Chọn ô đi mưa trước hết theo cách bạn đi: ô gấp gọn để trong túi xách, cặp, cho người đi bộ, đi xe buýt, tàu điện; ô dài che rộng, cầm chắc, hợp với người đi bộ quãng dài hay đi cùng trẻ nhỏ. Tiếp theo là khung: nan bằng sợi thuỷ tinh đàn hồi, bị gió lật ngược thì bật lại được, bền hơn nan thép mỏng hay gãy gập. Tán hai lớp có khe thông gió cho gió thoát qua, giảm việc ô bị lộn ngược.
Ô không phải đồ dùng khi đi xe máy, xe đạp: một tay cầm ô là một tay rời tay lái, và tán ô hứng gió kéo xe lệch. Khi có giông sét ở nơi trống trải, ô cũng không bảo vệ bạn; vào nhà hoặc nơi trú an toàn mới là việc cần làm. Phần dưới đi qua cấu tạo ô, các lựa chọn, cách cầm khi gió, và cách giữ ô bền.
Cấu tạo một chiếc ô và chỗ hay hỏng
Một chiếc ô gồm cán (thân giữa), tay cầm, khung nan (các nan dài đỡ tán và nan ngắn chống đẩy từ con chạy lên), con chạy trượt trên cán khi mở gập, và tán vải. Ô gấp có cán nhiều đoạn lồng vào nhau và nan có khớp gập; càng nhiều khớp, ô càng gọn nhưng càng nhiều chỗ yếu.
Chỗ hay hỏng nhất là khớp nối giữa nan dài và nan chống — gió lật ô làm khớp này bị bẻ ngược, gãy hoặc cong. Tiếp theo là đầu nan bung khỏi tán, cán ô gấp bị kẹt khi rút, nút bấm tự động hỏng lò xo. Ô rẻ thường hỏng ở những chỗ này sau vài lần gặp gió.
Vật liệu nan quyết định nhiều nhất độ bền khi gió: thép mỏng cứng nhưng cong hẳn khi bị bẻ, không tự trở lại; nhôm nhẹ nhưng mềm; sợi thuỷ tinh đàn hồi, uốn được rồi bật về, ít gãy hơn khi ô bị lật. Nhiều ô bền kết hợp: cán thép hoặc nhôm, nan sợi thuỷ tinh.
Tán vải phổ biến là polyester hoặc nylon dệt mịn có phủ chống thấm. Vải dệt càng dày, lớp phủ càng tốt thì càng ít thấm khi mưa to kéo dài. Đầu nan nên có nắp bọc tròn, khâu chắc vào tán; đầu nan trần dễ chọc thủng tán và nguy hiểm cho người xung quanh.
Ô gấp và ô dài
Mỗi loại hợp với một kiểu người dùng. Không có loại nào tốt hơn tuyệt đối.
| Ô gấp | Ô dài | |
|---|---|---|
| Kích thước khi gập | Gọn, bỏ túi xách, ba lô | Dài, phải cầm hoặc treo |
| Độ rộng tán | Thường nhỏ hơn | Thường rộng hơn, che được cả người và túi |
| Độ bền với gió | Nhiều khớp, yếu hơn nếu khung rẻ | Ít khớp, khung chắc hơn ở cùng mức giá |
| Tiện khi lên xe buýt, tàu | Gập nhỏ, cho vào túi đựng | Cồng kềnh, nhỏ nước lên người bên cạnh |
| Dùng thêm | Ít | Có thể làm gậy chống nhẹ trên đường bằng |
| Hợp với | Người đi làm, đi học, mang theo mọi ngày | Người đi bộ nhiều, đi cùng trẻ nhỏ, người lớn tuổi |
Nhiều người có cả hai: ô gấp luôn nằm trong túi xách cho những cơn mưa bất chợt, ô dài để ở nhà hoặc văn phòng cho những ngày biết trước mưa to và phải đi bộ xa.
Ô gấp có nút bấm tự động mở và đóng tiện khi lên xuống xe, vào nhà, nhưng thêm cơ cấu lò xo có thể hỏng. Nếu chọn loại này, thử bấm nhiều lần khi mua, kiểm ô mở đều, không giật mạnh.
Chống lật: những chi tiết có tác dụng
Tán hai lớp có khe thông gió. Lớp trên có khe hở chồng lên lớp dưới; khi gió thổi từ dưới lên, gió thoát qua khe thay vì đẩy lộn tán. Kiểu này giảm đáng kể việc ô bị lật trong gió vừa.
Nan sợi thuỷ tinh. Uốn cong rồi bật lại; ô bị lật có thể lật trở lại mà không gãy nan.
Số nan nhiều hơn. Tán được đỡ ở nhiều điểm, phân bố lực đều hơn. Ô tám nan là phổ biến; nhiều nan hơn thường chắc hơn nhưng nặng hơn.
Khớp nối chắc. Khớp kim loại có đinh tán chắc bền hơn khớp nhựa mỏng. Khớp là chỗ chịu lực bẻ ngược khi ô lật; khớp tốt thì nan cong mà không gãy rời.
Tán không quá rộng so với khung. Tán rộng hứng gió lớn; khung phải tương xứng. Ô quá rộng với khung mảnh là ô dễ lật.
Thử khi mua. Mở gập vài lần, lắc nhẹ tán, nhìn các khớp có rơ không, nan có thẳng đều không, tán có căng đều không. Một chiếc ô mới mà khớp đã lỏng thì gặp gió vừa là hỏng.
Cầm ô khi gió to
Ô chống lật tốt vẫn cần được cầm đúng khi gặp gió. Một vài thao tác:
- Nghiêng tán ô về phía gió thổi tới, để gió ép tán xuống thay vì luồn vào dưới tán.
- Hạ ô thấp hơn, gần đầu, giảm diện tích hứng gió và đòn bẩy lên tay.
- Cầm cán bằng hai tay khi gió mạnh, một tay ở tay cầm, một tay cao hơn trên cán.
- Ở góc phố, đầu cầu, giữa hai toà nhà cao, gió thường giật mạnh và đổi hướng — chuẩn bị trước khi đến đó.
- Nếu ô bị lật, quay tán đón gió để gió đẩy tán về hình dạng cũ, không giật mạnh tay.
- Khi gió quá mạnh, gập ô lại, tìm nơi trú. Một chiếc ô bị gió giật có thể kéo người mất thăng bằng, nan ô có thể đâm vào mắt người bên cạnh.
Đi trên vỉa hè đông người, giữ ô ở độ cao không quẹt vào mặt người khác, nghiêng ô sang bên khi đi ngang qua người khác. Đầu nan ô ngang tầm mắt người thấp hơn là một nguy cơ ít được nghĩ tới.
Ô và sét: điều cần biết
Khi có giông sét, ô không bảo vệ bạn. Ở nơi trống trải như bãi biển, cánh đồng, sân rộng, quảng trường, người là điểm nhô cao, cầm thêm một chiếc ô có cán và đầu nan kim loại càng làm bạn cao hơn. Ô cán gỗ, nan sợi thuỷ tinh không làm bạn an toàn khi có sét.
Khi nghe sấm, việc nên làm là vào trong toà nhà kiên cố hoặc ô tô có mui kim loại đóng kín cửa. Không trú dưới cây đơn độc, không đứng gần cột điện, cột cờ, hàng rào kim loại, không ở trên mặt nước. Nếu bị kẹt ngoài trời trống, tránh xa vật cao, không nằm sát đất, ngồi xổm khép chân. Đây là các nguyên tắc an toàn chung; chi tiết về sơ cứu khi có người bị sét đánh thuộc các bài cứu hộ — gọi cấp cứu ngay khi có người bị nạn.
Ở thành phố, giữa những toà nhà có hệ thống chống sét, người đi bộ trên vỉa hè ít bị đe doạ trực tiếp hơn ở nơi trống, nhưng giông còn kèm gió giật, cây đổ, biển quảng cáo rơi, và ô bị gió kéo. Trong cơn giông, nên vào trú trong toà nhà, không đứng chờ dưới gốc cây ven đường.
Một ngộ nhận khác là đứng dưới ô thì đỡ nguy hiểm vì "không bị ướt". Sét không phụ thuộc vào việc bạn ướt hay khô. Giông đến, tìm chỗ trú, đừng tiếp tục đi bộ ngoài trời chỉ vì có ô trong tay.
Ô cho trẻ nhỏ và đi cùng trẻ
Trẻ cầm ô và người lớn che ô cho trẻ đều cần vài lưu ý:
- Ô trẻ em nên nhỏ, nhẹ, đầu nan bọc tròn, không có đầu nhọn; một số ô trẻ em có tán trong suốt ở một phần để trẻ nhìn được phía trước.
- Trẻ nhỏ cầm ô thường hạ ô che mất tầm nhìn; ở đường đông xe, áo mưa an toàn hơn ô cho trẻ.
- Người lớn che chung một ô với trẻ: nghiêng ô về phía trẻ, nhưng nhớ chính bạn cũng cần nhìn đường.
- Không để trẻ chơi đùa mở gập ô gần mặt nhau vì nan ô có thể chọc vào mắt.
- Không cho trẻ cầm ô khi ngồi sau xe máy, xe đạp.
Trẻ lớn hơn, đã tự đi học, có thể dùng ô gấp nhỏ. Dạy trẻ gập ô trước khi qua đường đông, vì lúc qua đường cần nhìn hai bên và có tay để ra hiệu.
Áo mưa trẻ em, cách chọn size, mũ trùm an toàn có mục riêng của trang. Ô là đồ bổ sung, không thay áo mưa khi trẻ phải đi xa hay đi qua đường đông.
Ô ở nơi công cộng: lối vào, văn phòng, chỗ đông người
Mùa mưa, lối vào toà nhà, siêu thị, bệnh viện, trường học thường ướt trơn vì nước nhỏ từ ô và áo mưa. Giũ ô ở bên ngoài, gập lại trước khi bước vào, cho vào túi đựng ô nếu nơi đó có phát, hoặc để vào giá để ô. Một chiếc ô ướt cầm theo trong hành lang để lại vệt nước dài mà người phía sau có thể trượt chân.
Ở văn phòng, đừng để ô ướt gập kín dưới gầm bàn cả ngày. Mở ra ở chỗ có thể để ô, hoặc dựng ô dài vào giá chung. Ô để gập ướt cả ngày, chiều mang về đã có mùi và nan bắt đầu gỉ.
Ở chỗ đông người như trạm xe buýt, chợ, cổng trường giờ tan học, giữ ô cao hơn đầu người khác hoặc nghiêng sang bên, đi chậm. Nan ô ngang tầm mắt trẻ nhỏ và người thấp là nguy cơ thật; nhiều chấn thương mắt do đầu nan ô xảy ra đúng ở những chỗ chen chúc thế này.
Giữ ô bền qua nhiều mùa
Sau khi dùng, mở ô ra phơi ở nơi thoáng cho khô hẳn rồi mới gập. Ô gập khi còn ướt sẽ mốc tán, gỉ khớp nan và cán, lần sau mở ra có mùi. Không phơi dưới nắng gắt nhiều giờ liền vì tán vải bạc màu, lớp chống thấm bong, nan nhựa giòn.
Khi gập, vuốt các nếp tán theo nan cho gọn, quấn dây khoá lại. Ô gấp rút cán và gập nan đúng thứ tự, không ép. Khớp nan bị cong nhẹ có thể nắn lại cẩn thận; nan gãy thì có thể thay ở chỗ sửa ô, hoặc thay ô mới nếu khung đã yếu nhiều chỗ.
Tán ô mất khả năng chống thấm, nước ngấm qua vải chứ không trôi đi, có thể được phủ chống thấm lại bằng sản phẩm phù hợp, làm theo hướng dẫn trên nhãn ở nơi thoáng khí. Bài về bảo quản và phủ chống thấm của trang có thêm chi tiết. Một chiếc ô tốt, được chăm đúng, dùng được nhiều mùa mưa.
Câu hỏi thường gặp
Ô chống lật có thật sự không bị lật không?
Không có ô nào hoàn toàn không lật. Ô chống lật với tán hai lớp và nan sợi thuỷ tinh lật khó hơn, và khi lật thì thường bật lại mà không gãy. Trong gió quá mạnh, nên gập ô và tìm nơi trú.
Ô đen có chống nắng tốt hơn ô màu sáng không?
Tán màu tối hoặc có lớp phủ chắn sáng thường giảm ánh nắng xuyên qua tốt hơn tán màu nhạt mỏng. Nhưng trong mưa tối, ô đen làm bạn khó được nhìn thấy; ô màu sáng hoặc có viền phản quang an toàn hơn khi đi bộ ban đêm.
Có nên cầm ô khi đi xe đạp chậm không?
Không nên. Một tay cầm ô làm giảm khả năng điều khiển và phanh, ô hứng gió kéo lệch xe, và che tầm nhìn. Dùng áo mưa phù hợp cho xe đạp.
Ô bị mốc ở tán thì làm sao?
Mở ô, rửa tán bằng nước xà phòng nhẹ, chải nhẹ chỗ mốc, xả sạch và phơi khô hoàn toàn nơi thoáng. Không trộn các chất tẩy rửa với nhau. Mốc ăn sâu, có mùi không hết thì nên thay tán hoặc thay ô.
Mang ô lên xe buýt, tàu điện thế nào cho lịch sự?
Giũ nước ở ngoài trước khi lên, gập ô lại, cho vào túi đựng ô hoặc túi nilon. Cầm ô thẳng đứng, đầu ô hướng xuống sàn, không để nước nhỏ lên người bên cạnh hay đầu nan chĩa vào người khác.
Ô dài có dùng làm gậy chống được không?
Ô dài khung chắc có thể hỗ trợ nhẹ trên đường bằng. Nhưng ô không được thiết kế để chịu lực như gậy chống; người cần gậy để giữ thăng bằng nên dùng gậy chống thật, đầu cao su chống trơn.