Khi áo mưa thấm ở vai, nách, đáy quần hay dọc tay áo, chỗ thấm gần như luôn là đường may: lỗ kim không được dán kín, băng keo dán đường may đã bong mép, hoặc đường hàn nhựa bị tách. Thân áo còn tốt mà đường may thấm thì sửa được tại nhà bằng cách làm sạch, dán lại băng keo hoặc phủ một lớp keo đường may dành cho chất liệu đó, rồi thử kín nước.
Việc khó nhất không phải là sửa mà là tìm đúng chỗ. Nước thấm ở một điểm có thể lan ra theo lớp lót và hiện ra ở chỗ khác. Bài này đi từ cách tìm chỗ thấm, phân biệt ba kiểu đường nối, đến cách sửa từng kiểu và chỗ nên để thợ làm. Phần giải thích kỹ thuật may dán của từng kiểu áo thuộc chủ đề chất liệu; ở đây tập trung vào việc sửa.
Vì sao đường may là chỗ thấm đầu tiên
Mỗi mũi kim xuyên qua vải phủ hay tấm nhựa để lại một lỗ. Một đường may dài vài chục phân có hàng trăm lỗ như vậy. Chỉ may cũng hút nước theo kiểu bấc đèn, dẫn nước từ mặt ngoài vào trong. Vì thế áo mưa tốt không để đường may trần: nó được dán băng keo kín ở mặt trong, hoặc thay đường may bằng đường hàn nhiệt, hàn cao tần nối hai mép nhựa liền nhau.
Băng keo dán đường may bám vào lớp phủ bằng keo nóng chảy. Theo thời gian, nhiệt, ẩm, giặt, vắt và gập nhiều làm keo yếu đi, băng bong từ mép, nhất là ở chỗ đường may cong như vai, nách. Khi lớp phủ bên dưới thuỷ phân, băng keo bong theo vì nền đã hỏng.
Đường hàn nhựa thì không có lỗ kim, nhưng mối hàn có thể tách khi bị kéo căng mạnh hoặc khi nhựa lão hoá giòn. Áo mưa nhựa giá rẻ đôi khi có mối hàn hẹp, ít bám, tách sau vài lần mặc.
Vị trí hay thấm nhất có quy luật: vai (nơi nước mưa rơi trực tiếp và đường may chịu sức nặng của áo), nách (gập và kéo căng liên tục), đáy quần và mông (ngồi lên yên ướt, nước bị ép qua đường may), đường nối mũ trùm và nẹp khoá kéo.
Tìm đúng chỗ thấm
Đừng đoán theo chỗ thấy ướt trên quần áo bên trong. Làm phép thử có kiểm soát để khoanh đúng đường may cần sửa.
- Lộn mặt trong áo ra, quan sát dưới ánh sáng ngược: băng keo bong mép, nhăn, phồng, hay mối hàn có khe hở thường thấy được bằng mắt.
- Lộn áo lại, đặt vài tờ giấy ăn khô vào mặt trong ở những chỗ nghi ngờ, giữ bằng kẹp nhẹ.
- Dội nước từ vòi sen lên mặt ngoài ở từng vùng, mỗi vùng vài phút, bắt đầu từ vai.
- Kiểm giấy: đốm ướt nằm thẳng hàng theo đường may là đường may thấm; đốm ướt loang rộng giữa thân là lớp phủ hỏng, không phải đường may.
- Với quần, ngồi lên một chiếc ghế ướt khi đang mặc quần mưa vài phút, sau đó kiểm tra quần bên trong; cách này mô phỏng đúng áp lực khi ngồi yên xe.
- Đánh dấu nhẹ các đoạn thấm bằng phấn may ở mặt trong để biết chỗ sửa.
Nếu giấy ướt ở rất nhiều nơi trên thân áo chứ không chỉ theo đường may, vấn đề là lớp phủ chống thấm đã hỏng. Sửa đường may lúc này không giải quyết được.
Ba kiểu đường nối và cách sửa tương ứng
Mỗi kiểu đường nối cần một cách sửa khác. Xác định áo mình thuộc kiểu nào bằng cách nhìn mặt trong.
| Kiểu đường nối | Nhận biết ở mặt trong | Hỏng thường gặp | Cách sửa tại nhà |
|---|---|---|---|
| May rồi dán băng keo | Có dải băng hẹp chạy dọc đường may | Băng bong mép, phồng, tuột hẳn | Dán lại băng mới hoặc phủ keo đường may lên đường may |
| Hàn nhiệt, hàn cao tần | Hai mép nhựa liền nhau, không có lỗ kim | Mối hàn tách thành khe | Dán lại mép bằng keo dành cho chất liệu đó, thêm dải gia cố |
| May trần, không dán | Thấy lỗ kim và chỉ, không có băng | Thấm theo lỗ kim từ đầu | Phủ keo đường may dọc đường may ở mặt trong và mặt ngoài |
Áo mưa may trần không dán thường là áo giá rất thấp; phủ keo đường may giúp cải thiện đáng kể nhưng không bằng áo được dán kín từ nhà máy. Một số áo kết hợp nhiều kiểu: thân hàn, tay may dán; khi đó sửa từng đoạn theo đúng kiểu của đoạn đó.
Phủ keo đường may cho áo vải phủ chống thấm
Keo đường may là loại keo lỏng, khi khô tạo lớp dẻo bịt kín lỗ kim. Chọn loại ghi rõ dùng cho vải phủ PU hoặc vải chống thấm của đồ ngoài trời.
- Giặt sạch áo, phơi khô hoàn toàn. Keo không bám trên bề mặt bẩn hay ẩm.
- Lộn mặt trong ra. Nếu băng keo cũ đã bong một phần, bóc nhẹ phần bong lỏng, không cố bóc phần còn bám chắc.
- Lau dọc đường may bằng khăn sạch; nếu nhãn keo khuyên dùng chất làm sạch bề mặt thì làm theo, ở nơi thoáng khí.
- Căng phẳng đường may trên một tấm bìa hoặc tấm gỗ để keo không chảy vào nếp.
- Quét một lớp keo mỏng, đều dọc đường may, phủ rộng hơn đường may vài milimét mỗi bên. Lớp mỏng tốt hơn lớp dày; dày quá dễ nứt và cứng.
- Để khô theo thời gian ghi trên nhãn, không gập áo khi keo chưa khô.
- Thử lại bằng phép thử giấy ăn; nếu còn đốm, quét thêm lớp mỏng thứ hai ở đúng đoạn đó.
Keo đường may thường chứa dung môi. Làm ngoài trời hoặc nơi rất thoáng, xa lửa, đeo găng nếu nhãn khuyên, để xa trẻ em và vật nuôi, đậy nắp keo ngay sau khi dùng.
Sửa mối hàn tách trên áo nhựa
Áo nhựa PVC có mối hàn tách có thể dán lại bằng keo dành cho PVC mềm. Làm sạch và lau khô hai mép, quét keo mỏng lên cả hai mặt, chờ keo se mặt theo nhãn, ép hai mép lại với nhau từ một đầu sang đầu kia, đặt vật nặng phẳng lên, để khô hoàn toàn.
Vì mối hàn tách thường ở chỗ chịu lực, nên dán thêm một dải gia cố bằng nhựa PVC cùng loại ở mặt trong, phủ lên đường nối, rộng khoảng hai phân, bo tròn đầu. Dải gia cố chia lực kéo ra rộng hơn, giúp mối dán không bị bóc từ mép.
Áo nhựa PE mỏng có mối hàn tách gần như không dán bền được, vì keo bám kém trên PE. Băng dính trong khổ rộng dán hai mặt là cách cứu tạm. Với áo loại này, thay áo thường hợp lý hơn.
Áo EVA thì tuỳ loại keo; thử ở góc khuất trước. Nếu keo làm nhựa nhăn, phồng hay biến màu, đó là keo không hợp, dừng lại.
Không dùng bàn là, máy sấy tóc hay bật lửa để "hàn lại" mối hàn tại nhà. Nhựa áo mưa mỏng chảy rất nhanh, dễ thủng lỗ lớn hơn, và có nguy cơ bỏng, cháy, sinh khói độc.
Dán lại băng keo đường may: khi nào tự làm, khi nào nhờ thợ
Có bán băng keo đường may loại dán nóng, cần bàn là, và loại dán nguội. Loại dán nóng bám tốt hơn nhưng đòi hỏi kiểm soát nhiệt độ: quá nóng làm hỏng lớp phủ và nhựa, quá nguội thì băng không bám. Người chưa quen nên thử trên một mảnh vải vụn cùng loại trước, theo đúng nhiệt độ và thời gian ghi trên băng.
Với người dùng phổ thông, phủ keo đường may thường dễ làm và ít rủi ro hơn dán lại băng nóng. Kết quả không gọn đẹp bằng, nhưng kín nước tốt nếu làm đúng.
Nên nhờ thợ sửa đồ ngoài trời hoặc thợ may có kinh nghiệm với đồ chống thấm khi: áo có giá trị cao, áo có màng thoát hơi nhiều lớp, đường may cần sửa nằm ở vị trí khó như nẹp khoá, đường nối mũ trùm có nhiều lớp, hoặc băng keo bong trên diện rộng.
Khi nhờ thợ, hỏi rõ họ sẽ dán lại bằng gì, có làm ảnh hưởng tới phần còn tốt không, và có thử kín sau khi sửa không. Mang theo áo đã giặt sạch, khô để thợ dễ làm.
Phòng thấm đường may cho áo còn mới
Băng keo đường may và mối hàn bền lâu hơn nhiều nếu tránh được vài thứ. Thứ nhất, không vắt xoắn áo khi giặt; lực xoắn bóc băng keo từ mép. Thứ hai, không giặt nước nóng hay sấy nóng khi nhãn không cho phép; nhiệt làm keo nóng chảy mềm lại và bong.
Thứ ba, không gấp chặt áo theo cùng một nếp trong thời gian dài, nhất là gấp ngang qua đường may vai. Nếp gấp cố định làm băng keo nứt và mối hàn mỏi. Thứ tư, phơi khô kỹ trước khi cất; ẩm kéo dài làm lớp phủ bên dưới băng keo thuỷ phân, kéo băng bong theo.
Mặc đúng size cũng giảm tải cho đường nối: áo chật kéo căng đường may nách và đáy quần mỗi lần cử động. Với quần mưa, chọn cỡ có đáy quần đủ rộng cho tư thế ngồi xe.
Mỗi đầu mùa mưa, lộn áo ra soi các đường may chính. Phát hiện mép băng keo bắt đầu bong thì phủ một ít keo đường may ngay lúc đó; sửa một đoạn ngắn dễ hơn nhiều so với để bong cả đường.
Đường may của quần mưa: chỗ chịu áp lực nhất
Quần mưa của người đi xe máy chịu một kiểu áp lực mà áo không có: khi ngồi, toàn bộ trọng lượng người ép đáy quần và mông xuống yên đọng nước. Nước không chỉ rơi lên mà bị nén qua vải và đường may. Vì vậy quần mưa thường thấm ở đáy và mông trước mọi chỗ khác, kể cả khi áo vẫn kín hoàn toàn.
Đường may đáy quần thường là chỗ bốn mảnh vải gặp nhau, có nhiều lớp chồng và đường cong, băng keo khó dán phẳng nên dễ bong nhất. Khi sửa chỗ này, phủ keo đường may rộng hơn, phủ cả vùng giao nhau, và để khô thật lâu vì đây là chỗ chịu gập mỗi lần ngồi.
Một mẹo phòng ngừa đơn giản là lau khô yên xe trước khi ngồi hoặc dùng bọc yên khi đỗ ngoài mưa. Nước đọng trên yên ít đi thì đường may đáy quần đỡ phải chịu áp lực.
Nếu đáy quần đã sửa vài lần vẫn thấm, hoặc vải ở mông đã mòn mỏng do cọ xát với yên, quần đã đến tuổi thay. Nhiều bộ áo quần mưa có quần hỏng trước áo; mua riêng quần mưa thay thế là lựa chọn tiết kiệm.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao biết áo thấm ở đường may hay thấm cả thân?
Đặt giấy ăn khô ở mặt trong, dội nước lên mặt ngoài vài phút. Đốm ướt thẳng hàng theo đường may là đường may thấm. Đốm ướt loang ở giữa thân là lớp phủ chống thấm đã hỏng, sửa đường may không giải quyết được.
Có thể dùng keo dán sắt, keo con voi để dán đường may áo mưa không?
Không nên. Các loại keo khô cứng giòn, nứt khi áo gập, có thể làm hỏng nhựa và lớp phủ. Dùng keo đường may dành cho vải chống thấm hoặc keo dành cho PVC mềm, đúng với chất liệu áo, theo hướng dẫn trên nhãn.
Băng keo đường may bong một đoạn ngắn thì sửa thế nào?
Làm sạch, lau khô, ấn phần băng còn bám xuống, phủ một lớp keo đường may mỏng phủ qua mép bong và lấn ra hai bên vài milimét. Để khô theo nhãn rồi thử nước. Cách này dễ hơn bóc ra dán băng mới.
Áo mưa mới mua đã thấm ở vai có phải lỗi không?
Áo mới thấm ở đường may thường là lỗi dán hoặc hàn, hoặc áo vốn may trần không dán. Nếu còn trong thời gian đổi trả, nên báo nơi bán trước khi tự sửa, vì tự sửa có thể làm mất quyền đổi.
Dùng bàn là để dán lại băng keo đường may có an toàn không?
Chỉ với băng keo loại dán nóng và áo vải chịu được nhiệt theo nhãn. Phải để đúng nhiệt độ, dùng vải lót, thử trước trên vải vụn. Không dùng bàn là cho áo nhựa PVC, PE, EVA vì nhựa chảy rất nhanh.