơn, nhưng làm người mặc thấy khô hơn với cùng một lượng hơi nước.
Mỏng thay vì dày khi trời nóng. Dưới áo mưa, nhiệt độ cơ thể tăng nhanh. Mặc dày làm đổ mồ hôi nhiều hơn, tạo thêm hơi nước. Mùa mưa nóng phía Nam, một lớp áo mỏng là đủ.
Thêm lớp giữ ấm khi trời lạnh, nhưng là lớp khô. Mùa mưa phùn rét, mặc thêm áo nỉ mỏng hoặc áo len mỏng ở giữa. Nếu lớp này ướt, nó mất phần lớn tác dụng giữ ấm, nên có lớp dự phòng để thay.
Quần bên trong cũng quan trọng. Quần jean dày dưới quần mưa nóng và nặng khi ẩm. Quần vải mỏng nhanh khô dễ chịu hơn cho người phải ngồi hoặc ngồi xổm lâu.
Nhịp mở áo, nghỉ và thay đồ trong ca
Người làm ngoài trời lâu năm ít khi mặc kín áo mưa liên tục. Họ có nhịp: mưa to thì kéo kín, mưa ngớt thì mở khoá ngực một đoạn, kéo mũ trùm ra sau, mở khoá nách nếu có. Mỗi lần mở như vậy, khí ẩm bên trong thoát ra, mặt trong áo khô bớt. Mưa ở Việt Nam, nhất là mưa rào mùa hè, thường có những quãng ngớt, và tận dụng những quãng đó tạo khác biệt lớn.
Giờ nghỉ là lúc quan trọng nhất. Ngồi nghỉ mà vẫn mặc nguyên áo mưa đọng nước bên trong thì cơ thể nguội đi trong lớp ẩm, nhanh lạnh. Cởi áo, treo lên lộn mặt trong ra, lau khô người, thay áo lót nếu có. Mười lăm phút nghỉ như vậy giúp ca chiều dễ chịu hơn nhiều so với mặc nguyên.
Mang một bộ đồ lót dự phòng trong túi kín nước. Với người giao hàng, công nhân, nông dân làm cả ngày, đây là món nhẹ nhất mà tác dụng nhiều nhất. Đổi tất khô giữa ca cũng tương tự: chân ẩm nhiều giờ là nguyên nhân phổ biến của phồng rộp và nấm kẽ chân.
Uống nước đủ cũng là một phần câu chuyện. Mặc áo mưa trong thời tiết nóng ẩm làm cơ thể mất nước qua mồ hôi mà người làm không để ý, vì trời mưa tạo cảm giác mát. Mệt mỏi, đau đầu, chuột rút trong ca mưa nóng có thể liên quan tới mất nước.
Da và sức khoẻ khi mặc áo mưa ẩm nhiều ngày
Da bị ủ ẩm nhiều giờ mỗi ngày, liên tục nhiều ngày, dễ gặp các vấn đề như hăm ở nách, bẹn, kẽ chân, nổi rôm, ngứa. Môi trường ấm ẩm cũng thuận lợi cho nấm da phát triển. Đây là chuyện thường gặp ở người làm ngoài trời mùa mưa, không có gì đáng xấu hổ, nhưng nên được xử lý đúng.
Phòng ngừa đơn giản: thay đồ khô ngay khi xong ca, tắm rửa, lau khô kỹ các nếp gấp da, phơi khô áo mưa và đồ lót, không mặc lại đồ còn ẩm từ hôm trước. Áo mưa có mùi hôi, mốc ở mặt trong cũng nên được giặt và phơi khô, vì mặt trong tiếp xúc gần với da.
Khi có ngứa, đỏ, bong vảy kéo dài nhiều ngày, mụn nước, vết loét hoặc chảy dịch, nên đi khám bác sĩ da liễu thay vì tự mua thuốc bôi. Nhiều loại thuốc bôi bán sẵn có thành phần không phù hợp với từng loại tổn thương da, dùng sai có thể làm tình trạng kéo dài hơn.
Người có bệnh nền như tiểu đường cần để ý hơn đến chân khi phải ngâm nước, mặc ủng ẩm nhiều giờ; vết xước nhỏ cũng nên được bác sĩ kiểm tra nếu lâu lành.
Chọn áo cho người làm ngoài trời cả ngày: tóm các tiêu chí
Gộp những điều trên lại, có thể rút ra một bộ tiêu chí cho chiếc áo mưa mặc cả ngày. Thứ nhất, kín nước thật ở vai, lưng và đường may, vì nếu áo đã thấm thì mọi bàn luận về thoát hơi đều vô nghĩa. Thứ hai, có ít nhất một cơ chế thoát hơi: lỗ thông gió có nắp, khoá nách, hoặc chất liệu thoát hơi. Thứ ba, có lớp lót lưới hoặc mặt trong không dính da.
Thứ tư, cổ áo và khoá ngực mở được dễ bằng một tay, kể cả khi đeo găng, để có thể mở áo nhanh khi mưa ngớt. Thứ năm, mũ trùm tháo được hoặc kéo ra sau gọn gàng. Thứ sáu, dáng vừa người làm việc: đủ rộng để có khoảng không khí lưu thông nhưng không rộng đến mức vướng.
Một chiếc áo đáp ứng các tiêu chí này thường đắt hơn áo nhựa thường khi mua, nhưng với người mặc nhiều giờ mỗi ngày, cách tính đúng là chi phí cho mỗi ngày mưa dễ chịu, không phải giá trên nhãn. Với người chỉ mặc ngắn để đi đường, áo nhựa kín đơn giản vẫn là lựa chọn hợp lý.
Cuối cùng, không có chiếc áo nào hoàn toàn không bí trong thời tiết nóng ẩm. Mục tiêu thực tế là giảm cảm giác bí đến mức làm việc được cả ca mà không phải bỏ áo, không phải ướt mưa.
Câu hỏi thường gặp
Áo mưa thoáng khí có thật sự không bí không?
Áo có màng hoặc lớp phủ thoát hơi giảm bí rõ khi trời mát và khô, nhưng trong mưa nóng ẩm ở Việt Nam, không khí ngoài cũng rất ẩm nên khả năng thoát hơi giảm nhiều. Kết hợp với lỗ thông gió và mở áo khi mưa ngớt mới cho cảm giác khác biệt.
Vì sao áo mưa mới vẫn bị ướt bên trong?
Thường là hơi nước từ cơ thể ngưng lại ở mặt trong lạnh, nhất là khi vận động mạnh hoặc trời lạnh. Làm phép thử dội nước lên mặt ngoài với giấy ăn đặt bên trong để biết áo có thấm thật hay không.
Mặc áo cotton bên trong áo mưa có được không?
Mặc ngắn thì không sao, nhưng mặc nhiều giờ thì cotton ướt mồ hôi, khô chậm, dính da và gây lạnh khi nghỉ. Áo sợi tổng hợp nhanh khô dễ chịu hơn nhiều cho người làm cả ngày.
Có nên khoét thêm lỗ thoáng trên áo mưa nhựa?
Không nên tự khoét, vì lỗ không có nắp che sẽ cho nước mưa vào và vết cắt dễ rách lan. Nếu cần thoát hơi, chọn áo có lỗ thông gió thiết kế sẵn hoặc mở khoá áo khi mưa ngớt.
Mặc áo mưa nhiều ngày bị ngứa da thì làm sao?
Thay đồ khô ngay sau ca, tắm và lau khô nếp gấp da, phơi khô áo mưa và đồ lót. Nếu ngứa, đỏ, bong vảy hoặc có mụn nước kéo dài, nên đi khám bác sĩ da liễu thay vì tự mua thuốc bôi.